Artikelen geschreven door Jos van der Burg
In ‘Two Prosecutors’ wordt naïef geloof in Stalin genadeloos afgestraft
Weer een film over het terreurbewind van Sovjetleider Jozef Stalin? Jazeker, maar niet zomaar een film. Two Prosecutors schetst met angstaanjagende precisie de kafkaiaanse machinerie van gruwelijke rechteloosheid. Two Prosecutors is niet de eerste film over de stalinistische repressie van Sergej Loznitsa. Hij werd in 1964 in Wit-Rusland geboren, maar groeide op in Kiev. Hij maakte onder meer twee archieffilms. The Trial (2018) toont met archiefbeelden het showproces in 1930 tegen economen en industriëlen die van sabotage werden...
Paraguay onder dictator Stroessner
Geen Zuid-Amerikaanse dictator zat langer in het zadel dan Alfredo Stroessner in Paraguay. De generaal kwam in 1954 door een staatsgreep aan de macht en behield die tot 1989. Under the Flags, the Sun illustreert met historische propagandabeelden de persoonlijkheidscultus rond de dictator. ‘Paraguay betreedt een tijdperk van vrede, vooruitgang en broederschap’ staat op een spandoek bij de beëdiging van Stroessner tot president. Iedereen die het oneens durfde te zijn met ‘dit nobele menselijke...
The Swedish Connection: film over een Zweedse redder van duizenden Joden
Ooit gehoord van Gösta Engzell? Grote kans van niet, want de in 1997 overleden Zweedse diplomaat was geen publiciteitszoeker. Daardoor is vergeten dat hij duizenden Joden het leven redde tijdens de Tweede Wereldoorlog. De hommage The Swedish Connection laat zien hoe hij te werk ging. ‘Echte helden zie je zelden,’ is een regel in het...
L’engloutie: een zondebok in een Alpengehucht
Idealisme botst hard op de werkelijkheid in het Franse speelfilmdebuut L’engloutie (‘De verzwolgene’). Het drama speelt in 1899 in een gehuchtje in de Franse Alpen. Een nieuwe lerares wordt door de bewoners bepaald niet met open armen ontvangen. Ze wantrouwen onderwijs. De lerares houdt hun voor dat lezen en schrijven goed zijn voor de geest....
Mohammed & Paul: film over westers wangedrag in Tanger
Tanger was vanaf de jaren vijftig tot in de jaren zeventig een vrijhaven voor een westerse culturele elite. Onder hen veel homo’s, omdat in Tanger homoseksualiteit getolereerd werd. Vrijheid blijheid, maar de documentaire Mohammed & Paul: Once Upon a Time in Tangier laat de keerzijde zien. De ‘mythe van Tanger’ wordt het wel genoemd: de gedachte dat de Marokkaanse stad een hippieparadijs was, waarin iedereen gelukzalig blowend in het paradijs leefde. Documentairemaker Nordin Lasfar, opgegroeid in Nederland als...
The Testament of Ann Lee: utopiste met een afkeer van seks
Een vrouw als sekteleider komt niet vaak voor. Maar het lukte de Britse Ann Lee om een groep volgelingen te laten geloven dat in haar de wederkomst van Jezus schuilging. The Testament of Ann Lee toont haar als een utopische idealist. Een religieuze beweging die seks verbiedt? Niet handig, al is het maar omdat nieuwe zieltjes nodig zijn, maar voor Ann Lee (1736-1784) is seks de wortel van het kwaad. In haar geboorteplaats Manchester...
Land van Johan is een film vol clichés over de jaren zestig en zeventig
De Amsterdamse filmmaker Eddy Terstall profileert zich al decennia als een vrijzinnige filmmaker die pleit voor individuele vrijheid. In zijn ambitieuze film Land van Johan schetst hij de veranderingen in Nederland tussen 1966 en 1980. Helaas doet hij weinig meer dan jarenzestig- en -zeventigclichés afvinken. De jaren zestig en zeventig waren toch die opwindende decennia waarin Nederland dankzij strijdlustige babyboomers van een preuts en bekrompen land...
Film over het megalomane bouwproject van Mitterrand
In Nederland onvoorstelbaar, maar niet in Frankrijk: politici die eeuwig willen voortleven in door hen geëntameerde spectaculaire gebouwen. Toch keken de Fransen ervan op toen president François Mitterrand begin jaren tachtig maar liefst Grands Projets aankondigde. Een ervan was een nieuw monument in het zakendistrict La Défense, dat in 1989 de viering van tweehonderd jaar Franse Revolutie glans moest geven. Een internationale ontwerpwedstrijd leverde ruim vierhonderd voorstellen op. Waaronder dat van een onbekende...
Wie maakte de iconische Vietnamfoto van het ‘napalmmeisje’?
De foto van het rennende ‘napalmmeisje’ Kim Phuc in de Vietnamoorlog is een van de meest iconische oorlogsfoto’s. Fotograaf Nick Ut won er in 1973 de Pulitzerprijs mee, maar de Netflix-documentaire The Stringer betwist dat hij de maker van de foto is. Het begon drie jaar geleden met een onwaarschijnlijk telefoontje van Carl Robinson, ex-fotoredacteur...
Netflix-serie over vergeten aanslag op een Amerikaanse president
Iedereen weet dat Abraham Lincoln in 1865 werd vermoord. Vrijwel vergeten is dat zestien jaar later weer een Amerikaanse president werd neergeschoten. De uitstekende Netfix-serie Death by Lightning haalt de aanslag op James Garfield uit de vergetelheid. Slechts zes maanden was de 49-jarige Garfield in 1881 president toen hij op een treinstation in Washington werd...
George Orwells 1984 is nu weer relevant, laat documentaire zien
Lange tijd werd George Orwells 1984 gezien als een dystopische ver-van-ons-bed-roman, maar die tijd is voorbij. De Haïtiaans-Franse documentairemaker Raoul Peck trekt in de meanderende essayfilm Orwell 2+2=5 parallellen tussen het boek en onze tijd. Daarnaast geeft de film met foto’s en archiefbeelden een beknopt beeld van Orwells leven vanaf zijn jeugd tot aan het...
Nuremberg toont psychologisch steekspel tussen psychiater en Hermann Göring
Hadden nazileiders speciale karaktertrekken zodat ze zonder wroeging gruwelijke misdaden konden beramen? In het rechtbankdrama Nuremberg hoopt een psychiater dat tijdens het beroemde strafproces in gesprekken met Hermann Göring te kunnen vaststellen. De op ware gebeurtenissen gebaseerde film toont het psychologische steekspel tussen beiden. Als het aan de Britse premier Winston Churchill had gelegen was...