De Vooruitgang: De VOC was geen koloniale macht in Azië
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer het proefschrift van Els Jacobs, waarin zij stelt dat de VOC in de achttiende eeuw minder macht had dan altijd gedacht wordt. ‘Het beeld van de VOC als koloniale macht klopt niet. De VOC opereerde in Azië als koopman. De...
Commentaar: Moluks trauma
‘De Molukse gemeenschap’ gaat de Staat der Nederlanden voor het gerecht dagen wegens de executie van zes Molukse treinkapers bij De Punt in 1977. Het woord executie, in de documentaire The Dutch approach gebruikt door wijlen oud-premier Joop den Uyl, zou als schuldbekentenis de basis moeten vormen voor ten minste financiële genoegdoening voor de nabestaanden....
Bommeljé
De historici van de volgende generatie zijn te benijden. Zij mogen straks de geschiedkundige analyse van het huidige tijdsgewricht schrijven. Dat wij in een interessante periode van de vaderlandse geschiedenis leven, valt moeilijk te geloven voor onszelf, maar toch zullen de geschiedschrijvers van morgen hun handen vol hebben. En dan bedoel ik niet met de...
DE VERZUILING VOORBIJ. GODSDIENST, STAND EN NATIE IN DE LANGE NEGENTIENDE EEUW onder redactie van Hans Blom en Jaap Talsma
In 1980 beweerden historicus Hans Blom en sociaal-geograaf Herman van der Wusten – beiden verbonden aan de Universiteit van Amsterdam – dat ‘zorgvuldige, breed opgezette maar toch gedetailleerde, lokale studies nieuw licht kunnen werpen op het ontstaan van de verzuilde Nederlandse samenleving’. Er bestond toen veel verwarring over de omlijning en verklaring van wat werd...
HET ZOET EN HET ZUUR. GESCHIEDENIS IN NEDERLAND door Leen Dorsman, Ed Jonker en Kees Ribbens
De jaarlijks terugkerende historische quiz van de Volkskrant en het Historisch Nieuwsblad is net zo’n verschijnsel als het Nationale Dictee. Alleen als er wat aan de standaardscholing van de Nederlandse bevolking mankeert, organiseer je zoiets. Op de historische kennis van die bevolking valt wel wat aan te merken, maar hoe zit het met het historisch...
Hermann von der Dunk (1928-2018): ‘Helden zijn onmisbaar’
Hermann von der Dunk, die op 22 augustus jongstsleden is overleden, was aan het begin van het millennium vaste auteur van Historisch Nieuwsblad. De toen al emeritus hoogleraar contemporaine geschiedenis vulde de rubriek Het Hoge Woord met zijn opinies. Altijd in zwierig proza, met veel humor en licht provocatief. Sommige van Von der Dunks...
Frans Wong, oprichter van de eerste abortuskliniek
Dertig jaar geleden richtte Frans Wong de eerste Nederlandse abortuskliniek op, aan het Amsterdamse Oosterpark. Abortus was officieel illegaal, maar werd gedoogd. Wong: ‘Om tegenstanders te pesten liet ik liet een bord ophangen over twee gevels breed: abortuskliniek.’ Tien jaar later, in 1980, werd abortus gelegaliseerd. In december 1980 nam de Tweede Kamer met een...
Een andere kijk op meneer Beerta
‘Meneer Beerta’ heet hij in J.J. Voskuils romancyclus Het Bureau. Beerta is het alterego van P.J. Meertens (1899-1985), hoofd van het later naar hem vernoemde Meertens Instituut. Wie was hij? Bij het verschijnen van het laatste deel van Het Bureau een portret van Meertens in de Tweede Wereldoorlog. Lees ook: Mythen, sprookjes en wetenschap: De...
Het communisme, de homo sovieticus en de misdaden
Het communisme is dood. Na de ondergang van het ‘reëel be staande socialisme’ in Oost-Europa en de Sovjetunie komt de verwerking van het verleden op gang. In Nederland ontpopt Frits Bolkestein zich als communistenvreter. In Frankrijk verscheen een zwartboek dat de misdaden van het communisme breed uitmeet. Was het communistisch ideaal van meet af aan...
W.F. Hermans en de Weinreb-affaire
Willem Frederik Hermans is dood. Zijn opmerkelijke persoon en oeuvre kregen in de media ruime aandacht, waarbij vooral zijn optreden als ‘meester-polemist’ werd gememoreerd. Teneur van de reacties: Hermans had altijd gelijk. Steevast werd daarbij verwezen naar de zogenoemde Weinreb-affaire. Maar wie weet nog waar die over ging — en vooral: waar het Hermans om...
Aad Nuis nog steeds de kleinste
De opschudding rond de affaire-Weinreb is huiskamer-kattenmuziek, petite histoire. Maar ook in dit soort scherfjes spiegelen zich een tijd en samenleving. Dankzij het proefschrift Een fantast schrijft geschiedenis. De affaires rond Friedrich Weinreb waart voor de vierde maal Weinrebs schim door de publiciteit. ‘Na dit rapport geloof ik niet dat Weinreb als persoon nog van...
Henriëtte Boas over de Weinreb-affaire
NRC Handelsblad noemde haar de ‘enige echte heldin’ in de Weinreb-affaire: Henriëtte Boas. Met haar befaamde ingezonden brieven betwistte ze jarenlang de fantastische verhalen van Weinreb en zijn protagonisten. Nu de kruitdampen zijn opgetrokken, overziet ze voor ons het slagveld en beoordeelt ze Nuis en Rubinstein, de verdedigers van Weinreb. Henriëtte Boas staat de laatste...