• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 3/2019

    Het cultuurstelsel van Johannes van den Bosch

    Dwang, geweld en bedrog

    Door: Reggie Baay

    Tot spijt van de Nederlandse bestuurders bracht Indië niet zoveel op als ze hoopten. Daarom introduceerde gouverneur-generaal Johannes van den Bosch in 1830 een nieuw, efficiënt belastingsysteem. Dit ‘cultuurstelsel’ was financieel een succes, maar de inheemse bevolking betaalde daarvoor een hoge prijs.

    Op 9 oktober 1815 vertrok Herman Willem Daendels per schip vanuit Amsterdam naar de Nederlandse Goudkust, het huidige Ghana. Dezelfde dag verscheen bij de gerenommeerde uitgever Johannes Allart in Den Haag een vileine anonieme brief, waarin Daendels’ economische beleid in de Aziatische kolonie volledig werd afgekraakt. In 1814 had Daendels om zijn aanpak als gouverneur-generaal van Nederlands Oost-Indië te rechtvaardigen en zijn reputatie te redden nog een rapport gepubliceerd. Tevergeefs, zo bleek niet veel later. Koning Willem I benoemde hem tot gouverneur-generaal in Ghana, waardoor hij werd ‘weggepromoveerd’. De anonieme brief leek een zorgvuldig geregisseerde ‘genadeklap’.

    De brief bleek van de hand van Johannes van den Bosch. Van den Bosch bouwde op dat moment aan een militaire carrière, maar hij had duidelijk ook politieke aspiraties. Hij zou uiteindelijk zelfs uitgroeien tot een politiek vertrouweling van Willem I. 

    In zijn Brief, inhoudende eenige onpartijdige aanmerkingen (1815) veegde Van den Bosch niet alleen de vloer aan met Daendels’ beleid in Oost-Indië, maar schetste hij ook de contouren van een koloniaal exploitatiesysteem - het cultuurstelsel - dat onlosmakelijk met zijn naam verbonden zou blijven. Kern van zijn betoog was dat de opbrengsten uit de kolonie met eenvoudige ingrepen veel hoger konden zijn en dat Daendels te weinig gebruik had gemaakt van de inheemse elite.

    Tekst loopt verder onder de afbeelding.

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen