Alle artikelen
Het huis van Jaap Scholten droeg de sporen van een bewogen verleden. Het was een enorme klus om het in de oude luister te herstellen. Het tweede deel van de geschiedenis van een huis.
De goten lekten, het gietijzeren hek hing scheef, de muren waren vlekkerig van het vocht, de glas-in-loodramen in de wintertuin stonden bol, de tuin had de charme van een kazerneterrein, de Zsolnay-fontein stond geamputeerd in een krappe betonnen bak, het rozenhouten plafond in de zitkamer was zwartgeblakerd, de muren op de begane grond waren beplakt met kurk als in een amateuristische geluidstudio, midden in de keuken was een wc geplaatst, op de eerste verdieping was de vloer in één kamer een meter verhoogd om er een plastic jacuzzi te plaatsen.
Éminence grise
We hadden een goede architect nodig om decennia verwaarlozing en verkrachting ongedaan te maken. Van verscheidene kanten kregen we een éminence grise aanbevolen, een professor aan de faculteit bouwkunde, gespecialiseerd in restauratie. Hij leek van mening dat niemand anders in dit land beter voor deze opdracht geschikt was dan hij.
Hij praatte aan één stuk, over zichzelf en zijn opdrachten. Het was duidelijk dat wij geluksvogels waren als de professor tijd zou vinden. Voorzichtig vroegen we of we wat van zijn werk mochten zien. Uit een brede la kwamen lange rollen papier. Hij rolde de ontwerpen voor ons uit. In alle huizen waren naakte vrouwen met priemende tieten getekend, niet alleen in badkamers, slaapkamers en bij het zwembad, maar ook op de vliering, in de kelder en het verwarmingshok.
Het was duidelijk dat wij geluksvogels waren als de professor tijd zou vinden
Ons huis is in 1881 gebouwd en groter gemaakt door baron Szterényi de Brasso. Hij verkocht het aan de Joodse familie Streliczky in de jaren twintig. Streliczky was de hoffotograaf van de keizer in Boedapest geweest. Of de familie de Holocaust heeft overleefd, weet ik niet. Het contact met de keizerlijke familie zal weinig bescherming hebben geboden – de Habsburgers met hun traditionele voorliefde voor een multicultureel rijk werden gehaat door de nazi’s en moesten als eersten vluchten. De familie Streliczky zal of ondergedoken zijn, of op transport gezet. In beide gevallen was het na de oorlog eenvoudig voor de communisten om het huis in te pikken.
Landbouwminister
Het lag ver genoeg op de heuvel om bij de gevechten tussen de Duitsers, de Hongaren en de Sovjet-Russen in 1944 buiten de vuurlinie te blijven (na Stalingrad is Boedapest de langst bevochten Europese stad in WO2). De onderzijde van de Zsolnay-fontein werd misschien toen vernield. Ik stelde me voor dat de fontein met afbeeldingen van zwanen en kraanvogels dienst had gedaan als schietschijf voor verveelde soldaten uit Kirzigistan, maar de vrouw die de fontein voor ons restaureerde zei dat de beschadigingen wezen op een zwaar slagwapen.
De beschadigingen aan de fontein wezen op een zwaar slagwapen
Terwijl we in 2003 aan het verbouwen waren, diende zich op een dag een man van een jaar of zestig aan die vertelde dat hij als jongetje in het huis gewoond had. Zijn vader was destijds minister van Landbouw. De ministers van Landbouw in de stalinistische tijd werden gehaat door de boeren en landeigenaren die hun land hadden moeten afstaan. Toen wij het huis kochten, bevonden zich nog altijd tralies voor alle ramen en achter de voordeur kon een stalen harmonicadeur dichtgeklapt worden.
In de jaren zestig of zeventig, na de landbouwminister, werd het huis opgesplitst in vier appartementen voor vier gezinnen. Het vroeg inventiviteit om alle inwoners een eigen afdeling en eigen ingang te verschaffen. Het parket werd opengebroken om een gat in de vloer te slaan en er een ijzeren wenteltrap te plaatsen. Op andere plekken werden deuren en ramen dichtgemetseld. De liefdeloze toevoegingen uit die periode – beton, laminaat, kurk, glimmende tegels – contrasteerden met het negentiende-eeuwse ambachtswerk.
Jacuzzi
Na de val van de Muur kwam het huis in handen – zoals dat eigenlijk met vrijwel al het staatsbezit ging – van iemand dicht bij de communistische partij. Deze man bezat iets verderop op de heuvel nog een gelijksoortig huis. Zijn playboyachtige zoon bewoonde de eerste en tweede verdieping en had de jacuzzi geïnstalleerd.
De vloer in de jacuzzikamer bevond zich 30 centimeter boven de vensterbank, waardoor de ramen niet meer open konden. Voor mij symboliseert dit soort onzinnigheid een cultuur die afgesneden is van zijn wortels en desperaat richting zoekt. Naast de jacuzzi stonden twee massieve Korinthische zuilen van glimmend zwart marmer, dezelfde kleur als zijn Porsche. Hij was naar eigen zeggen een succesvol filmproducent. Ik heb niet gevraagd in welk genre.
Naast de jacuzzi stonden korinthische zuilen van zwart marmer
We kochten het huis. We vonden de oorspronkelijke tekeningen in een Boedapester archief. Het kostte twee jaar om het huis in oude glorie te herstellen. In 2004 trokken we erin. In 2006 werd het tot stadsmonument verklaard. Nadat onze drie zonen elders waren gaan studeren, werd het huis voor ons te groot. We hebben het enkele maanden geleden verlaten.
Het is nu een hotel.
Jaap Scholten is schrijver
Dit artikel is exclusief voor abonnees
COLUMN: Jaap Scholten over zijn huis (2)
Het huis van Jaap Scholten droeg de sporen van een bewogen verleden. Het was een enorme klus om het in de oude luister te herstellen. Het tweede deel van de geschiedenis van een huis. De goten lekten, het gietijzeren hek hing scheef, de muren waren vlekkerig van het vocht, de glas-in-loodramen in de...
De Slag bij Azincourt in 1415
De Slag bij Azincourt groeide uit tot een beroemd epos over een kleine groep dappere soldaten die een vijandelijke overmacht versloeg.
Voorpublicatie Legendarische Veldheren
Zelfs zijn vijanden noemden hem ‘Koning van het Heelal’. De Perzische veldheer Cyrus viel in de zesde eeuw voor Christus niet te stuiten. Hij veroverde een ongeëvenaard groot rijk, waarin hij ook nog eens vrede wist te handhaven. Na zijn dood groeide hij uit tot een mytische figuur. Op een door heuvels omgeven vlakte in...
COLUMN: Annejet van der Zijl over De Amerikaanse prinses
Het manuscript van De Amerikaanse prinses lag al bij de uitgever toen Annejet van der Zijl bevangen werd door een grote onrust. Ze besloot het terug te halen en helemaal te herschrijven. De Amerikaanse prinses Annejet van der Zijl, Singel Uitgeverijen Weinig dingen zijn zo leerzaam – en soms ook pijnlijk of vermakelijk – als...
Paul von Hindenburg 1847-1934
Door de Slag bij Tannenberg in 1914 kwam Paul von Hindenburg onverwacht in het centrum van de macht terecht. De overwinning bezorgde hem zoveel status dat hij vanaf 1916 de Duitse militaire strategie grotendeels mocht bepalen. Met rampzalige gevolgen. Tannenberg is sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer op moderne landkaarten te vinden. Het dorpje heet...
1848. Clubkoorts en revolutie – Geerten Waling
Waling schetst uitgebreid en op zeer levendige wijze de turbulente gebeurtenissen in Parijs en Berlijn in 1848. Begin 1848 braken overal in Europa revoluties uit. Het begon in januari op Sicilië, maar al snel kwam ook in Frankrijk, Pruisen en het Habsburgse keizerrijk en andere landen een deel van de bevolking in opstand. Deze beweging is...
BOEKEN: De gouden jaren van het linkse levensgevoel
Je kunt je het amper meer voorstellen. Vrij Nederland was vanaf het midden van de jaren zestig tot in het begin van de jaren tachtig een groot blad met heel veel invloed. De gouden jaren van het linkse levensgevoel. Het verhaal van Vrij Nederland John Jansen van Galen 496 p. Balans, € 27,50 Rond 1980...
BOEKEN: Five presidents. My extraordinary journey
Clint Hill is wereldberoemd geworden door de moord op John F. Kennedy in november 1963. Hij was de secret service-agent die meteen achterop de limousine sprong en daardoor op alle iconische foto’s van dit drama staat. Five Presidents: My Extraordinary Journey with Eisenhower, Kennedy, Johnson, Nixon, and Ford. Clint Hill en Lisa McCubbin 448 p....
BOEKEN: Harm van Riel. Een rechtse provo
VVD’er Harm van Riel (1907-1980) leek zo uit de negentiende eeuw te zijn gestapt. Met zijn bolhoed, driedelig pak, kettinghorloge, dikke sigaar en Drents accent was hij de lieveling van de linkse pers. Zijn provocerende uitspraken leverden sensationele kopij op, zoals in 1975, toen minister Pronk in beschonken toestand met zijn auto in een greppel...
FILM: The man who knew infinity
Hoe word je een wiskundig genie? De Indiër Srinivasa Ramanujan meende dat een godin hem de wiskundige stellingen influisterde waarmee hij de universitaire elite in Cambridge vanaf 1913 versteld deed staan. De autodidact, die van arme afkomst was, werd in dat jaar om zijn fabelachtige wiskundige talent tot Cambridge toegelaten. Daar verbijsterde de...
FILM: Race
De Olympische Spelen van 1936 in Berlijn waren voor Hitler een groot succes, maar toch verliep niet alles zoals hij het graag had gezien. Dat de Amerikaanse zwarte atleet Jesse Owens vier gouden medailles won, was een graat in de keel. Dat deze man harder liep dan ariërs paste slecht in Hitlers rassenleer. ...
MIJN HELD: Barbara Tuchman
Henk van Os, oud-directeur van het Rijksmuseum en hoogleraar kunst en samenleving (UvA), is dit jaar juryvoorzitter van de Libris Geschiedenis Prijs. Hij roemt de Amerikaanse historicus en journalist Barbara Tuchman, een van de auteurs uit onze Top 250. Wanneer maakte u kennis met Barbara Tuchman? ‘Ik heb haar voor het eerst ontmoet tijdens een...
