Alle artikelen
Weinig onderwerpen spreken zo tot de verbeelding als het einde der tijden. Een nieuwe podcast belicht het spraakmakende leven van eindtijdprediker Jan van Leiden, de leider van de wederdopers die zichzelf tot koning kroonde.
Het verhaal van Jan van Leiden is zo opmerkelijk dat het bijna vreemd is dat er niet eerder een podcast over hem verschenen is. Johan Bekeulszoon, zoals hij eigenlijk heette, was kroegbaas in Leiden, maar zou uiteindelijk wereldberoemd worden als leider van de wederdopers. In 1534 kroonde hij zichzelf tot koning van Münster. Dat koningschap was van korte duur: in 1536 overleed hij na gruwelijke martelingen, waarna zijn lichaam nog maanden in een kooi aan de Sint Lambertuskerk in de Duitse stad hing.
Meer podcastrecensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Bevangen door de wederdopers
In de vierdelige serie Jan van Leiden en het einde der tijden duikt journalist Max Boogaard in dit verhaal. Hoe kon een kroegbaas zich opwerken tot koning van Münster? Waarom raakte hij overtuigd dat de eindtijd was aangebroken? En hoe wist hij duizenden volgers in dat geloof mee te nemen?
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Een groot deel van de vertelling laat Boogaard over aan historicus Luc Panhuysen, die twee boeken over de leider van de wederdopers schreef. Zo vertelt Panhuysen hoe Jan van Leiden verschillende beroepen probeert, maar nergens echt goed in is. Met geld van zijn ouders opent hij een kroeg, die een vrijplaats voor alternatievelingen wordt. Daar gaat hij toneelspelen en blijkt hij al snel een genadig spreker te zijn. De kroegbaas raakt bevangen door de wederdopers en reist af naar Münster, om daar het einde der tijden af te wachten. Als dat uitblijft, kroont hij zichzelf tot koning van de Duitse stad en voert hij er een schrikbewind, dat eindigt met zijn gruwelijke dood.
Panhuysen is een fantastische verteller en neemt de luisteraar met gemak mee. Dat is een welkome afwisseling met de stem van Boogaard, die niet altijd de aandacht weet vast te houden. Met name de delen die de journalist voorleest, klinken hier en daar monotoon.
Ideeën over de eindtijd zijn van alle tijden
Het verhaal van Jan van Leiden spreekt zonder meer tot de verbeelding, maar het is welbekend. Wat kan een podcast daar anno 2024 aan toevoegen? Met andere woorden: waarom zou je als podcastmaker juist nu in dit verhaal duiken? Boogaard raakte geïnspireerd door een opera over de leider van de wederdopers, die eerder dit jaar in de theaters te zien was. In de eerste aflevering spreekt hij de maker van die opera, die hem een belangrijke vraag stelt: wat zegt het verhaal van de prediker over onze eigen tijd?
Daarvoor gaat Boogaard onder meer langs bij hoogleraar Bob de Graaff, die zich verdiepte in het historische denken over de eindtijd. Dat het verhaal van Jan van Leiden van alle tijden is, blijkt wel als hij de link maakt met Al Qaida en Islamitische Staat, die ‘een beetje vergelijkbaar’ zijn met dit verhaal. Want, zo stelt De Graaff, al die radicale groepen hangen een vorm van eindtijddenken aan.
Dan haalt Boogaard historicus Beatrice de Graaf erbij, die in haar boek Radicale verlossing beschrijft welke vijf stappen er bij radicalisering worden gezet. Hij staat uitgebreid stil bij die stappen en legt uit hoe je deze ook bij Jan van Leiden kunt zien. Dat is erg interessant, hoewel het een gemiste kans is om De Graaf zelf aan het woord te laten. Hoe ziet zij de radicalisering van de voormalige kroegbaas?
Lichtje voor zijn ziel
Natuurlijk is er in de podcast ook een historische sensatie te horen. Boogaard reist af naar Münster om de voetsporen van zijn hoofdpersoon te volgen. Daar is deze geschiedenis nog altijd zichtbaar. Aan de Sint Lambertuskerk hangen drie kooien, en in een daarvan zat maandenlang het levenloze lichaam van Jan van Leiden. Nu hangt er een lichtje in, symbool voor zijn ziel.
Noemenswaardig is dat Jan van Leiden en het einde der tijden genomineerd werd voor een Dutch Podcast Award in de categorie ‘vernieuwing’. Met behulp van kunstmatige intelligentie verscheen deze podcast namelijk ook in het Duits. Een interessante ontwikkeling, die betekent we de komende tijd veel nieuwe podcasts kunnen verwachten die oorspronkelijk in een andere taal gemaakt zijn. Wie weet zitten daar ook mooie geschiedenisverhalen tussen.
Jan van Leiden en het einde der tijden
Vier afleveringen
Max Boogaard /OPERA2DAY en Nederlandse Bachvereniging
Jan van Leiden predikte het einde der tijden
Een nieuwe podcast belicht het spraakmakende leven van eindtijdprediker Jan van Leiden, de leider van de wederdopers die zichzelf tot koning kroonde.
Hoe namen de eerste telefoonbezitters de telefoon op?
Veel jongeren hebben bel-angst, blijkt regelmatig uit onderzoek. Ze vinden het moeilijk een goed telefoongesprek te voeren. Toen de telefoon net in gebruik kwam, worstelden mensen ook met hun belgedrag.
De vloek van de tweede termijn
Philip Dröge waarschuwt dat Trump te maken kan krijgen met de 'second term curse'. 'We gaan zien of Trump zo geniaal is als hij zelf zegt.'
Demonstreren is voor de Fransen traditie
Er is geen Europees volk dat zo vaak de straat op gaat als de Fransen. Ze krijgen het staken en demonstreren met de paplepel ingegoten, vertelt historicus Niek Pas.
‘Schilderij van soevereiniteitsoverdracht hoort in een museum’
Van de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië werd in 1949 een imposant schilderij gemaakt, maar 75 jaar na dato is er nauwelijks iemand die het kent.
Via Appia: de koningin der wegen
De Via Appia is uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed. Hoe was het om tweeduizend jaar geleden over die weg te reizen?
‘Het idee van een vijfde colonne is altijd misbruikt’
Bij waarschuwingen voor een hybride oorlog met Rusland gaat het soms over een ‘vijfde colonne’. De omstreden uitdrukking stamt uit de Spaanse Burgeroorlog.
Merkel bood terecht geen excuses aan
Waarom riepen Duitse bladen zo hard om excuses van Angela Merkel, vraagt columnist Beatrice de Graaf zich af.
De kantoortuin kwam overwaaien uit Duitsland
In de jaren zeventig betekende de opkomst van de kantoortuin een revolutie in werkend Nederland. Maar de democratisering van het kantoor hield niet lang stand.
‘Man, vrouw, wit en zwart gingen samen naar de kroeg’
We borrelen er lustig op los tijdens de feestdagen. In Zestig miljoen jaar borrelen beschrijft schrijver Jeroen Derks de lange geschiedenis van ons alcoholgebruik.
Eindigt een oorlog altijd aan de onderhandelingstafel?
De afgelopen eeuwen eindigden de meeste conflicten aan de onderhandelingstafel, maar door de groeiende complexiteit van oorlogen wordt dat steeds zeldzamer, vertelt diplomaat en schrijver Benjamin Duerr. Toen Rusland eind 2024 zijn aanvallen op Oekraïne intensiveerde, was dat volgens experts een teken dat onderhandelingen dichterbij kwamen. Het is een tegenstrijdig patroon dat je in het...
Assad heerste over Syrië met ijzeren vuist
In amper twee weken tijd hebben Syrische rebellen het dictatoriale regime van de Assads omvergeworpen. Hoe wisten de Assads de macht te grijpen? En waarom verloren ze die weer?
