Alle artikelen
Wat zou Frankrijk moeten zonder Jeanne d’Arc? Er staan in Franse steden en dorpen alleen al 1400 monumenten voor de herdersdochter, die vanaf haar dertiende door een goddelijke stem in haar hoofd werd aangespoord om Frankrijk van de Engelsen te bevrijden. Al eeuwen gebruiken politici haar voor hun ideologische gelijk.
Jeanne d’Arc is een wit scherm waarop iedereen zijn opvattingen kan projecteren. Voor rechts Frankrijk is ze het ultieme nationalistische symbool van een vaderland dat van vreemde smetten vrij is. Politiek links ziet haar als een vrijheidslievende jonge vrouw, die de gevestigde orde uitdaagde en daar in 1432 op de brandstapel met haar leven voor betaalde.
Anticlericalen beschouwen haar als een weerloos slachtoffer van machtsmisbruik door de katholieke kerk. Tot de verbeelding van feministen spreekt dat ze diep doordrong in de mannenwereld. En dan is er nog Jeannes maagdelijkheid, die haar een aureool van zuiverheid en onschuld bezorgde.
De historische werkelijkheid en de mythe hebben ook filmmakers geïnspireerd.. Illustratief voor haar onweerstaanbare aantrekkingskracht is dat meteen al na de uitvinding van de film het eerste filmpje over haar werd gemaakt (The Burning of Joan of Arc, door de Amerikaanse Edison Company in 1895). De Fransen lieten dat niet op zich zitten en volgden snel met L’exécution de Jeanne d’Arc (Lumière Brothers, 1898) en Jeanne d’Arc (Georges Méliès, 1899).
Daarna is de Maagd van Orléans vooral in Frankrijk nooit meer weg geweest uit de filmwereld. Het heeft larmoyante én sublieme films opgeleverd, die vaak meer zeggen over de obsessies van de makers dan over Jeanne d’Arc. Het beroemdste voorbeeld is The Passion of Jeanne d’Arc van de Deense filmmaker Carl Theodor Dreyer. De theatrale, maar aangrijpende zwijgende film uit 1928 beperkt zich tot de rechtszaak, waarbij close-ups van het slachtoffer het intense lijden voelbaar maken. Met op haar hoofd een soort doornenkroon ontstijgt Jeanne d’Arc de gewonemensenwereld en verandert ze in een martelares. Prachtige cinema, maar historisch meer fictie dan feit.
Dat werkelijk iedereen munt kan slaan uit Jeanne d’Arc bewees de nazipropagandamachine in 1935 met Das Mädchen Johanna. De film liet zien dat de Engelsen ook in de Honderdjarige Oorlog uitsluitend werden gedreven door machtswellust. Dat Jeanne d’Arc met hen de strijd aanbond, maakte haar tot een voorloper van de nazi’s.
Stevig in de moderne tijdgeest geworteld is ook Jeanne la Pucelle van Jacques Rivette uit 1994. De vier uur durende film voert Jeanne d’Arc niet op als een heilige, maar als een aardse, onzekere tiener, die voortdurend aan zichzelf twijfelt. De Middeleeuwen ogen in deze film niet als een opgepoetst folkloristisch-historisch themapark, maar als een grauwe wereld vol modder en onvoorspelbaar geweld.
Veel minder overtuigend ten slotte is de Franse driedelige tv-serie Jeanne d’Arc. Le pouvoir de l’innocence uit 1989. De in Nederland onder de titel Jeanne d’Arc, 1412-1431 op dvd uitgebrachte productie voert Jeanne d’Arc op als een jonge vrouw die het licht heeft gezien, wat verklaart dat ze altijd rondloopt met een blije lach. Dat God een rechtstreekse lijn met haar onderhoudt verwart haar niet, maar sterkt haar in haar overtuiging dat ze een missie heeft.
Als een brave geschiedenisles bewandelt de serie in bijna vijf uur alle stadia in haar leven: de poging om in contact te komen met kroonprins Karel, haar strijd tegen vooroordelen als ze in mannenkleren het leger aanvoert, de verovering van Orléans, de kroning van de kroonprins in Reims tot koning Karel VII, haar arrestatie door de Bourgondiërs, en haar gevangenschap en veroordeling als negentienjarige tot de brandstapel wegens ketterij.
‘Jezus’ is het laatste woord voor ze in de vlammen verdwijnt. Jeanne d’Arc. Le pouvoir de l’innocence verklaart niets, maar stelt zich tevreden met een mythisch heldinnenleven.
Dvd
Jeanne d’Arc, 1412-1431
Just Entertainment, € 22,99
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Film: Iedereen houdt van Jeanne d’Arc
Wat zou Frankrijk moeten zonder Jeanne d’Arc? Er staan in Franse steden en dorpen alleen al 1400 monumenten voor de herdersdochter, die vanaf haar dertiende door een goddelijke stem in haar hoofd werd aangespoord om Frankrijk van de Engelsen te bevrijden. Al eeuwen gebruiken politici haar voor hun ideologische gelijk. Jeanne d’Arc is een wit...
Signalementen
De jacht op het kwaad. De zoektocht naar de meest gezochte nazi’sGuy Walters463 p. Spectrum, € 29,99Vorige keer ging ‘Signalementen’ helemaal over de Tweede Wereldoorlog. Sinds het afsluiten van dat nummer verschenen nog tal van boeken over dit populaire onderwerp. Zoals De jacht op het kwaad. Guy Walters, journalist bij de Times in Londen, sprak...
Veel debunking in recente Britse biografieën
De afbakening van een historische studie is vaak een heikel punt. Telkens weer moet een historicus de grenzen van zijn of haar verhaal bepalen, en die keuze is altijd wel vatbaar voor kritiek. De auteurs van het recent verschenen overzichtswerk A World by Itself. A History of the British Isles lijken dit probleem zo veel...
Verzetsheld Teengs Gerritsen had ook zakelijke relatie met Bernhard
Zijn naam was vertrouwd, maar bijna niemand wist precies wat nou de verdiensten waren van de in 1990 overleden Hans Teengs Gerritsen. In de biografie van de verzetsheld Pim Boellaard komt Teengs Gerritsen veelvuldig voor en de foto van de bus waarmee de journalist Boebi Brugsma en ook Teengs Gerritsen na de oorlog uit Dachau...
Slag om Europa geen clash of civilizations
De geschiedenis is een hoer, die zich noodgedwongen laat misbruiken door een ieder die daar behoefte aan heeft. Wie bijvoorbeeld wil waarschuwen tegen het al dan niet vermeende gevaar dat ‘de islam’ vormt, komt ruimschoots aan zijn gerief als hij in het verleden van Zuidoost-Europa duikt. Zo verkondigde Frits Bolkestein enkele jaren geleden dat als...
Populisme versus regentenmentaliteit
In verkiezingstijd wil een fors deel van de kiezers meestal wat anders. Op de golven van dat gevoel dobberen partijen die schoon schip willen maken, de stal willen uitmesten, puin willen ruimen of in ieder geval de zittende coalities willen aanpakken. Dit is de opgeklopte retoriek die tegenwoordig als ‘populisme’ wordt aangeduid. Hoe past zoiets...
Sympathieke hartenkreet van linkse babyboomer
Tony Judt is 62 jaar en stervende. Hij sterft de langzame, verschrikkelijke dood die het lot is van iemand die lijdt aan ALS (amyotrofische laterale sclerose), de neurologische ziekte waarbij de motorische zenuwcellen in het ruggenmerg uitvallen. In 2008 werd de diagnose gesteld en een jaar later was Judt al geheel verlamd, op zijn spraakspieren...
Jolande Withuis
We horen het deze weken steeds weer: hoe prettig het is dat in de verkiezings¬campagne de ‘klassieke’ links-rechtstegenstelling eindelijk de toon weer zet. Met dat ‘klassieke’ wordt dan gedoeld op de verschillen in economisch beleid tussen, zeg, VVD en SP. Rechts is: handhaving van de hypotheekrenteaftrek en verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd; links is: ‘65...
Maarten van Rossem
Een halve eeuw geleden, op 16 mei 1960, verliet de Russische partijleider Nikita Chroesjtsjov woedend de topconferentie die de Grote Mogendheden in Parijs hadden belegd om de Berlijnse kwestie te regelen. Oorzaak was de weigering van president Eisenhower zijn excuses aan te bieden voor het feit dat hij een spionagevliegtuig, de U2, over de Sovjet-Unie...
Stelling: ‘De invoering van de euro was een vergissing’
Anton van Hooff:‘Je moet ergens beginnen als je een politiek-economische eenheid tot stand wilt brengen. De invoering van de euro is daarom geen fout geweest. Hoogstens is men naïef geweest om te denken dat alle lidstaten zich netjes aan de regels zouden houden. Maar er waren zoveel beren op de weg dat men waarschijnlijk nooit...
Een tweede Reformatie?
Het rommelt in de rooms-katholieke kerk. In West-Europa en Amerika worden priesters beschuldigd van seksueel misbruik. In Nederland zien parochianen zich geconfronteerd met een behoudende geestelijkheid, die homo’s de communie weigert en de liederen van Huub Oosterhuis in de ban doet. Her en der keren Nederlandse parochianen Rome de rug toe en beginnen eigen gemeenten....
Wie vermoordde Julien Lahaut?
Wie vermoordde zestig jaar geleden de communist Julien Lahaut? De Waalse socialiste Véronique de Keyser zamelt geld in om de zaak te heropenen. November vorig jaar plaatste De Keyser in de Belgische kranten een opmerkelijke advertentie onder de kop: ‘Oproep tot steun Julien Lahaut.’ Een bizarre uitnodiging, gezien het feit dat Lahaut al zestig jaar...
