Alle artikelen
De strafkolonie in Veenhuizen begon in 1818 als een armen-utopia waar ‘uitmuntende jongelingen’ tot werklieden werden opgeleid.
Jan Libbenga, die in Paupers en boeven de geschiedenis van 200 jaar strafkolonie inzichtelijk maakt, zegt dat die vroege kolonisten niet te klagen hadden: ‘Ook de gruttenmoes liet zich smaken, net als de Rumfordse soep die met ossenschenkel uren werd gekookt in regenwater.’ Dat laatste klinkt ons nu bizar in de oren, maar het was te prefereren boven het donkerbruine, troebele en branderige, ijzerhoudende grondwater, dat zelfs gekookt geurde en smaakte als het ondrinkbare veenwater. Alras nam de rauwe realiteit de overhand. Wezen, vondelingen, landlopers, invaliden – kortom, de paria’s der maatschappij – móésten naar de veenkoloniën. Goed voor ze! Vanuit eenzelfde utopische gedachte werd de aandacht daarna gericht op gevangenen. Libbenga’s overtuigend gedocumenteerde reconstructie van de kolonie Veenhuizen is schrijnend. De omstandigheden bleven tot 1945 erbarmelijk. Ten tijde van de Eerste Wereldoorlog werd het een vluchtoord voor Vlamingen. In 1938 werden er Joodse vluchtelingen opgesloten.
Na de oorlog waren er landverraders, zwarthandelaren en oorlogsmisdadigers gehuisvest. Het aantal prominente nazimisdadigers dat in Veenhuizen een riant regime genoot is beschamend hoog. Daarna kwamen de Indië-weigeraars, de dienstweigerende Jehovah’s getuigen, drankbeluste verkeersovertreders, zoals Joop Doderer (Swiebertje), en jeugdcriminelen. Van het milde regime profiteerden ook de Heineken-ontvoerders Willem Holleeder, Cor van Hout en Jan Boellaard. Cor van Hout lag er regelmatig lam op de binnenplaats. En nu zitten er vooral Noren hun straf uit; ze verkiezen Veenhuizen boven Noorwegen.
Jeroen Vullings is biograaf en criticus.
Paupers en boeven, 200 jaar strafkolonie Veenhuizen
Jan Libbenga, 288 p. De Kring, € 18,50
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Paupers en boeven – Jan Libbenga
De strafkolonie in Veenhuizen begon in 1818 als een armen-utopia waar ‘uitmuntende jongelingen’ tot werklieden werden opgeleid. Jan Libbenga, die in Paupers en boeven de geschiedenis van 200 jaar strafkolonie inzichtelijk maakt, zegt dat die vroege kolonisten niet te klagen hadden: ‘Ook de gruttenmoes liet zich smaken, net als de Rumfordse soep...
De stille diplomaat. Het bewogen leven van Max van der Stoel 1924-2011 – Anet Bleich
Anet Bleich heeft het niet makkelijk gehad bij het componeren van haar biografie van de politicus Max van der Stoel (1924-2011). Som je namelijk zijn het meest in het oog springende eigenschappen op, dan beland je vanzelf op het terrein van de hagiografie. Fatsoenlijk. Onopvallend. Onkreukbaar. Diplomatiek. Stil. Vasthoudend. Gedreven. Idealistisch. Tegelijkertijd realistisch. ...
‘Dapperheid homo’s in verzet in vergetelheid geraakt’
Was de Soldaat van Oranje net zo beroemd geworden als hij homo was geweest? Die vraag stelde Marjan Schwegman, oud-directeur van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies aan het begin van de derde bijeenkomst in de serie Helden en Schurken, georganiseerd door Historisch Nieuwsblad, het NIOD, de VPRO en het Verzetsmuseum in Amsterdam...
Lange rijen, lege schappen
De levensstandaard van de Nederlanders ging omlaag in 1943. Hierover vertelt Elias van der Plicht tijdens de Collegedag Tweede Wereldoorlog, die Historisch Nieuwsblad organiseert op 7 mei 2018 in Beeld en Geluid. Hij richt zich op het dagelijks leven in Nederland tijdens het oorlogsjaar 1943. Zo was goed schoeisel in dat jaar nauwelijks nog te...
Film: Bankier van het verzet
Terechte ode voor Walraven van Hall Na de opvatting de afgelopen decennia dat iedereen opportunistisch aanmodderde in de oorlog, keren de laatste jaren in de geschiedschrijving oorlogshelden en –schurken schoorvoetend terug. Zoals in Moedige mensen: helden in oorlogstijd (2014) van Jaap Cohen en Hinke Piersma. De verandering is aan de Nederlandse filmwereld niet voorbijgegaan. Paul...
De zieners – Guido van Hengel
Een eeuw geleden was Europa ook al verloren In de eerste drie decennia van de twintigste eeuw bracht de stormachtige ontwikkeling van de natuurwetenschappen een ‘onttovering van de wereld’ met zich mee, leidden liberalisme en kapitalisme in de ogen van velen tot materialisme, hypocrisie, een cynische elite en geestelijke leegte, waarin de cultuur zou vervlakken...
De laatste getuigen – Svetlana Alexijevitsj
De jongste getuigen van WO2 In 2015 kreeg de Wit-Russische Svetlana Alexijevitsj de Nobelprijs voor de literatuur. Dat bevreemdde hier toen menigeen: waarom de hoogste literaire onderscheiding voor een onderzoeksjournalist? Maar de vier boeken die sindsdien in Nederlandse vertaling verschenen, schroeien die twijfel weg. Het zijn in aanpak identieke documentaires-in-boekvorm over ingrijpende gebeurtenissen uit de...
Friends Divided – Gordon S. Wood
De moeizame relatie tussen Adams en Jefferson De karakters en achtergrond van John Adams en Thomas Jefferson, de twee hoofdspelers in de Amerikaanse Revolutie, waren zeer verschillend. De lange en elegante Jefferson uit Virginia was grootgrondbezitter, slaveneigenaar, en verslaafd aan literatuur, kunst, wijn en vrouwen. Door zijn eruditie werd hij de auteur van de...
De kracht van katoen
Dankzij de productie van katoen kon Europa een voorsprong nemen op de rest van de wereld. De grondstof vormde een belangrijke pijler onder de Industriële Revolutie. Maar aan dat succes zat volgens Annegreet van Bergen een donkere kant. T-shirts worden tegenwoordig in Nederland in grote aantallen weggegeven als reclamemateriaal of herinnering aan een evenement. Toch...
Barry Atsma over zijn historische held Walraven van Hall
Acteur Barry Atsma bewondert verzetsheld Walraven van Hall (1906-1945), die miljoenen guldens bij elkaar bracht om het Nederlandse verzet te financieren. Hij vertolkt Van Hall in de film Bankier van het verzet, die op 8 maart in première gaat. Wanneer maakte u kennis met Walraven van Hall? ‘Zo’n vier, vijf jaar geleden, tijdens de voorbereidingen...
‘Nederlandse historici zijn te braaf’
In de ‘stelling’ reageert een vast panel van historici op een actuele gebeurtenis. Martin Sommer: ‘Ik zie dat Nederlandse historici wel heel braaf achter elkaar aan lopen en weinig eigenzinnigheid vertonen. Dat zagen we laatst weer eens in de discussie rond het Oost-Indisch Huis in Amsterdam. In dit voormalige hoofdkwartier van de...
Orbáns Hongarije leek op de ‘geleide democratie’ van zijn grote voorbeeld Miklós Horthy
Met de verkiezingsoverwinning van Peter Magyar komt er in Hongarije na zestien jaar een einde aan het tijdperk Orbán. Zijn ‘illiberale staat’ vertoonde grote gelijkenis met de ‘geleide democratie’ die Hongarije tussen 1920 en 1944 onder regent Miklós Horthy was. De rest van Europa is het alweer vergeten, maar in Hongarije is het na de...
