• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    dinsdag 2 augustus 2016

    Hitlers Spelen

    De Olympische Spelen van Berlijn, 1936, 'der Höhepunkt aller Olympiaden'

    Door: Roel en Martijn Steenbergen

    Volgens de Duitse media was heel Duitsland in augustus 1936 dolgelukkig. In die maand zouden de Olympische Spelen in Berlijn Duitsland van zijn beste kant laten zien. Vreugde troef als we Goebbels mogen geloven. Maar niet iedereen was het hiermee eens. Zo schreef de schrijver Victor Klemperer in zijn dagboek dat hij de Spelen haatte ‘weil sie nicht eine Sache des Sports ist – bei uns meine ich – , sondern ganz und gar ein politisches Unternehmen.’ Klemperer had natuurlijk gelijk. De Spelen van Berlijn zijn het schoolvoorbeeld van vermenging van sport en politiek. En Hitlers verlengde daarvan: oorlog.

    Voorspel

    De problemen begonnen al in 1916. De Spelen zouden dat jaar in Berlijn worden gehouden. Bij de Spelen in de Oudheid mochten deelnemende staten geen gewapend conflict beginnen, geen rechtszaken aanspannen en geen executies voltrekken. Met die geschiedenis kon het International Olympic Committee (IOC) de Spelen midden in de Eerste Wereldoorlog moeilijk door laten gaan in het land dat volgens velen deze oorlog begonnen was.

    Na de Eerste Wereldoorlog werd Duitsland een verbod op deelname aan de Olympische Spelen van 1920 en 1924 opgelegd. Toen Carl-Friedrich von Langen (1887-1934) in 1928 met zijn paard Draufgänger bij de dressuur tweemaal goud won, werd hij op slag een nationale held. Zijn overwinningen waren goed voor het Duitse Nationalgefühl. Het Ruhrgebied was nog steeds bezet, het chauvinisme kon wel een opkikkertje gebruiken. Dat Von Langen in de Eerste Wereldoorlog zwaargewond was geraakt maakte dit heldenverhaal alleen maar mooier.

    Drie jaar later, op 13 mei 1931, werd besloten Berlijn een tweede kans te geven de Spelen te organiseren. Bij de slotstemming van het IOC won de Duitse hoofdstad het met 43 tegen 16 stemmen van Barcelona. Het verleden was definitief afgesloten, de toekomst werd met vertrouwen tegemoetgezien. Of dit terecht was? Op 14 september 1930 had de NSDAP de grootste verkiezingszege binnengehaald – Hitler haalde 18,2% van de stemmen – maar niemand maakte zich echt zorgen. Regeringsdeelname van de NSDAP leek nicht im Frage.

    Dat veranderde snel. Op 30 januari 1933 werd Hitler rijkskanselier. Opnieuw bracht Duitsland het IOC in een lastig pakket. In mei 1933 dreigde het IOC de Spelen te verplaatsen als Duitsland niet schriftelijk garandeerde het 'Olympische Idee' uit te willen dragen. Amerika dreigde met een boycot als Duitsland geen Joodse sporters en sportsters in de eigen equipe zou willen opnemen. Uiteindelijk stemde Amerika op 8 december 1935 met 58 tegen 56 stemmen voor deelname.
     

    Fakkelloop

    Zo kon Hitler, ondanks alle protesten, op 21 juli 1936 het Griekse Olympisch Comité een telegram sturen: ‘Ich danke für die Meldung vom Start der olympischen Fackel.’ De Olympische Spelen van Berlijn waren de eerste Spelen in de moderne tijd waarbij het olympisch vuur via een fakkelestafetteloop vanuit Griekenland naar de Spelen kwam. De toorts was gemaakt door de firma Krupp, ook de fabrikant van het immense kanon Dikke Bertha. In Oostenrijk werd de ontvangst van de vlam gevierd op het belangrijkste plein van Wenen, de Heldenplatz. Nog geen twee jaar later vierde Hitler juist op deze Heldenplatz de Anschluss.

    Nadat op de Eröffnungstag de laatste estafetteloper de vlam het Olympisch Stadion van Berlijn binnen had gedragen, kon Hitler de Spelen voor geopend verklaren. Hij deed dit met een zin die onder Germanisten nog steeds een punt van discussie is: ‘Ich verkünde die Spiele von Berlin zur Feier der elften Olympiade neuer Zeitrechnung als eröffnet.’ Maar grammaticaal goed of niet: origineel was de zin zeker niet.

    Dat was ook niet nodig. De opening had genoeg ander vuurwerk. Honderden vredesduiven werden losgelaten, de zeppelin Hindenburg zweefde boven het stadion, de toeschouwers zongen uit volle borst Deutschland, Deutschland über alles. Het kon allemaal niet op.
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen