• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 3/2019

    De wonderlijke carrière van Juan Perón

    Een omstreden volksheld

    Door: Koen Vossen
    Hij was getrouwd met de beeldschone Evita, steunde de armen en bestreed Amerika. Zijn bewind was corrupt, autoritair en populistisch. Ruim vier decennia na zijn dood maakt Juan Perón nog steeds heftige reacties los. Wie was deze raadselachtige Argentijnse president? In Europa is hij vrijwel vergeten, maar in Noord- en Zuid-Amerika is de naam Juan Perón nog springlevend. Voor de een geldt hij als een klassieke volksmenner die het niet zo nauw nam met democratie en rechtsstaat. Voor de ander is hij het schoolvoorbeeld van een volksheld, die de armen probeerde te beschermen tegen immorele multinationals. Hij is vergeleken met hedendaagse politici als de Venezolaanse presidenten Hugo Chávez en Nicolas Maduro, de Braziliaan Lula da Silva, en zelfs met de Amerikaanse president Donald Trump. In zijn thuisland Argentinië is de peronistische partij momenteel de grootste oppositiepartij. Eerder leverde zij met Carlos Menem en het echtpaar Néstor en Cristina Kirchner regeringsleiders. Nog steeds wordt Perón door zowel links als rechts bewonderd en verguisd. Zijn politieke carrière begon op een klassiek Latijns-Amerikaanse manier, namelijk met een staatsgreep. In 1943 pleegde een groep Argentijnse militairen een coup in Buenos Aires en werd de tot dan onbekende, 47 jaar oude kolonel Juan Domingo Perón benoemd tot staatssecretaris Sociale Zaken. Terwijl hij als militair eigenlijk vooral opviel door zijn skivaardigheid en goed gepoetste laarzen, bleek hij als politicus een natuurtalent.

    De tekst loopt door onder de afbeelding.

    Juan en Evita laten zich toejuichen tijdens de viering van de vijfde verjaardag van de peronistische beweging, 1950. In een mum van tijd bouwde hij een netwerk op binnen de Argentijnse vakbeweging en wist hij tal van concrete verbeteringen voor de arbeiders voor elkaar te krijgen. Zijn ster rees nog sneller toen hij in 1944 na een aardbeving in Noordwest-Argentinië de noodhulp coördineerde. Hij zette een grote liefdadigheidsactie op touw, waarvoor hij vrijwel alle toenmalige Argentijnse celebrity’s strikte. Onder hen bevond zich de populaire radiosoapster Eva Duarte, bijgenaamd Evita, met wie Perón een veelbesproken relatie begon. Die relatie kwam Perón goed van pas toen de militaire regering hem in oktober 1945 de laan uit stuurde, omdat hij wat al te voortvarend bezig was het lot van de Argentijnse arbeiders te verbeteren. Evita organiseerde daarop een enorme demonstratie op de Plaza de Mayo in Buenos Aires, waar naar schatting 300.000 Argentijnen de terugkeer van hun held eisten. Uiteindelijk verscheen Perón samen met Evita op het balkon van het Casa Rosada, het presidentiële paleis, om in een vlammende toespraak de lof te zingen van de eenvoudige Argentijn, ‘het hart en de ziel van de natie’. En passant liet hij weten dat hij een paar maanden later wilde deelnemen aan de presidentsverkiezingen. Dezelfde week nog trouwde hij met Evita, die onder het volk razend populair was, maar door de Argentijnse elite werd geminacht.

    Sociaal bewogen spilzucht

    Met Evita aan zijn zijde, zijn grote netwerk binnen de enorme vakbeweging en zijn gevoel voor politiek theater leek Perón een geboren campaigner. Maar hij maakte ook dankbaar gebruik van zijn grote kennis van fascistische propagandatechnieken, die hij had opgedaan tijdens een lange studiereis in Europa in 1939-1940. Zo presenteerde hij de verkiezingen als een tweestrijd tussen hemzelf als authentieke volksman en de Amerikaanse ambassadeur in Argentinië, Spruille Braden. Deze had zich in woord en geschrift tegen de kandidatuur van Perón gekeerd vanwege diens profascistische verleden en adviseerde de Argentijnen om de tegenkandidaat te kiezen. Maar een meerderheid van de Argentijnen gaf de voorkeur aan de ‘anti-Amerika-kandidaat’, waardoor Perón in juni 1946 officieel werd beëdigd als president van Argentinië.

    De tekst loopt door onder de afbeelding.

    Tijdens zijn ballingschap in het Spanje van dictator Francisco Franco raakt Perón zijn politieke koers kwijt, 1966. Anti-amerikanisme, economisch nationalisme en een sociale herverdelingspolitiek werden de hoekstenen van zijn beleid. Hij voerde een minimumloon en een 40-urige werkweek in, maar zorgde ook voor betaalde vakanties en betere werkomstandigheden. Evita stak al haar energie in liefdadigheidswerk voor de armste Argentijnen en reisde, gekleed in jurken van Dior, koortsachtig het land door om scholen, crèches en medische centra te openen. De bewondering voor het iconische echtpaar nam hysterische vormen aan: Evita kreeg als bijnaam ‘de Madonna van de Hemdlozen’ en werd door het Argentijnse parlement benoemd tot ‘Spiritueel Leider van de Natie’. Juan Perón liet zich graag bewieroken als de belichaming van het Argentijnse volk en als een unieke leider die door zijn daadkracht en feilloze intuïtie succes op succes stapelde. Gekleed in jurken van Dior opent Evita scholen, crèches en medische centra Wat daarbij niet werd vermeld was dat el Lider zijn sociaal bewogen spilzucht kon financieren dankzij de winsten die Argentijnse bedrijven hadden gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog en de eerste jaren na de bezetting. Mede door de misère in het naoorlogse Europa behoorde Argentinië op het moment dat Perón aan de macht kwam tot de tien rijkste landen ter wereld. Vanaf het moment dat de meeste Europese landen dankzij de Marshallhulp weer begonnen op te krabbelen, ging het bergafwaarts met de Argentijnse export. Buitenlandse bedrijven meden Argentinië steeds meer vanwege de grote macht van de Argentijnse vakbonden, de hoge loonkosten en de wilde plannen van Perón. Rond 1950 kwam de bodem van de Argentijnse schatkist in zicht.

    Dramatische begrafenis

    Vanaf dat moment liet Perón zich meer en meer van een andere kant zien. Hij begon te morrelen aan de grondwet, stuurde kritische rechters met pensioen, verbood dissidente vakbonden en legde de media steeds meer aan banden. Kritische Argentijnse wetenschappers en intellectuelen werden op allerlei manieren tegengewerkt en weggepest. Zo verloor de grote Argentijnse schrijver Jorge Luis Borges zijn baan bij de nationale bibliotheek en werd benoemd tot nationaal controleur kippen- en konijnenvlees op de markt van Buenos Aires. Daarnaast probeerde Perón zijn regime te legitimeren met een door hemzelf ontworpen ideologie, het justicialisme, een curieuze mengeling van socialistische, corporatistische en populistische ideeën, overgoten met een mystiek Latijns-Amerikaans sausje.

    De tekst loopt door onder de afbeelding.

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen