Jos van der Burg

Film: The Trial

De perversiteit van Stalins showprocessen slaat je in het gezicht bij het bekijken van de archieffilm The Trial. De film van de Oekraïens-Russische Sergej Loznitsa gaat over het proces tegen acht vooraanstaande economen, ingenieurs en fabrieksdirecteuren in 1930. Zij werden ervan beschuldigd met hun ondergronds opererende ‘Industriële Partij’ de economie te ondermijnen, met als doel...

Film: The last Czars

De beroemde opmerking van een adellijk personage in Giuseppe Tomasi di Lampedusa’s historische roman De Tijgerkat dat ‘als we willen dat alles blijft zoals het is, alles moet veranderen’, was geen inzicht dat de Russische tsaar Nicolaas II ter harte nam. Zijn halsstarrige blindheid voor de werkelijkheid in zijn rijk, waarin onrust en onvrede explosieve...

Film – Apollo 11

Meeslepende beelden in Apollo 11. Er is een nieuw soort historische documentaire in opkomst: deze films draaien niet om kennisoverdracht, maar willen de kijker onderdompelen in een historische ervaring. Commentaarstemmen en interviews met deskundigen ontbreken. Een recent voorbeeld is Peter Jacksons They Will Not Grow Old, dat met een compilatie van...

Film: Tolkien

Biopics die een heel leven bestrijken, worden nauwelijks nog gemaakt. Terecht, want zulke films hebben een nogal hoog toen-en-toen-gehalte. Filmmakers kiezen steeds vaker voor een beperkte, maar veelzeggende periode in het leven van hun biografische onderwerp. In Tolkien zijn dat de jeugdjaren van de schrijver van De hobbit en In de ban van de ring. ...

Film: Ganz: How I lost my Beetle

De Volkswagen kever was toch een idee van Adolf Hitler, waarna Ferdinand Porsche de succesvolle ‘volksauto’ ontwierp? Zo hadden we het altijd begrepen, maar de documentaire Ganz: How I Lost My Beetle vertelt een ander verhaal. Niet Porsche, maar de Joodse ingenieur Josef Ganz bedacht het concept van Duitslands populairste auto: het ruggengraatchassis, de motor...

Film: They Shall not Grow Old

Nooit eerder kwamen de oorlogservaringen van soldaten zo dichtbij als in het verbijsterende en onbeschrijflijke They Shall not Grow Old.  Wie het verleden van archiefbeelden kent, zou denken dat de wereld er vroeger zwart-wit uitzag. Bioscoopjournaals waren tot in de jaren zestig zwart-wit en tot de komst van de kleurentelevisie in de...

Film: Vice

In hoeverre mogen filmmakers de geschiedenis naar hun hand zetten? Verbluffend ver, als het aan Hollywood ligt. Hoe anders te verklaren dat Vice acht Oscar-nominaties kreeg? De hippe en satirische biopic over Dick Cheney, vicepresident onder president George W. Bush, gaat verder dan speculatieve geschiedschrijving. Een basisregel in historisch drama is dat...

Film: Green Book

Ruwe bolster wordt beter mens Hollywood is al een paar jaar bezig met een inhaalslag van films over de levens van zwarte Amerikanen. Soms levert dat geweldige films op, zoals 12 Years a Slave, over de gruwelen van de slavernij. Geslaagd is ook het aangrijpende Moonlight, over de bittere ervaringen van een homoseksuele jongen...

Film: Mary Queen of Scots

Elizabeth I en Mary Stuart als vriendinnen  Het is een cliché, maar historische films zeggen meer over de tijd waarin ze gemaakt zijn dan over de geschiedenis. Helemaal niet erg en onvermijdelijk, want filmmakers zijn net als historici nu eenmaal kinderen van hun tijd. Films over Mary Stuart illustreren fraai de veranderende visies op...

Film: Cold war

Van Gabriel Garcia Márquez kennen we de roman Liefde in tijden van cholera. Het drama Cold War van de Engels-Poolse regisseur Pawel Pawlikowski zou met een variant ‘Liefde in tijden van de Koude Oorlog’ kunnen heten.  Het geweldige liefdesdrama, dat zich afspeelt tussen 1949 en 1964, gaat over de onmogelijke liefdesrelatie van de Poolse Wiktor...

Berlusconi als symbool voor verloederd Italië

Hoe maak je een interessante film over een corrupte en vulgaire politicus? Het makkelijkst is om hem als een grote schoft te tonen, waarbij de kijker zich moreel superieur kan wanen. Met Loro heeft Paolo Sorrentino, die we kennen van het imponerende La grande bellezza, niet zo’n film over Silvio Berlusconi willen maken. De drievoudige...

Film: BlacKkKlansman

Spike Lee fileert Amerikaans racisme Eind jaren zeventig infiltreerde in Colorado Springs in Virginia de zwarte rechercheur Ron Stallworth in de lokale afdeling van de Ku Klux Klan. Onmogelijk? Toch niet. Stallworth meldde zich telefonisch aan bij de Klan. Zijn vuilspuiterij (‘Ik haat nikkers en jids’) klonk overtuigend en voor hij het wist was...