Alle artikelen
‘Stem Provo, ken je lachen!’ Het is 1 juni 1966 en de anti-autoritaire beweging van Robert Jasper Grootveld en Roel van Duijn doet mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. Meer dan 13.000 stemmen op ‘het radikale alternatief’ bezorgen provo’s een zetel in de raad van hun ‘magies centrum’.
Het is het begin van het einde van de tegenbeweging. Nog geen jaar later is het afgelopen. Op 13 mei 1967 heffen de provo’s zichzelf op in het Vondelpark, omgeven door een schare meelopers.
Het Provo van onze tijd heet GeenStijl. De website die zichzelf heeft uitgeroepen tot de voorhoede van een heuse culturele revolutie ageert tegen alles wat riekt naar establishment en is altijd uit op een relletje. Net als de provo’s van weleer bedient GeenStijl zich van een heel eigen jargon – Lutser, Hakbar, Ga eens deaud! – waaraan de meelopers elkaar herkennen. Net zomin als Grootveld en Van Duijn representatief waren voor hun provotariaat, is stijlloos opperhoofd Dominique Weesie dat voor zijn achterban van reaguurders.
De belangrijkste overeenkomst: net als Provo zal GeenStijl ten onder gaan aan repressieve tolerantie. Met de toetreding tot het publieke bestel van PowNed, de omroep voortgekomen uit de populaire site, verliezen de stijllozen hun bestaansrecht. De grijns waarmee minister Plasterk hen welkom heette in Hilversum sprak boekdelen; naar goed vaderlands gebruik zullen Weesie en de zijnen worden ingekapseld in de bestaande structuren.
Had Plasterk werkelijk de tijdgeest aangevoeld, dan had hij zendtijd ingeruimd voor een ander op internet geboren initiatief: NostalgieNet. Pardon, zult u zeggen, NostalgieNet? Dat is toch dat commerciële themakanaal dat het verleden enkel ziet als iets om naar terug te verlangen? De van elke historische relevantie verstoken tegenhanger van het publieke themakanaal Geschiedenis 24? Precies, dat kanaal. Als je de cijfers van de Stichting KijkOnderzoek mag geloven, kijken er per week gemiddeld meer mensen naar NostalgieNet dan naar de verantwoorde publieke tegenhanger.
Logisch, want nostalgie scoort. Natuurlijk, wie het verleden niet kent, kent zichzelf niet. Om de problemen van vandaag te begrijpen, moet je kennis hebben van de geschiedenis. Daarom kijkt u naar televisieseries als De Oorlog en De Beagle, en leest u dit tijdschrift.
Maar zelfs de meest verantwoorde lezer van Historisch Nieuwsblad weet ook dat het verleden troost kan bieden, dat niet álles vroeger beter was, maar veel toch stiekem wel. We verlangen allemaal weleens naar een tijdmachine. Daarom kijken we graag naar nostalgische beelden, desnoods in de vorm van een kostuumdrama. Of stemt u straks niet af op De Troon, de televisieserie over Willem I, II en III?
Nostalgie doet het niet alleen goed op televisie. Wie de troostrijke werking van het verleden wil ervaren, klikt eens wat rond op het web. Retro is het nieuwe hip. Of het nu gaat om kleding, muziek of speelgoed. En retro is er in alle soorten en maten. Zo richt Club Interbellum zich op de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. En denk maar niet dat nostalgie gespeend is van politieke idealen. Op zijn site laat de club weten ook een thuis te bieden aan ‘Nostalgisten en Neo Traditionalisten’, lieden die vinden ‘dat we als samenleving soms een stapje terug moeten doen om vooruitgang te boeken’. De omgekeerde wet van de remmende voorsprong.
Maar het kan altijd beter. Übernostalgie vind je in de steampunk, een on- en offline welig tierende subcultuur die het opgewonden vooruitgangsdenken van de negentiende eeuw combineert met de liefde voor hedendaagse techniek. Denk aan Jules Verne in cyberspace. Fanatieke steampunkers nemen hun nostalgische verlangens serieus, kleden zich als victoriaanse wetenschappers en omringen zich met zelfgemaakte fantasieapparaten. Die zijn zo kunstig gemaakt dat ze zelfs tentoon worden gesteld in het prestigieuze Museum of the History of Science in Oxford.
Wie op Flickr.com zoekt naar foto’s kan niet anders dan onder de indruk raken van deze creatieve subcultuur. Het verschil met de provo’s en reaguurders is evident: steampunkers hebben geen grote mond en geen pretenties. Maar wel stijl.
Via www.historischnieuwsblad.nl zijn de in dit stuk genoemde sites te bezoeken. Reageren? basbroekhuizen.nl/hn
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Website: Übernostalgie
‘Stem Provo, ken je lachen!’ Het is 1 juni 1966 en de anti-autoritaire beweging van Robert Jasper Grootveld en Roel van Duijn doet mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. Meer dan 13.000 stemmen op ‘het radikale alternatief’ bezorgen provo’s een zetel in de raad van hun ‘magies centrum’. Het is het begin van het einde...
Signalementen: film
René Kok (samenstelling)Strijd om Indië. Het Nederlands-Indonesische conflict 1945-1949240 min. Waanders, € 29,95 ‘Een opgehitste massa, misleid door Japanse propaganda, meende dat vrijheid hetzelfde kon betekenen als wanorde en terreur.’ Zo werd de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd (1945-1949) gepresenteerd aan het Nederlandse bioscooppubliek. Het Nederlands-Indonesische conflict was behalve een militaire ook een propagandaoorlog. In deze dvd-box laat...
Lijfblad van de bokkige burger
‘De historicus die een Herfsttij der Middeleeuwen over de twintigste eeuw wil schrijven, kan niet zonder De Telegraaf.’ Met deze zin van journalist Henk Hofland, gesproken bij het eeuwfeest van De Telegraaf in 1993, opent historica Mariëtte Wolf haar journalistieke epos over de krant van wakker Nederland. Het is een opmerkelijke zin, want hij zuigt...
Signalementen: boeken
Linggadjati, brug naar de toekomst. Soetan Sjahrir als een van de grondleggers van het vrije Indonesië Frederik Erens en Adrienne Zuiderweg 104 p. KIT Publishers, € 17,50Erens en Zuiderweg beschrijven samenvattend de weg van Indonesië naar de onafhankelijkheid. Speciale aandacht krijgt Soetan Sjahrir, die gezien wordt als de founding father van de Indonesische parlementaire democratie....
Held en collaborateur tegelijk
Nadat Steven Spielberg het wereldwijde kassucces Schindler’s List had gemaakt over de dubieuze zakenman Oskar Schindler in bezet Polen, gingen anderen op zoek naar een eigen Schindler. Italianen, bijvoorbeeld, ontdekten Giorgio Perlasca, een overtuigd fascist die zich in 1944 uitgaf voor Spaans ambassadeur in bezet Boedapest en zo duizenden Joden redde. En in Osnabrück publiceerde...
De spagaat van de VARA
‘Je beste vrienden zitten bij de VARA,’ aldus de reclameslogan waarmee deze omroep in de jaren zeventig leden trachtte te werven. Terwijl de TROS zich afficheerde als ‘de grootste familie van Nederland’, presenteerde de linkse omroep zich als een hechte club van en voor gelijkgestemden: mensen die progressieve idealen en een kritische kijk op de...
Bezeten onderzoeker maar ook betrokken humanist
Een van de meest aangehaalde publicaties in het Darwin-jaar was de biografie Darwin (1991), van de hand van Adrian Desmond en James Moore. Dit gezaghebbende duo publiceerde ook een opmerkelijke nieuwe studie over de man: Darwin’s Sacred Cause. Darwin wordt herinnerd als een bezeten, eindeloos puzzelende onderzoeker, die wetenschappers en vervolgens het lekenpubliek dwong de...
Leesvoer voor Obama
‘History does not repeat itself, but it often rhymes,’ stelde Mark Twain al vast. En inderdaad blijkt de laatste tijd weer hoezeer de dreiging van oorlog en crisis verrassende parallellen oproept met dramatische episoden uit het verleden. De hier besproken werken van prijswinnende auteurs laten ons voor de open haard griezelen en wegdromen, terwijl buiten...
Plastic peterselie
Vier de Middeleeuwen is een kindertentoonstelling voor de hogere groepen van de basisschool. Ze bestaat uit een boerenstulpje, een toren van de adel, een cel van een monnik, en een ommuurd stadspleintje. Deze vier onderdelen vertegenwoordigen de vier standen. Het geheel wordt van de buitenwereld afgesloten door een soort kasteelmuur. Authentieke middeleeuwse voorwerpen zijn er...
Tentoonstelling: Binnenhof, gecompliceerd en intiem, al 400 jaar
Alles speelde zich af rond het Binnenhof. De Deense gezant, bijvoorbeeld, logeerde in herberg De Eenhoorn, van waardin Trijntje Cornelis. Op een steenworp afstand, in de Trêveszaal, werd maandenlang vergaderd door onderhandelaars uit onder andere Spanje en de Nederlanden. Ook zij logeerden vlakbij; een kaartje laat het zien. Het hangt op de expositie Het Vredesjaar...
Lessen uit het verleden: ‘De SER is geen schaduwkabinet’
De invloed van de SER wordt overschat. Als de economische toestand dwingt tot ingrijpende maatregelen, volgen kabinetten hun eigen koers. Zo ging het in de jaren vijftig en tachtig, en zo gaat het nu weer bij het AOW-dossier. De Sociaal-Economische Raad (SER) wordt vaak gezien als het paradepaardje van het Nederlandse poldermodel. Hierin zouden werkgevers...
Amerikaanse nazi’s krijgen steeds meer navolging
Het aantal rechtse milities in Amerika groeide de afgelopen maanden meer dan in de voorafgaande tien jaar. Onderzoekers wijten deze toename aan de verkiezing van president Obama. Het is niet de eerste keer dat een Amerikaans staatshoofd mikpunt is van rechts-extremisten. Op bevel van Hitler werd in maart 1936 in de staat New York de...
