Alle artikelen
‘De Eerste Wereldoorlog was een gevecht om de macht, niemand had het morele gelijk aan zijn zijde. De Tweede Wereldoorlog was een ideologische strijd. De Eerste lijkt amoreel, en daardoor tragischer,’ vindt Willem Melching, als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. In mei is Melching reisleider van de Eerste Wereldoorlog-tour van Historisch Nieuwsblad.
Hij bezoekt met de deelnemers de slagvelden van Ieper, de Somme en Verdun en de musea van Ieper en Péronne, natuurlijk komen ook begraafplaatsen en monumenten aan bod. Verder gaat hij met ze op zoek naar sporen in het landschap. ‘Ik hoop dat de deelnemers een historische sensatie ervaren, dat ze het verleden even kunnen voelen en begrijpen.’
Juist monumenten en begraafplaatsen zijn daarvoor heel geschikt, meent Melching. ‘Toen de oorlog voorbij was moest hij een zin krijgen, anders waren 10 miljoen soldaten voor niets gesneuveld. Jonge landen of volken zagen er de geboorte van hun nieuwe natie in. Dat blijkt uit de monumenten en opschriften van de Canadezen, de Vlamingen, de Schotten en de Nieuw-Zeelanders. Zij maakten zo duidelijk dat ze anders waren dan de anderen en hun eigen weg zijn gegaan. De soldaten vielen voor hún zaak.
Frankrijk en Groot-Brittannië gebruikten de oorlog om hun saamhorigheid en nationale trots uit te dragen. De Engelse monumenten zijn wit, in een classicistische stijl met leeuwen. Ze laten zien dat er is geleden voor God en vaderland. De Fransen benadrukken hun nationale geschiedenis en vastberadenheid: zij hebben op grote oorlogskerkhoven vuurtorens neergezet, die ’s nachts branden als bakens voor de natie.’
In latere jaren zijn de slagvelden gebruikt als toneel van internationale verzoening. ‘De strijd bij Verdun ervoeren zowel de Duitsers als de Fransen als een ramp, het was de gehaktmolen van de Eerste Wereldoorlog. Tegenwoordig is Verdun het toneel van de Frans-Duitse verzoening. In 1984 gingen de Franse president François Mitterand en de Duitse bondskanselier Helmut Kohl er hand in hand op de foto. Ook François Hollande en Angela Merkel zullen er bij de honderdste herdenking van de slag volgend jaar ongetwijfeld weer staan.’
Nationale minderheden hebben eveneens een plaats gekregen in de verhalen over de Grote Oorlog. ‘In Verdun is een gedeelte van de begraafplaats voor moslims opgeknapt. Zo laten de Fransen de betekenis van hun koloniale troepen zien, want ook die hebben een belangrijke bijdrage geleverd.’
Door de vele slachtoffers roept de Eerste Wereldoorlog nog steeds heftige emoties op in de betrokken landen. ‘Met uitzondering van Duitsland zijn er in Europa tijdens deze oorlog veel meer mensen – en vooral soldaten – omgekomen in dan in de Tweede. In Frankrijk en Engeland is een generatie gedecimeerd. Verder speelt de vermeende zinloosheid van deze oorlog mee. De doden worden beschouwd als slachtoffers van de generaals en de politici. Al is dat natuurlijk maar hoe je het bekijkt: de gevallen soldaten hielpen wel om de Duitsers terug te slaan. Als dat niet was gebeurd, had onze wereld er nu anders uitgezien.
Ten slotte was deze oorlog een schok omdat het de eerste keer was dat op een industriële manier oorlog werd gevoerd. Individuele moed speelde geen rol meer. Het was niet langer zo dat je de oorlog kon overleven als je maar goed vocht en je heroïsch gedroeg. Soldaten figureerden in een uitputtingsslag tussen grote economieën. De partij die de meeste soldaten kon offeren won, en dankzij de Amerikaanse deelname waren dat de geallieerden.’
Melching maakte de reis al vaker, onder meer met studenten. Volgens het universiteitsblad Folia Magazine betoonde hij zich zelfs ‘de gedroomde reisleider’ vanwege het verband dat hij steeds wist te leggen tussen het heden en het verleden. Maar hoe vaak hij de tour ook heeft gemaakt, de bestemmingen grijpen Melching nog steeds aan. ‘Iedere keer word ik ergens anders door getroffen. Het blazen van de “Last Post” in Ieper kan mij ontroeren, maar ook het bezoek aan een bomkrater raakte me. Middenin dat gat staat een bordje met de tekst “Hier stond de kerk”, maar eigenlijk is het hele dorp in die krater verdwenen.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
INTERVIEW Willem Melching over WOI
‘De Eerste Wereldoorlog was een gevecht om de macht, niemand had het morele gelijk aan zijn zijde. De Tweede Wereldoorlog was een ideologische strijd. De Eerste lijkt amoreel, en daardoor tragischer,’ vindt Willem Melching, als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. In mei is Melching reisleider van de Eerste Wereldoorlog-tour van Historisch Nieuwsblad. ...
Annie Romein: ‘Reve is een op hol geslagen beroemdheid’
Historicus Annie Romein-Verschoor had geen hoge dunk van Gerard Reve. Zo blijkt uit een brief die zij schreef aan de seksuoloog dr. Herman Musaph. Romein schreef Musaph naar aanleiding van een optreden van Gerard Reve in het VPRO-televisieprogramma Vrije Geluiden. De ‘romantische, decadente burgerschrijver’, aldus Reve zelf, las daarin een stuk voor uit zijn laatste...
Reve zoekt feestlocatie na winnen P.C. Hooftprijs
In 1969 – kort nadat hij de P.C. Hooftprijs had gewonnen – ging Gerard Reve op zoek naar een feestlocatie. Reve stuurde een ansichtkaart aan pater C. de Lange van de Mozes en Aaronkerk op het Waterlooplein: ‘Greonterp, Post Oudega W., Friesland, 6 september 1969 Waarde Vader! Zoudt U, desgevraagd, Uw kerk aan de V.P.R.O....
Werkte Gerard Reve mee aan overvallen?
Pleegde Gerard Reve tijdens de oorlog nou overvallen of niet? Volgens een vroegere buurjongen wel. Hij beweerde dat Reve tijdens de Hongerwinter voedsel stal bij Duitsgezinden. Uit bronnen blijkt dat twee overvallen mogelijk al vóór de winter plaatsvonden. Honger kon dan het motief niet zijn. In 1973 onthulde journalist Igor Cornelissen in Vrij Nederland dat...
Karel en Gerard Reve twee dagen opgesloten
Nadat Gerard J.M. van het Reve was ondergedoken, werden zijn zoons Karel en Gerard gearresteerd. Op 22 juni 1941 dook de vader van Gerard Reve onder. De Sicherheitsdienst was inderdaad naar hem op zoek. De Duitsers stonden regelmatig bij het gezin Van het Reve voor de deur aan de Jozef Israëlskade 116-1 in Amsterdam. Zijn...
Reve senior wilde voor ‘fout’ blad werken
De vader van Gerard Reve wilde gaan werken voor De Nieuwe Amsterdammer, met een notoire fascist als hoofdredacteur, zo blijkt uit archiefstukken teruggevonden in het Stadsarchief Amsterdam. De vader van de bekende ‘volksschrijver’ werkte als schrijver en journalist. In september 1940 vroeg deze Gerard J.M. van het Reve om hervatting van zijn steun. Bij uitgeverij Salm...
‘Mussolini werd gezien als een succesvol politicus’
Op 6 februari organiseerde Historisch Nieuwsblad de Collegedag Totalitarisme. In een vijftal colleges werd uit de doeken gedaan hoe in de eerste helft van de twintigste eeuw totalitaire regimes hoogtij vierden in Europa. In Italië, Duitsland en de Sovjet-Unie kwamen dictators aan de macht die probeerden zo veel mogelijk aspecten van het leven van hun burgers...
STELLING: ‘Nederland moet Palestina onvoorwaardelijk als staat erkennen’
Anton van Hooff: ‘Zolang Israël zich niet volledig terugtrekt uit de bezette Palestijnse gebieden, zie ik niet in hoe een levensvatbare Palestijnse staat kan ontstaan. Maar in principe ben ik het met de stelling eens: het zou een krachtig signaal aan Israël zijn. Daar zal men zich realiseren dat de sympathie voor de Joodse...
LESSEN: ‘Steeds minder gemeenten hebben eigen politiekorps’
In de komende tien jaar moet ongeveer de helft van alle politiebureaus dicht. VVD-minister Opstelten van Veiligheid en Justitie heeft de Tweede Kamer laten weten dat hij via een geleidelijk hervormingsproces tweehonderd politiebureaus gaat sluiten om uit te komen op 167. Daarnaast komen er vierhonderd moderne ‘politiesteunpunten’, mogelijk gehuisvest in gemeentehuizen. Emeritus hoogleraar strafrecht...
INTERVIEW: ‘In de Republiek was kritisch denken mogelijk’
‘Tot ver in de zestiende eeuw gingen geleerden ervan uit dat de aarde niet ouder was dan zesduizend jaar, zoals de Bijbel suggereert. Ze probeerden voortdurend de precieze datum van de schepping te becijferen. Maar in de zeventiende eeuw kwam die benadering onder spanning te staan,’ vertelt Eric Jorink, hoogleraar Verlichting en religie aan de...
TENTOONSTELLING: Nationaal Militair Museum
Dat het Nationaal Militair Museum – een samenvoeging van het Legermuseum Delft en het Militair Luchtvaartmuseum – geen monument van pacifisme is, valt te begrijpen. Maar moet het daarom een reclameshow voor de Nederlandse krijgsmacht zijn? Het pas geopende museum in Soesterberg heeft hier wel veel van weg. Het NMM vertelt de geschiedenis...
Selma: boeiende film over Martin Luther King
Kick Out Zwarte Piet wilde demonstreren bij de Sinterklaasintocht in Staphorst. In 1965 koos Martin Luther King bewust voor Selma als protestdoelwit om geweld uit te lokken.
