Alle artikelen
De flaneur is een hartstochtelijk toeschouwer van het straatleven. Flaneren levert nergens zoveel mooie verhalen op als in Parijs. Luc Sante schrijft in Het andere Parijs over de onderkant van deze immer tot de verbeelding sprekende stad.
Over de straatschoffies, de hoeren, de oplichters en andere figuren die in de marge leven.
Grote nadruk ligt natuurlijk op de Zone, de rafelrand van Parijs iets minder ver van het centrum dan de banlieu, waar je in de negentiende eeuw naartoe trok als de politie je zocht. In de jaren twintig van de vorige eeuw maakte Eugène Atget foto’s van prostituees op leeftijd die voor hun vervallen huisjes zaten in de Zone. Maar ook nu nog bestaan er landloperskampen, krotten en tentjes opgebouwd uit afval – kijk maar eens langs de Périphérique vlak voordat je Parijs in rijdt.
Al vanaf de negentiende eeuw wordt de schemerwereld van de clochards geïdealiseerd. De bourgeoisie ging zelf rondneuzen in achterbuurten ‒ de oorspronkelijk betekenis van het woord encanailleren ‒, waar het leven zich op straat afspeelde. Sante geeft een prachtige sociologie van de onderklasse van de import-Parijzenaars: Normandiërs hielden zich in leven door tweedehands kleren te verhandelen, Auvergnats met schroot en Savooiaarden zijn traditiegetrouw schoorsteenvegers.
Camelots
Beoefenaren van straatberoepen (sokkenstoppers, zilverpoetsers, slangenmensen) heetten in het Frans camelots, wat voor politiemannen eind negentiende eeuw ook betekende: zakkenroller, pooier of oplichter. Het oudste straatberoep, handelsmerk van Parijs, krijgt een apart hoofdstuk. Opvallendste illustratie hier is een carte de visite uit 1865, waarop een foto van een dame die koket een vinger tegen haar neuspuntje zet terwijl ze potentiële klanten een royaal zicht op haar zwaar behaarde kruis gunt.
De keurige Parijzenaar blijkt een grote sympathie te hebben voor de kansarme misdadiger
Een boeiend hoofdstuk in dit tegelijkertijd studieuze, maar ook rijk geïllustreerde boek gaat over de tweeslachtige houding die de Parijzenaars ten aanzien van criminaliteit aannamen. Sante geeft een overzicht van auteurs die uit eigen ervaring over moord en diefstal schreven, van de alom gevierde vijftiende-eeuwse dichter en vagebond Franҫois Villon tot aan Auguste le Breton met zijn autobiografische misdaadroman La Loi des Rues uit 1955. De keurige Parijzenaar blijkt een grote sympathie te hebben voor de kansarme misdadiger die schuldeisers of overheidsdienaren te slim af is.
Het andere Parijs biedt ons de geschiedenis van het leven op straat. Als je het leest krijg je een onweerstaanbare zin om te gaan flaneren, bijvoorbeeld naar het Parc de Buttes Chaumont, van waaruit je nog de plek kunt zien die tot in de zeventiende eeuw als het gemeentelijke galgencomplex fungeerde.
Hans Renders is directeur van het Biografie Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Het andere Parijs – Luc Sante
De flaneur is een hartstochtelijk toeschouwer van het straatleven. Flaneren levert nergens zoveel mooie verhalen op als in Parijs. Luc Sante schrijft in Het andere Parijs over de onderkant van deze immer tot de verbeelding sprekende stad. Over de straatschoffies, de hoeren, de oplichters en andere figuren die in de marge leven. Grote nadruk ligt...
BOEKEN: 1966. Das Jahr in dem Welt ihr Bewusstsein erweiterte – Frank Schäfer
Dit is een gezellig boek. De auteur geeft een caleidoscopisch overzicht van 1966. Politiek blijft grotendeels buiten beschouwing, maar kunst en cultuur krijgen ruim aandacht. Schäfer verantwoordt zijn keuze voor 1966 vooral met het argument dat het de ‘stilte voor de storm’ van ‘1968’ was. Elke maand van het jaar krijgt een...
BOEKEN: Mijn weg tot de historie & gebeden – Johan Huizinga
Herfsttij der Middeleeuwen, het bekendste werk van Johan Huizinga, staat op de shortlist van het Beste Geschiedenisboek Aller Tijden. Mij heeft dit boek nooit gegrepen. Altijd bleef ik ergens in het begin hangen. Ik weet zeker dat dit voor veel collega-historici geldt. Maar dat toegeven is taboe, Herfsttij heeft de status van een...
Winston Churchill. Vader van Europa – Felix Klos
Uit dit boek wordt duidelijk dat Churchill al ver voor de oorlog een overtuigde Europeaan was, en dat zijn optreden na 1945 een enorme stimulans was voor de beweging voor Europese eenwording. Twee jaar geleden schreef Boris Johnson een open-sollicitatiebrief voor het ambt van premier van Groot-Brittannië. Hij deed dat in de vorm van een...
FILM: Free State of Jones
Wat valt er over de Amerikaanse Burgeroorlog nog te zeggen? Is de strijd van het Zuiden tegen het Noorden niet uitputtend verbeeld in honderden speelfilms? Helemaal waar, maar Free State of Jones wekt een interessante episode in de marge van de strijd tot leven. De film gaat nu eens niet over het...
MIJN HELD: Herman Pleij over Desiderius Erasmus
Herman Pleij, oud-hoogleraar historische Nederlandse letterkunde, is geïnspireerd door de humanist Desiderius Erasmus. Hij schreef het boek Erasmus en het poldermodel, geeft lezingen en maakte een tentoonstelling over de filosoof. Weet u nog wanneer u kennismaakte met Erasmus? ‘Ik werkte aan mijn proefschrift over middeleeuwse carnavalsteksten, Het gilde van de blauwe schuit. Het...
Erik-Jan Zürcher over de staatsgrepen in Turkije
Erik-Jan Zürcher is hoogleraar Turkse talen en culturen aan de Universiteit Leiden. Als Turkije-deskundige is hij regelmatig te gast in televisie- en radioprogramma’s. Naar aanleiding van de mislukte staatsgreep afgelopen juli, sprak Historisch Nieuwsblad met Zürcher over historische coups in het land. ‘De mislukte staatsgrepen in Turkije werden maar door een klein deel van het...
‘Massamoordenaars zijn vaak charmante mensen’
‘De communistische partij in China wil geen studies meer over de Culturele Revolutie. Ze wil niet dat het verleden wordt bezoedeld,’ vertelt sinoloog Frank Dikötter. Hij deed jarenlang archiefonderzoek in China naar de wandaden van Mao Zedong, maar tegenwoordig krijgt hij daar de kans niet meer toe. Onlangs verscheen het derde deel van Frank Dikötters...
INTERVIEW: Peter Ross Range over 1924, waarin Hitler Mein Kampf schreef
Hoe kwam Adolf Hitler in de gevangenis terecht? Onder welke omstandigheden schreef hij Mein Kampf? De Amerikaanse historicus Peter Ross Range schrijft hierover in zijn boek 1924. Het kanteljaar van Hitler. De ondertitel van het boek is Het kanteljaar van Hitler. Waarom was 1924 een kanteljaar?‘1924 heeft veel invloed gehad op Hitler, het maakte een...
Hitlers Spelen draaiden niet om de sporters
De Olympische Spelen in Berlijn van 1936 draaiden niet om de sporters, maar om propaganda voor Hitler en zijn Derde Rijk.
Hypocras en bisschopswijn: de erfenis van kruidenwijnen
Om het gegiste sap van druiven drinkbaar te houden, voegen liefhebbers al sinds mensenheugenis allerhande ingrediënten en vooral specerijen aan de drank toe. Niet om de smaak van bederf te verdoezelen, zoals zowel regelmatig over eten als over wijn wordt beweerd. Maar onder andere om wijn lekker op smaak te brengen. Of om de wijn...
Specerijen in de Middeleeuwen
Ondanks de beperkte beschikbaarheid en hoge kosten werden er in de Middeleeuwen relatief veel meer specerijen gebruikt dan nu.
