Alle artikelen
Dief, fraudeur, pornograaf, lasteraar, incestpleger, pooier van zijn eigen vrouw, atheïst – het waren geen geringe vergrijpen waar de zeventiende-eeuwse graficus, schrijver en jurist Romeyn de Hooghe (1645-1708) van werd beschuldigd. Vooral de laatste aanklacht kon in het vroegmoderne Europa iemand de kop kosten. Nu liep dat in de Republiek niet zo’n vaart als in andere landen, maar toch was dit voor de beklaagde buitengewoon riskant.
Dat Romeyn de Hooghe meermalen te maken kreeg met heuse lastercampagnes, waarbij smaadschriften werden gepubliceerd en het zelfs tot een officiële aanklacht kwam, had ongetwijfeld ook te maken met ordinaire kinnesinne. Hij was de meest getalenteerde en productieve prentenmaker van zijn tijd, die met zijn boekillustraties, nieuws- en spotprenten, en het eerste satirische geïllustreerde periodiek ter wereld veel geld verdiende.
Het gebruiksdrukwerk dat hij maakte was niet alleen van hoge kwaliteit, maar voorzag ook duidelijk in een behoefte. Veel gebeurtenissen uit de laatste drie decennia van de zeventiende eeuw zijn in het collectieve geheugen blijven hangen dankzij zijn prenten. Denk bijvoorbeeld aan de bloedbaden die het Franse leger in 1672 aanrichtte in de dorpen Bodegraven en Zwammerdam, of de vervolging van de hugenoten in Frankrijk. In wervelende prenten beeldde hij heel realistisch de gruwelen van de oorlog uit.
Op veel prenten van De Hooghe is het Frankrijk van Lodewijk XIV de kwaaie pier, en in de jaren 1688-1689 vervaardigde hij een hele reeks spotprenten op de Zonnekoning. De Franse vorst was dan ook de voornaamste vijand van stadhouder Willem III, en sinds diens ambtsaanvaarding in 1672 was De Hooghe een van diens ijverigste en beste propagandisten. En dat gold niet alleen voor de strijd die Willem leverde met buitenlandse vijanden, maar ook voor die met ‘staatsgezinde’ regenten. Verschillende Amsterdamse regenten speelden dan ook een rol in de lastercampagnes tegen De Hooghe, wiens levenswandel inderdaad niet onberispelijk was, en hadden graag gezien dat zijn werk uit de roulatie werd genomen.
Het turbulente leven De Hooghe wordt door Henk van Nierop, emeritus hoogleraar nieuwe geschiedenis aan de UvA, zeer gedetailleerd beschreven. De zorgvuldigheid gaat af en toe ten koste van de vaart van het boek, en sommige prenten hadden wel wat groter mogen worden afgedrukt. Toch vormt dit boek een belangrijke bijdrage aan de cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis van de Republiek tijdens het bewind van Willem III.
Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De vernuftige etser – Henk van Nierop
Dief, fraudeur, pornograaf, lasteraar, incestpleger, pooier van zijn eigen vrouw, atheïst – het waren geen geringe vergrijpen waar de zeventiende-eeuwse graficus, schrijver en jurist Romeyn de Hooghe (1645-1708) van werd beschuldigd. Vooral de laatste aanklacht kon in het vroegmoderne Europa iemand de kop kosten. Nu liep dat in de Republiek niet zo’n vaart als in...
Voorpublicatie Geschreven geschiedenis
In zijn boek Geschreven geschiedenis presenteert de Britse historicus Simon Sebag Montefiore meer dan honderd brieven die de wereld hebben veranderd. Sommige voeren de lezer naar de wereld van beroemde ontdekkers zoals Charles Darwin, Ada Lovelace en Christoffel Columbus. Ada Lovelace aan Andrew Crosse, ca. 16 november 1844 Ada Lovelace werd geboren in 1815. Ze...
‘Bronbeek moet een stemmentheater worden waarin ook gekoloniseerde stemmen een nadrukkelijke rol krijgen’
De Collegedag Koloniale Geschiedenis op 13 september speelt zich af op een historische locatie: Museum Bronbeek in Arnhem. Conservator en plaatsvervangend directeur Hans van den Akker is een van de sprekers en verbindt het museum in zijn lezing met de koloniale geschiedenis in Nederlands-Indië. Met een postkoloniaal debat dat in alle hevigheid woedt, wil het...
Appels en peren kon je moeilijk bewaren
De Nederlandse appel- en perenoogst staat onder druk door grillig weer. Vroeger vonden Nederlanders veel minder soorten fruit op hun bord dan nu.
‘Wetenschappelijke vooruitgang heeft de mens niet gelukkiger gemaakt’
Martin Sommer ‘Ik wil het zo graag een keertje eens zijn met de stelling, maar dat wil maar niet lukken. Wat te denken van de fantastische boeken van Annegreet van Bergen over de jaren vijftig? De uitvinding van de stofzuiger en de wasmachine – die zijn toch allebei gebaseerd op wetenschappelijke vooruitgang? Het lijkt me...
Arbeiders kregen goede huizen dankzij de Woningwet
Wonen is een van de belangrijkste thema's bij de aankomende verkiezingen. Aan het eind van de negentiende eeuw maakte de politiek zich ook druk om de volkshuisvesting.
Tien succesvolle milieumaatregelen uit het verleden
Vervuiling, jacht en overbevolking vormen een zware belasting voor het milieu. Overheden zijn op zoek naar manieren om het tij te keren en het leven van mens en dier te verbeteren. Tien geslaagde voorbeelden. 1. Waterzuivering De belangrijkste milieumaatregel ooit is de zuivering van het drinkwater. Toen in 1854 een uitbraak van cholera plaatsvond in...
Vitruvius toont het technisch vermogen van de Romeinen
De bouwwerken van de Romeinse architect Vitruvius zijn allang vergeten. Maar het boek De Architectura, dat hij voor zijn collega’s schreef, werd wereldberoemd. Het laat zien hoe groot het technisch vermogen van de Romeinen was. En het vormde een inspiratiebron voor de humanisten, met Leonardo da Vinci voorop. Beton. Vloerverwarming. Kilometertellers. Allemaal relatief recente uitvindingen,...
Hoe vliegen betaalbaar werd voor iedereen
Aanvankelijk was vliegen alleen weggelegd voor de happy few: voor zakenmensen en rijke toeristen. Maar geleidelijk traden steeds meer gewone passagiers toe tot de magische wereld van de luchtvaart. De prijzen daalden en de massa’s groeiden. Inmiddels kost een ticket naar de zon 19 euro. ‘Als een onafzienbaar tapijt, maar bezaaid met onregelmatige vlakken en...
Europese wetenschappers baseerden zich op wijsheid uit het Oosten
Tussen 750 en 1500 liep de islamitische wereld in wetenschappelijk opzicht ver voor op het christelijke Europa. Langzaam maar zeker sijpelde de wijsheid uit ‘het Oosten’ door naar de west- en noordkusten van de Middellandse Zee, en legde daar de basis voor de wetenschappelijke revolutie.
Medische vooruitgang in 6 stappen
Operaties waren eeuwenlang angstaanjagend vanwege de helse pijn die ze patiënten bezorgden. Dankzij de komst van ether, lachgas en chloroform in de negentiende eeuw hadden die een stuk minder te vrezen. 1 Geen verdoving Bind de spieren en de bloedvaten stevig vast met een gewone haarband, adviseerde militair chirurgijn Ambroise Paré (1510-1590) in een instructie...
Dirck Coornhert lag altijd dwars
Veel van zijn zestiende-eeuwse tijdgenoten konden zijn bloed wel drinken. Dirck Volckertsz. Coornhert was voor godsdienstvrijheid, tegen religieuze dwang en voor afschaffing van de doodstraf. In talloze geschriften getuigde hij van deze radicale opvattingen. Tegenwoordig geldt hij als een grondlegger van de Verlichting. Dirck Volckertz. Coornhert was zeventien jaar oud toen hij in...
