Twee jaar geleden schreef Boris Johnson een open-sollicitatiebrief voor het ambt van premier van Groot-Brittannië. Hij deed dat in de vorm van een boek over Churchill, waaruit duidelijk zou moeten worden dat hij over precies dezelfde kwaliteiten beschikte als de grote held uit de Tweede Wereldoorlog.
Wat daarvan klopt weten we inmiddels. Niet alleen besloot Johnson pas op het laatste moment campagne voor een Brexit te voeren, bovendien liep hij na de onverwachte overwinning weg voor de verantwoordelijkheid en wilde hij ineens geen premier meer worden. Niet alleen dit is erg ‘onchurchilliaans’, ook hebben Johnson en andere Brexiteers ten onrechte de hele tijd beweerd dat Churchill vóór een vertrek uit de Europese Unie zou zijn geweest.
Johnson en andere Brexiteers hebben ten onrechte beweerd dat Churchill vóór een vertrek uit de EU zou zijn geweest.
In Winston Churchill, vader van Europa laat de jonge Nederlands-Amerikaanse historicus Felix Klos overtuigend zien dat dit een leugen is. Sterker nog: hij maakt duidelijk dat Churchill een cruciale rol heeft gespeeld bij de Europese eenwording. Nadat hij in 1945 de verkiezingen had verloren, was Churchill aanvankelijk diep teleurgesteld. Maar al spoedig gebruikte hij zijn herwonnen vrijheid en zijn immense prestige om door middel van visionaire redevoeringen toch invloed uit te oefenen op de wereldpolitiek.
Bekend is zijn beroemde rede in Fulton uit maart 1946, waarin hij het begrip ‘IJzeren Gordijn’ introduceerde. De toespraak wordt vaak gezien als het officiële startschot van de Koude Oorlog.
Tactische zet
Een halfjaar later hield hij in Zürich een rede die minder bekend is geworden, maar die achteraf gezien waarschijnlijk veel belangrijke was. Hierin pleitte hij voor de stichting van de Verenigde Staten van Europa en gaf hij – tot ieders verbijstering – aan dat de aartsvijanden Frankrijk en Duitsland in dat proces de leiding moesten nemen.
Churchill was al ver voor de oorlog een overtuigde Europeaan
Britse tegenstanders van de EU wijzen er altijd op dat Churchill in deze redevoering verklaarde dat Groot-Brittannië de Verenigde Staten van Europa zou steunen, maar er zelf buiten zou blijven. Dat klopt, maar Klos toont aan dat dit een tactische zet was. Hij wilde de Sovjet-Unie niet op de kast jagen en was van mening dat als de Europese eenwording een feit was, men officieel zowel de Russen als de Britten moest uitnodigen toe te treden. Stalin zou dat ongetwijfeld weigeren, waarna Groot-Brittannië wel met een gerust hard lid kon worden.
Uit het boek van Klos wordt duidelijk dat Churchill al ver voor de oorlog een overtuigde Europeaan was, en dat zijn optreden na 1945 een enorme stimulans was voor de beweging voor Europese eenwording.
