Alle artikelen
In zijn proefschrift Het verantwoorde verschil. Intelligentiemeting in de Verenigde Staten. Historische wortels van een hedendaags vraagstuk verklaart Gérôme Friesen de opmars van de IQ-test vanuit de Amerikaanse cultuur.
Hoewel de eerste IQ-test ooit van Franse makelij was, worden nergens ter wereld zoveel intelligentiemetingen verricht als in de Verenigde Staten. Friesen legt een verband met de onafhankelijkheidsverklaring van 1776, waarin stond dat all men are created equal. In de Amerikaanse republiek ontbraken eeuwenoude standsverschillen, zoals Europa die kende. Dat plaatste de Amerikanen voor een probleem: als iedereen gelijk was, waarom waren sommige mensen dan rijker en machtiger dan andere? Het antwoord: omdat zij over meer geestelijke en morele capaciteiten beschikten. Het was niet alleen billijk, maar ook noodzakelijk dat de hoogste posities werden bezet door de knapste koppen.
In de achttiende eeuw werd intelligentie beschouwd als iets wat je kon trainen. Zo zou de Amerikaanse droom bereikbaar zijn voor iedereen die goed zijn best deed. Maar in de negentiende eeuw wonnen theorieën over erfelijkheid terrein. Intelligentie zat in het bloed, en daarom was het van belang de nationale bloedreserve kwalitatief op peil te houden door immigratie en interraciaal seksueel verkeer tegen te gaan.
Toen het Amerikaanse leger in 1917 grote aantallen rekruten aan een standaard-IQ-test onderwierp, bleken zwarte Amerikanen lager te scoren dan blanke. Die conclusie werd in de jaren negentig herhaald door de psychologen Richard J. Herrnstein en Charles Murray in hun boek The Bell Curve. Beide onderzoeken hebben geleid tot heftige debatten over de deugdelijkheid van intelligentietests. Worden IQ-scores niet te veel beïnvloed door opleiding en culturele achtergrond?
Ondanks zulke kanttekeningen zijn intelligentietests onverminderd populair, ook in Nederland. Werkgevers gebruiken de tests om sollicitanten te selecteren. Volgens Jack Biskop, psycholoog bij ACP Consultancy in Rotterdam, zijn moderne intelligentietests steeds beter in staat om aangeboren capaciteiten te meten, in plaats van aangeleerde vaardigheden. ‘Tegenwoordig bestaan er tests die met culturele afkomst rekening houden. Die richten zich minder op verbale vaardigheden en meer op zaken als het herkennen van logische patronen. Zelf werken we soms met specifieke tests voor allochtonen. Daar zul je geen vraag in tegenkomen als “Noem de laatste drie presidenten van Amerika”.’
De vraag wat intelligent gedrag is, is volgens Biskop op zichzelf al cultuurgebonden. ‘Onze intelligentie blijkt uit de manier waarop we problemen in ons dagelijks leven oplossen. Voor iemand die in de Afrikaanse savanne groot is geworden, is wegrennen voor een leeuw zeer intelligent gedrag. Hier in Nederland zoeken we oplossingen in regels en papierwerk. Beide methodes doen een beroep op totaal andere vaardigheden. Daarom is intelligentie nooit eendimensionaal. Gebruik je alleen een standaard-IQ test, dan weet je nog niks.’
Gérôme Friesen, Het verantwoorde verschil. Intelligentiemeting in de Verenigde Staten. Historische wortels van een hedendaags vraagstuk. 168 p. Rijksuniversiteit Groningen, € 27,10
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De Stelling
In zijn proefschrift Het verantwoorde verschil. Intelligentiemeting in de Verenigde Staten. Historische wortels van een hedendaags vraagstuk verklaart Gérôme Friesen de opmars van de IQ-test vanuit de Amerikaanse cultuur. Hoewel de eerste IQ-test ooit van Franse makelij was, worden nergens ter wereld zoveel intelligentiemetingen verricht als in de Verenigde Staten. Friesen legt een verband met...
Geschiedfundamentalisten aan de macht in Florida
In de Amerikaanse staat Florida is afgelopen juli een wet aangenomen die het geschiedenisleraren op de openbare school verbiedt interpretaties van de Amerikaanse geschiedenis te onderwijzen. De wet stelt letterlijk: ‘Amerikaanse geschiedenis zal worden behandeld als feitelijk, nooit als geconstrueerd.’ Kort na de invasie van Irak in 2003 had president Bush in een speech al...
Hongaars monument gedenkt deportatie Duitsers
Tweehonderdduizend Hongaarse Duitsers moesten na de Tweede Wereldoorlog hun geboorteland verlaten. Hun deportatie wordt nu herdacht met een monument in Budaörs. Precies twee jaar heeft de verbanning van de ouders van Anton Roth geduurd. Ze maakten deel uit van de stroom van 200.000 Duitsers die tussen 1946 en 1948 hun geboorteland Hongarije moesten verlaten. ‘Ze...
In de media
In de rubriek Voorkant van de Volkskrant stond donderdag 27 juli opmerkelijk nieuws. Even buiten Narva, een grensplaats in Estland, zou dat komende weekend een monument worden onthuld voor de Nederlandse vrijwilligers, die bij de SS meevochten tegen de Russen. Het nieuws was onderdeel van een uitgebreid achtergrondartikel van Gerard Groeneveld. De vaste Volkskrant-medewerker toonde...
Clash der conservatieven
Het bondgenootschap tussen Europa en de VS zal in de toekomst nog meer onder druk komen te staan. Dit zegt Ronald Havenaar in zijn oratie als bijzonder hoogleraar transatlantische betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam. Oorzaak hiervan is dat er twee soorten conservatisme zijn die niet met elkaar verenigbaar zijn. De beide soorten conservatisme winnen...
Antisemitische priesters
In de jaren vijftig en zestig was nog sprake van heftig antisemitisme in de preken van Nederlandse priesters. Dit zegt Marcel Poorthuis in een themanummer over katholicisme en antisemitisme van Trajecta. Tijdschrift voor de geschiedenis van het katholiek leven in de Nederlanden (2006/1 2). Volgens Poorthuis waren de preken niet maatschappelijk georiënteerd en bevatten ze...
De Vooruitgang
De Tweede Engels-Nederlandse Oorlog (1665 1667) is vooral bekend geworden door Michiel de Ruyters beroemde tocht naar Chatham. Historici beschrijven dit conflict traditioneel als een zeeoorlog tussen Engeland en de Republiek. Die verklaring is onvolledig, meent Gijs Rommelse: de oorlog beïnvloedde de Europese politieke constellatie voor de komende decennia. Na jaren van oplopende spanning breekt...
Hoe het westen de Koude Oorlog won
In februari 1950 vond in Moskou een bijzondere bijeenkomst plaats. Josef Stalin, Mao Zedong, Ho Chi Minh en Kim Il-Sung ontmoetten elkaar om de toekomst van de wereld te bespreken, en ze hadden alle reden om vrolijk te zijn. Toegegeven, in de Verenigde Staten waren net de creditcard en de kleurentelevisie uitgevonden, begonnen de soapserie...
Burgemeesters in oorlogstijd
Burgemeesters in oorlogstijd van de historicus Peter Romijn is, ook in vredestijd, fascinerende literatuur. In 520 pagina’s (en na tien jaar onderzoek) worden tot in de kleinste details de dilemma’s beschreven waarvoor burgemeesters ten tijde van de Duitse bezetting gesteld werden. Moet een burgemeester, zoals de meeste deden, vanuit zijn specifieke verantwoordelijkheid zo lang mogelijk...
Gezien
TENTOONSTELLING Duitsland tussen Kever en Trabant door Antoine Verbij/ Berlijn Meer dan twintig jaar heeft een nationale commissie gesoebat over de vraag hoe een Duits Historisch Museum eruit zou moeten zien. Het initiatief kwam van de toenmalige bondskanselier Helmut Kohl, die niet kon bevroeden dat ‘Duits’ enkele jaren later iets heel anders zou betekenen dan...
Nauwelijks nog wervingskracht
Zaterdag 13 mei jongstleden was een zonovergoten dag. In Utrecht flaneerden mensen langs het standbeeld van Willibrord, de kerkvader van Nederland, op het Janskerkhof. In de Janskerk was van die zonnige sfeer echter weinig te merken. Daar waren meer dan honderd kerkhistorici verzameld, die zich bogen over twee recente handboeken over godsdienstgeschiedenis in Nederland: het...
Portugese joden
In de Tweede Wereldoorlog trachtten Portugese Joden door hun Portugese afkomst te benadrukken een plaats op Portugezen- en emigratielijsten te bemachtigen om zo deportatie te voorkomen. Dit stelt archiefmedewerkster Lydia Hagoort in Het Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel, een geschiedenis van Beth Haim, de begraafplaats van de Portugese Joden in Amsterdam. Door middel...
