Alle artikelen
Fractievoorzitter Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren wil ritueel slachten verbieden. Net als moslims voelen sommige Joden in Nederland zich hierdoor in een hoek gedrukt. Evelien Gans, onderzoeker moderne Joodse geschiedenis aan het NIOD, legt uit waarom kritiek op ritueel slachten voor Joden een gevoelig punt is.
‘Discussies over ritueel slachten waren er al eind negentiende eeuw. Soms, maar lang niet altijd, speelde antisemitisme een rol. Vaker was er sprake van stereotiepe denkbeelden over ritueel slachten als een primitief, barbaars gebruik. Dierenbeschermers hadden het over praktijken “der oude en wilde volken”, die niet zouden thuishoren in een beschaafde samenleving.
De nazi’s maakten hiervan een instrument voor hun antisemitische propaganda. Op 1 april 1933 werd in Duitsland, als een van de eerste anti-Joodse maatregelen, het ritueel slachten verboden. De nazifilm Der Ewige Jude bevat beelden uit het Joodse slachthuis waar je onpasselijk van wordt – dat was ook de bedoeling. Trots zegt de commentaarstem dat dankzij het slachtverbod “de Joodse geest en het Joodse bloed nooit meer het Duitse Volk zullen bederven”. Ook in Nederland werd na de Duitse inval in 1940 het ritueel slachten verboden.
Direct na de oorlog probeerde de dierenbescherming het verbod te handhaven. De overheid hief het toch op, maar het aantal slachthuizen waar ritueel mocht worden geslacht werd beperkt tot dertien. Het feit dat maar weinig Joden de oorlog hadden overleefd werd tegen ze gebruikt. Joodse slagers in kleine gemeenten waren de dupe.
Tussen 1949 en 1950 ontstond een nieuw conflict, nadat Nederland een handelverdrag met Israël had gesloten over de export van onder meer koosjer vlees. De dierenbescherming protesteerde en werd gesteund door het ministerie van Volksgezondheid. Ambtenaren kwamen met het argument dat de Joden er tijdens de bezetting wel akkoord mee waren gegaan dieren bij de slacht te verdoven. Zij vonden dat “wat toen koosjer was, zulks thans ook moet zijn en dat door Joden uit overdreven orthodoxie meer verlangd wordt dan noodzakelijk”.
Opperrabbijn Justus Tal wees er echter op dat de Joden tijdens de bezetting geen andere keus hadden. “In zulk een noodsituatie waarin het leven ervan afhangt hebben wij het recht ‘ja’ te zeggen,” schreef Tal. En ook: “Wie wil de handelwijze der Duitsers overnemen uit zogenaamd medeleven met de dieren?” Uiteindelijk koos landbouwminister Mansholt voor de overeenkomst met Israël, vanwege het economische belang.
Midden jaren tachtig laaide de discussie opnieuw op. De hoofdinspecteur van de dierenbescherming in Hilversum schreef in een rapport dat het voor Joden in noodsituaties geoorloofd was niet-koosjer vlees te eten. Een verbod op ritueel slachten zou zo’n noodsituatie creëren, dus was er niets aan de hand. “Joden konden in de concentratiekampen ook geen koosjer vlees eten.” Zo werd de Shoah weer tegen de Joden gebruikt.
Je moet nooit te snel “antisemitisme” roepen, en ik wil Marianne Thieme daar zeker niet van betichten. Ik zie in Nederland wel de tendens terugkeren om ritueel slachten als primitief en achterlijk te beschouwen. Zo noemde De Telegraaf de Bijbel “een boek dat druipt van het bloed; de wreed geslachte lammetjes vallen zowat van de pagina’s af”. En Thieme schreef in het Reformatorisch Dagblad dat rabbijn Evers zou pleiten voor “het bloedige ritueel van de halssnede”. De stereotiepe connectie tussen Joden en bloed is zo oud als de wereld. Terwijl koosjer eten aanraking met bloed juist voorkomt.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Lessen uit het verleden: Kritiek op ritueel slachten soms antisemitisch
Fractievoorzitter Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren wil ritueel slachten verbieden. Net als moslims voelen sommige Joden in Nederland zich hierdoor in een hoek gedrukt. Evelien Gans, onderzoeker moderne Joodse geschiedenis aan het NIOD, legt uit waarom kritiek op ritueel slachten voor Joden een gevoelig punt is. ‘Discussies over ritueel slachten waren er...
Driehonderd hosselende kinderen
De tentoonstelling Kind aan de ketting, over kinderen in slavernij toen en nu, is verhuisd van Amsterdam naar Fort Nieuw Amsterdam in het Surinaamse district Commewijne. Kind aan de ketting is samengesteld door het Nationaal instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis (NiNsee) en is – heel prozaïsch – ondergebracht in de cellen van een voormalige gevangenis....
Simon Schama redt geschiedenisonderwijs
Tijdens studenprotesten zwaaide een demonstrant met de vlag van Engelands bekendste oorlogsmonument, de Cenotaph. De jongeman in kwestie, Charlie Gilmour, de zoon van de Pink Floyd-gitarist David, wist niet dat het een oorlogsmonument was. Saillant detail was dat hij geschiedenis studeert op Cambridge. Voor sceptici was dit eens te meer een teken dat het met...
Argentinië: Herdenking junta doet waarheid geweld aan
Argentinië herdenkt op 24 maart de slachtoffers van de militaire dictatuur van 1976-1983. De huidige regering presenteert zichzelf als erfgenaam van het linkse verzet. Daarbij verzwijgt ze de rol die de guerrillabeweging speelde in de escalatie van het geweld. Met een Dag, meerdere Musea en zelfs een Park van de Herinnering krijgt het verleden in...
Wall Street binnen de Wallen
Het is bekend dat Amsterdam in de zeventiende eeuw de eerste plaats was waar op grote schaal aandelen werden verhandeld, en ook dat het hierbij ging om aandelen van de VOC. Minder bekend is hoe de Amsterdamse aandelenmarkt zo’n hoog niveau van ontwikkeling kon bereiken dat zij de basis vormde voor wat wij vandaag de...
Umberto Eco over paranoïde complottheorieën
‘Toen ik een jaar of tien was, vond ik in onze kelder een grote doos vol negentiende-eeuwse feuilletons. Ze waren van mijn opa geweest, die na zijn pensioen boekbinder was geworden. Ik heb die boeken verzwolgen. Ik herlas ze zo vaak dat ze uit elkaar vielen.’ De vorm van Umberto Eco’s boek De begraafplaats van...
Lezersforum: ‘Het gymnasium is geen handelsschool’
‘Latijn en Grieks horen bij ons culturele erfgoed. We moeten niet met alle winden meewaaien,’ vindt J. Kwakman. Net als 76 procent van de 156 respondenten is hij het oneens met de stelling van de deze maand, die luidt: ‘Gymnasiasten kunnen beter Chinees leren dan Grieks en Latijn.’ Slechts 19 procent is het hiermee wel...
Zeeuwse zonde
Recent bracht uw correspondent een bezoek aan het Zeeuws Museum, het bleek een sentimental journey met wrange trekjes. Binnenkort word ik 43 en blijkbaar krijg je dan de eerste bewijzen ‘dat vroeger alles beter was’. De vakanties van mijn jeugd vonden plaats aan de Zeeuwse kust, om precies te zijn op camping De Zandput in...
Boeken: Signalementen
Wie was Anne Frank? Hans Ulrich 128 p. Verbum, euro 14,95Verbum heeft inmiddels een goede reputatie opgebouwd met de publicatie van tal van boeken over de holocaust. Wie was Anne Frank? is deel 31 van de Verbum Holocaust Bibliotheek. ‘Het is een boek dat opa koopt voor zijn kleinkinderen en het zelf ook nog leest...
De escapades van Soekarno
Ver voor WikiLeaks op grote schaal diplomatieke post aan de openbaarheid ging prijsgeven kon men in de archieven van Buitenlandse Zaken lezen wat onze diplomatieke vertegenwoordigers berichten over staatshoofden van landen waar ze zijn geaccrediteerd. De onderzoeker komt daar wel eerst 20 jaar na dato achter, de periode waarna rijksarchieven openbaar worden gemaakt. Een doelwit...
Willem III: De grote bruggenbouwer
Willem III groeide op in een misvormd en ziekelijk lichaam, dat zijn staatkundige overbodigheid nog eens leek te benadrukken. Toch redde hij zijn vaderland uit de kaken van de onverzadigbare Zonnekoning, wist hij de Engelse troon te bemachtigen en de wankele Europese verhoudingen te stabiliseren. Londen, 18 december 1688. De regen gutst neer. Voor het...
30 kilometer patrouilleren per dag
Midden in een nieuwbouwwijk in Arnhem ligt een merkwaardige metalen plaat op de grond. De plaat markeert de locatie waar ooit een Romeinse wachttoren stond. Nederland vormde een grensgebied van het Romeinse Rijk. Onder de grote rivieren was Romeins gebied, erboven leefden de Germanen. Hoe zag ons land eruit in de Romeinse tijd? En wat...
