Alle artikelen
Parijs is tijdens de Tweede Wereldoorlog niet belegerd, zoals Leningrad. Parijs is ook niet gebombardeerd, zoals Londen, noch vond er een grote opstand plaats, zoals in Warschau. In Parijs is tussen 1940 en 1944 relatief weinig gebeurd. Waarom dan toch een boek van ruim 500 bladzijden over deze stad tijdens de Duitse bezetting? Simpel: omdat het Parijs is.
Bij het horen van de naam van de Franse hoofdstad vallen hele volksstammen in katzwijm. Dat geldt kennelijk ook voor de auteur van dit boek, de Amerikaan Ronald C. Rosbottom, professor in Franse letterkunde. Hij hemelt Parijs op als de ‘meest geliefde, bekendste en meest mythische stad’ in bezet Europa – ja, zelfs ‘de aantrekkelijkste stad ter wereld’. Volgens hem zat ‘de hele wereld’ tijdens de oorlog in de rats over hoe het met Parijs zou gaan. Alsof men geen andere zorgen had.
Hoewel we dus te maken hebben met een dweper, verhult Rosbottom niet dat de meeste inwoners van Parijs zich aanpasten aan de Duitse bezetting en dat collaboratie en verraad er op grote schaal voorkwamen. Het Vichy-bewind kon op veel steun rekenen. Bij de Grote Razzia van 16 juli 1942 was het de Franse politie, en niet de Duitse, die 13.000 Joden oppakte. Ook het verzet krijgt van Rosbottom niet alleen maar applaus. Zo hekelt hij de bloedige afrekening met collaborateurs en andere politiek tegenstanders direct na de bevrijding.
Toch geeft hij de bewoners van de Lichtstad veel krediet voor hun houding. Over het algemeen zouden zij hun ongenode gasten met koele gereserveerdheid hebben bejegend. Een Duitse soldaat klaagde in zijn dagboek dat hij in een ‘stad zonder gezicht’ was terechtgekomen. ‘Er gaan vele verhalen over Parijzenaars die verdwaalde Duitsers expres de verkeerde kant op stuurden,’ schrijft Rosbottom bewonderend.
In de kern was Parijs bang, stelt hij. Hij staat vaak en uitvoerig stil bij het gevoel van vervreemding dat de inwoners beving in hun bezette stad. Door gebrek aan brandstof was er amper verkeer. De anders zo drukke boulevards waren stille, gapende gaten. Wie zich buiten waagde, voelde zich bespied. Parijs werd bovendien overspoeld met Duitse soldaten op verlof.
Problematisch is dat Rosbottom alleen bekende romans en memoires als bronnen gebruikt. De lezer moet maar aannemen dat die representatief zijn voor wat de gemiddelde inwoner van Parijs voelde en dacht. Een enkele keer merkt de auteur op dat hij ooggetuigen heeft geïnterviewd, maar in de noten is hierover niets terug te vinden.
Als Parijs tijdens de Tweede Wereldoorlog enige rol van betekenis heeft gespeeld, dan als symbool. De Duitsers waren door de stad geobsedeerd. Hitler bezocht Parijs twee weken na de capitulatie om inspiratie op te doen voor zijn architectonische plannen met Berlijn. Zijn bevel om de Franse metropool tot het uiterste te verdedigen en desnoods te vernietigen, werd door stadscommandant Von Choltitz terzijde geschoven.
Aan de andere kant stond de Lichtstad voor alles wat de nazi’s verfoeiden: decadentie, rasvermenging, progressieve ideeën. Bezoekende Duitse soldaten kregen een gids waarin de toeristische plekjes stonden, maar ook werden gewaarschuwd voor geslachtsziekten. De Pocket Guide to France, die Amerikaanse GI’s in 1944 kregen, bevatte dezelfde waarschuwing. Ook de Amerikanen wantrouwden het ‘verdorven’ Parijs.
Eisenhower wilde de stad links laten liggen, om sneller te kunnen doorstoten naar Duitsland. Hij besloot toch eerst Parijs te bevrijden op aandringen van De Gaulle, die zelf als triomfator de hoofdstad wilde binnentrekken. Als gevolg van deze symbolische beslissing duurde de oorlog zes maanden langer, schrijft Rosbottom. Zes extra maanden waarin miljoenen mensen elders in Europa moesten lijden.
Toen het licht uitging in Parijs. De Lichtstad tijdens de Duitse bezetting, 1940-1944
Ronald C. Rosbottom
509 p. Spectrum, € 19,99
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Ronald C. Rosbottom – Toen het licht uitging in Parijs
Parijs is tijdens de Tweede Wereldoorlog niet belegerd, zoals Leningrad. Parijs is ook niet gebombardeerd, zoals Londen, noch vond er een grote opstand plaats, zoals in Warschau. In Parijs is tussen 1940 en 1944 relatief weinig gebeurd. Waarom dan toch een boek van ruim 500 bladzijden over deze stad tijdens de Duitse bezetting? Simpel: omdat...
BOEKEN: Eric Duivenvoorden – Rebelse jeugd, Niek Pas – Provo!
Onder gebrek aan aandacht heeft de criminoloog Wouter Buikhuisen nooit te lijden gehad. Toen hij in januari 1965 promoveerde op Achtergronden van nozemgedrag, stonden de kranten meteen vol van de door hem uitgevonden ‘provo’. Omdat Buikhuisen niet geïnteresseerd was in de ‘haardos’ of de kledingkeuze van de bestudeerde nozems, maar wel in hun ‘onmaatschappelijke’ gedrag,...
BOEKEN: Wolfram Pyta – Hitler, Leitfaden für britischen Soldaten in Deutschland 1944
Dat Hitler buitengewoon breedsprakig was, verleidt veel biografen ertoe om ook veel woorden te gebruiken. Wolfram Pyta is op deze regel geen uitzondering. Hij wil Hitlers kunstenaarschap verbinden met zijn functioneren als politicus en veldheer. Hij heeft in Hitler tal van onbekende bronnen boven water gebracht, maar slaagt er niet in om in 600 pagina’s...
SIGNALEMENTEN FILM: The Last Wolf
The Last WolfJean-Jacques AnnaudVanaf 2 juli in de bioscoop De Franse regisseur Jean-Jacques Annaud maakte eerder The Name of the Rose (1986), de verfilming van Uberto Eco’s filosofische thriller over de Middeleeuwen, Seven Years in Tibet (1997), over de Chinese bezetting van Tibet, en Enemy at the Gates (2001), over de slag bij Stalingrad. En nu...
FILM: Belle
Bij de wereld die Jane Austen heeft beschreven, denken we aan jonge vrouwen uit de Britse elite, die vastgesnoerd in het korset van hun tijd op zoek zijn naar een huwelijkspartner. Dat deze vrouwen blank zijn, nemen we als vanzelfsprekendheid aan. In de achttiende eeuw was de Engelse bevolking weliswaar niet volledig blank – in...
TENTOONSTELLING: DOMUnder Utrecht
Toeristen in Utrecht kunnen natuurlijk de Domtoren beklimmen, maar ze kunnen ook een paar meter onder het straatniveau afdalen naar een van de rijkste archeologische vindplaatsen van het land. Daar liggen de sporen van 2000 jaar bewoning. Generatie op generatie heeft lagen bebouwing op elkaar gestapeld, en de overblijfselen daarvan zijn tegenwoordig te bezichtigen op...
Een generatie verraden?
In de stille vakantieweken baarde de dichter Gerrit Komrij enig opzien met een lezing onder de titel ‘Het verraad van mijn generatie’. De generatie, aldus Komrij, van mei 1968, die in Nederland werd vertegenwoordigd door de provo’s en Hitweek. Die generatie beloofde de wereld te vernieuwen en een paradijs op aarde te scheppen. Daartoe ging...
De DDR in 13 voorwerpen
Met de Duitse hereniging in 1990 kwam er een eind aan de DDR. In de 41 jaar van zijn bestaan ontwikkelde het land een eigen industrie en een eigen stijl. Een korte geschiedenis in voorwerpen. BoodschappennetjeDe starre planeconomie van de DDR veroorzaakte een chronisch gebrek aan alledaagse consumptiegoederen. Als een gewild artikel verkrijgbaar was, vormde...
Ad van Liempt over Nederland valt aan
Wat bezielde Nederland om vlak na de Duitse bezetting een oorlog te beginnen in Indonesië? Over deze intrigerende vraag heeft Ad van Liempt een boek en een televisieprogramma gemaakt. Op 21 juli zendt de NTR Nederland valt aan uit op Nederland 2. Van Liempt is gedreven. ‘Zolang de onderste steen niet boven is, blijft dit onderwerp leven.’...
Willem II en de Slag bij Waterloo 1815
De prins van Oranje, de latere Willem II, had zich heldhaftig gedragen tijdens de Slag bij Waterloo, vonden de Nederlanders. ‘Ik had het lot van Europa in handen,’ zei hij zelf. Maar de Engelsen waren blij dat hij gewond raakte, zodat hij niet meer blunders kon begaan. De prins van Oranje is lang, hoogblond en...
De veteranen van Waterloo
Tijdens de Slag bij Waterloo gingen de partijen elkaar met grote verbetenheid te lijf. Hoe was het om daar als soldaat tussen te staan? Veteranen vertelden het 25 jaar later aan een Nederlandse onderzoeker. ‘Alsof ’t koogels en houwitzers reegende.’ De Slag bij Waterloo is een van die historische gebeurtenissen waarvan in elk geval de...
De bende van Oss
Martien R., de 'Godfather van Oss', krijgt ook in hoger beroep 16 jaar cel. In de jaren dertig brachten marechaussees in Oss het ene na het andere misdrijf aan het licht.
