Alle artikelen
Hoogleraar letterkunde Frits van Oostrom won de Libris Geschiedenis Prijs 2018 met zijn boek Nobel streven. Hij roemt componist, dirigent en pianist Leonard Bernstein als een genie uit de vorige eeuw.
Wanneer maakte u kennis met Leonard Bernstein?
‘Toen ik een middelbare scholier was. Mijn ouders hadden een grammofoonplaat met de miraculeuze muziek van de musical West Side Story, een van Leonard Bernsteins (1918-1990) bekendste werken. Die plaat heb ik nu thuis.’
Wat raakt u in zijn werk?
‘Zijn muzikaliteit is grandioos. Hij is een van de extreem zeldzame reuzen die niet alleen componeerden en dirigeerden, maar ook virtuoos piano speelden. Zelf speel ik geen enkel instrument, kan geen noten lezen, maar ik ben wel een passieve muziekliefhebber. De musical West Side Story heb ik overigens nooit op toneel gezien, en ook de verfilming zag ik niet. Wel eindeloos gedraaid, en kortgeleden heb ik in het Concertgebouw nog een uitvoering bijgewoond van Bernsteins Chichester Psalms. Bernstein deed dit alles met een vulkanische energie. De levenslust spatte ervanaf.’
Bewonderenswaardig?
‘Als ik een genie zou moeten noemen, dan noem ik hem vanwege zijn niveau en zijn breedte; zo sprak hij ook nog zeven talen. Hij was fotogenieker dan Marilyn Monroe, een echte Amerikaan. En hij was ambassadeur zowel van de musical als van de Amerikaanse klassieke muziek. Van 1958 tot 1969 was hij leider van de New York Philharmonic. Met dit orkest heeft hij symfonieën opgenomen van Gustav Mahler, de componist-dirigent aan wie hijzelf een voorbeeld nam. Hij heeft Mahler geïntroduceerd bij het Amerikaanse publiek.’
Dat beschouwt u als een wapenfeit?
‘Absoluut. Wat ik naast zijn grote muzikaliteit erg in hem waardeer, is dat hij een formidabel docent was. Hij doceerde op Harvard. Op YouTube zijn filmpjes te vinden van zijn schitterende colleges. Maar hij had ook een tv-programma, waarin hij miljoenen Amerikaanse kinderen en hun ouders naar klassieke muziek leerde luisteren.’
Was Bernstein een invloedrijk man?
‘Ik zie hem niet zo snel op een dollarbiljet verschijnen; daarvoor was hij iets te controversieel. Hij heeft zich als zeer linkse democraat bemoeid met de Amerikaanse politiek en hij was biseksueel. Maar in zekere zin heeft hij als cultureel ambassadeur meer invloed gehad dan menige president. Hij is zo iemand die tot uitdrukking brengt dat het in de geschiedenis niet alleen draait om macht, maar ook om schoonheid.’
Ziet u paralellen met uw eigen leven?
‘Bernstein was een “grensganger”. Hij had passie voor zowel het oude als het nieuwe, bewoog zich soepel op het terrein van de hoge en van de lage cultuur. Hij was een man met een missie en een bevlogen leraar. Op een veel bescheidener schaal hoop ik ook iets van dat alles in praktijk te brengen. Mijn boeken, en de Canon van Nederland, zijn er het resultaat van, en hopelijk mijn colleges evenzo.’
Alies Pegtel is historicus en journalist.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Frits van Oostrom over zijn held Leonard Bernstein
Hoogleraar letterkunde Frits van Oostrom won de Libris Geschiedenis Prijs 2018 met zijn boek Nobel streven. Hij roemt componist, dirigent en pianist Leonard Bernstein als een genie uit de vorige eeuw. Wanneer maakte u kennis met Leonard Bernstein? ‘Toen ik een middelbare scholier was. Mijn ouders hadden een grammofoonplaat met de miraculeuze muziek...
Beschermd tegen oplichters en uitbuiters
Hoge prijzen, slechte kwaliteit en regelrecht bedrog. In winkels werden klanten bedot waar ze bij stonden. Vanaf de achttiende eeuw begonnen ze hun krachten te bundelen. En met succes, zo constateert Annegreet van Bergen. Natuurlijk had ik weleens gehoord van iemand die iets op zijn kerfstok heeft, maar ik had er nog nooit een in...
‘Een Europees leger is een goede zaak’
Martin Sommer ‘Dat is een dom idee van mensen die zich laten meeslepen door hun pro-Europese sentimenten. En die niks begrijpen van het belang van nationale solidariteit voor defensie. Begin jaren vijftig opperde de Franse premier René Pleven al het idee van een Europese Defensie Gemeenschap. De Amerikanen hadden toen de handen vol in...
Gabrielle Petit – Sophie de Schaepdrijver
Wie heeft nog gehoord van Gabrielle Petit? Tot in de jaren zestig was ze een volksheldin, die volop werd herdacht. Ze was een Belgische spionne die in 1916 door de Duitse bezetters van haar vaderland werd geëxecuteerd. Sophie De Schaepdrijver, vermaard door haar standaardwerk De Groote Oorlog, schreef een biografie over haar, die in twee...
Hendrik de Man – Jan Willem Stutje
Na de Eerste Wereldoorlog overheerste bij veel socialisten een gevoel van malaise. De Russische Revolutie was ontaard in grootscheepse repressie en terreur van de zijde van de communisten, terwijl de sociaal-democratische partijen in West-Europa genoegen leken te nemen met materiële verbeteringen ten behoeve van de arbeiders. Het materialisme en rationalisme van Marx waren volgens sommigen...
De nieuwe zijderoutes – Peter Frankopan
Stomverbaasd was Peter Frankopan toen zijn in 2015 gepubliceerde boek De zijderoutes een bestseller werd. Het is een beschavingsgeschiedenis waarin handelsbelangen, de vraag naar graan en paarden, de zoektocht naar afzetmarkten en naar goedkope of gratis arbeidskrachten, en de ontwikkeling van een reeks handelsroutes centraal staan. Het idee dat de geschiedenis in belangrijke mate...
Film: Mary Queen of Scots
Elizabeth I en Mary Stuart als vriendinnen Het is een cliché, maar historische films zeggen meer over de tijd waarin ze gemaakt zijn dan over de geschiedenis. Helemaal niet erg en onvermijdelijk, want filmmakers zijn net als historici nu eenmaal kinderen van hun tijd. Films over Mary Stuart illustreren fraai de veranderende visies op...
‘De walvis was een fabelachtig zeemonster’
Eeuwenlang trotseerden de Nederlanders de bittere kou op jacht naar walvissen. Aan de hand van authentieke bronnen beschrijven neerlandicus Hans Beelen en mediëvist Ingrid Biesheuvel in Walvissen groot en vet hoe de arctische walvisvaart in zijn werk ging. ‘De walvis werd aanvankelijk als een fabelachtig zeemonster voorgesteld.’ Hoe werden walvissen in het verleden voorgesteld?‘Een van...
Ieder zijn krant
Krantenuitgevers in de zeventiende-eeuwse Republiek onderscheidden zich door hun keuze van nieuws van hun vele concurrenten. Nederlandse nieuwsliefhebbers konden halverwege de zeventiende eeuw kiezen uit ongeveer een dozijn edities per week, uitgebracht in Haarlem, Amsterdam en andere steden. De berichten in de kranten overlapten deels, want de makers schroomden niet om elkaar over te...
Legertop hield vast aan het oude
Het Nederlandse leger stelde zich na de Koude Oorlog behoudend en afwachtend op. Met succes. Een paar maanden na de val van de Muur in 1989 besloot de Nederlandse defensietop dat de Koude Oorlog voorbij was. Daarom kreeg het leger een nieuwe hoofdtaak: crisisbeheersing en vredesoperaties. Voor de landmacht betekende dat een grote verandering, want...
Koningin op kaplaarzen
Op verschillende plaatsen in Nederland stijgt het water snel. De strijd tegen het water is een ‘culturele constructie’, die Nederland een identiteit gegeven heeft, betoogt Lotte Jensen.
Dode Zee-rollen
Het Museum of the Bible in Washington maakte bekend dat vijf van de daar getoonde Dode Zee-rollen nep zijn. Direct na de opening van het museum in 2017 rezen al twijfels over de authenticiteit. Om die weg te nemen stuurde het museum de rollen naar een Duits onderzoeksinstituut, waar het oordeel snel kon...
