Alle artikelen
Campert, dichter van ‘De Achttien Dooden’, het bekendste verzetsgedicht uit de Tweede Wereldoorlog, en de in Breda woonachtige journalist Nijkamp wilden de joodse man over de grens helpen. Maar het plan was verraden en de SD onderschepte hen in Baarle-Nassau.
Meer dan zestig jaar hebben journalisten en historici geprobeerd de identiteit van de ‘onbekende jood’ te achterhalen. Tijdens het onderzoek voor de biografie van Jan Campert, Misschien slaag ik in de dood, die volgende maand verschijnt, is Hans Renders daar eindelijk in geslaagd. Na jarenlang speurwerk in binnen- en buitenlandse archieven, interviews met familieleden van de direct betrokkenen en een reconstructie ter plekke vertelt Renders het complete verhaal van de arrestatie en de dramatische afloop ervan.
Nu pas is gebleken dat alle processen-verbaal bewaard zijn gebleven van de SD’ers die Campert en Nijkamp gearresteerd hebben. En de taxichauffeur die Campert, Nijkamp en ‘de onbekende jood’ van Breda naar Baarle-Nassau reed, blijkt in de jaren zeventig zijn memoires in eigen beheer gepubliceerd te hebben. Daarin heeft hij – zonder namen te noemen – de laatste rit van het drietal beschreven.
‘De onbekende jood’ was de 21-jarige Frans van Raalte, vertelt Renders, een joodse jongen uit Den Haag. Daar hadden een week voor zijn vlucht de eerste razzia’s plaatsgevonden. Van Raalte was doodsbang opgepakt te worden. Dat blijkt uit de afscheidsbrief aan zijn vrienden, die Renders boven water haalde uit het archief van een van hen. Deze heeft nooit meer contact gehad met de familie van Van Raalte; ook enkele in de brief bij naam genoemde vrienden hadden hem nog nooit gelezen.
Zelfs de naasten van Van Raalte wisten tot voor kort niet dat het lot van hun familielid verbonden was met dat van Jan Campert. Renders: ‘Ik vond het mijn opdracht om “de onbekende jood” van een identiteit te voorzien. De biografie begint dan ook met een hoofdstuk over hem.’
Jan Campert overleed, net als Martien Nijkamp, een halfjaar na zijn arrestatie in het Duitse concentratiekamp Neuengamme.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Jan Campert opgepakt vanwege hulp aan Frans van Raalte
Op 21 juli 1942 werden Jan Campert en Martien Nijkamp gearresteerd tijdens een poging een joodse man de Belgische grens over te smokkelen. Nog diezelfde avond pleegde deze zelfmoord in het huis van bewaring. Zijn identiteit is eindelijk achterhaald. Campert, dichter van ‘De Achttien Dooden’, het bekendste verzetsgedicht uit de Tweede Wereldoorlog, en de in...
Anne Frank is de grootste Nederlander
Nederland kiest de Grootste Nederlander aller tijden. Volgens Historisch Nieuwsblad staat Anne Frank op de eerste plaats. ‘Moeder heeft de voorlopig onuitvoerbare wens geuit dat ze mijnheer Van Daans gezicht veertien dagen niet hoefde te zien,’ verzucht Anne Frank (1929-1945) op zaterdag 15 januari 1944 in haar dagboek. En in dezelfde alinea: ‘Ik vind...
De waarheid
Jan Campert was geen held. Hij schreef een gedicht over helden. Kon een verrader zo schrijven? Dat kon niet. Dat mocht niet. Er was behoefte aan helden. Dankzij het zuivere gedicht werd de dichter gezuiverd. Na de oorlog schijnen velen geweten te hebben hoe het zat met Jan Campert, maar men heeft gezwegen om het...
Mijn Verhaal
In ‘Mijn Verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij aanwezig waren. De familie van Ina van der Horst (57) emigreerde tijdens de crisis van de jaren dertig naar Argentinië om daar een nieuw bestaan op te bouwen. ‘De kerk was Nederlands, de school was Nederlands, we gingen alleen naar feestjes van andere Nederlanders...
Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis
Vorig jaar gingen twee tijdschriften ter ziele, om als een feniks te herrijzen in een nieuw tijdschrift. Het Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis en het NEHA-jaarboek gingen op in het Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis. In de eerste nummers leek het economisch georiënteerde NEHA-jaarboek de overhand te krijgen: er stonden meer artikelen in over bedrijven...
Boeken Top Tien
1. Gedoemd tot kwetsbaarheid door Geert Mak Atlas, Euro 5,00 2. Het vooroudergevoeldoor Jan Blokker, Jan Blokker jr. en Bas Blokker Contact, Euro 35,00 3. In Europa. Reizen door de 20e eeuw door Geert Mak Atlas, Euro 39,90 4. Geschiedenis van Amsterdam II-2 Samengesteld door Frijhoff en Prak SUN, Euro 44,50 (tot 1 april 2005, daarna...
Recent verschenen
Nederland nu Het pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid (Atlas, euro 5,00) van Geert Mak veroorzaakte heel wat sensatie. De vergelijking van Submission qua stijl met de propaganda van Goebbels. De uitspraak: ‘Je zou bijna moslim worden.’ Het pamflet is knap geschreven. Mak lijkt wel een Loe de Jong die over het Nederlandse volk oordeelt. In Hoe...
De geschiedenis van Europa. Deel 1: 1300-1600. Ontwaken. Deel 2: 1600-1800. Bezetenheid
Tweehonderdvijftig jaar lang was Europa alleen. Twee centra waren er binnen het christendom. In 1453 ging Constantinopel, de oude hoofdstad van de oosterse christenheid, ten onder. In 1703 werd een begin gemaakt met de bouw van een nieuw Constantinopel. Peter de Grote zocht zelf de plek uit voor zijn nieuwe stad uit: bij de monding...
Het menselijk genie. Streven naar het ultieme in kunst en wetenschap door de eeuwen heen
Er zijn woorden die een historicus beter kan mijden als hij niet verzeild wil raken in de schemerzone tussen geschiedschrijving en quasi-intellectuele bluf. Dat geldt bijvoorbeeld voor de termen ‘genie’ en ‘ultiem’. Het is dus geen gelukkige start voor de vertaling van het boek Human Accomplishment van Charles Murray dat precies deze woorden voorkomen in...
Wacht u voor masturbatie!
Tijdens een van de grootste slachtpartijen van de Eerste Wereldoorlog, aan de Somme in 1916, liep een Engelse compagnie al voetballend op de Duitse linies af. Kapitein W.P. Nevill had een prijs uitgeloofd voor het peloton dat als eerste de bal naar de vijandelijke loopgraven wist te schieten. Hijzelf overleefde de aftrap niet, maar zijn...
Gebroken belofte
Op 22 maart 1845 ondertekende Karl Marx in Brussel een document dat was opgesteld door de toenmalige Belgische staatsveiligheidsdienst, waarin hij plechtig verklaarde geen geschriften over de actuele politieke situatie uit te geven. Die verklaring was de voorwaarde waarop de jonge filosoof uit Trier zich in het neutrale België mocht vestigen. Eerder was hij uit...
Keurslijf
Engelbertha Teljeur Wiggelaar was de overgrootmoeder van schrijfster Nelleke Noordervliet. Ze werd geboren in 1856 en kreeg een onecht kind van een heer van stand. Na haar huwelijk baarde zij nog eens tien kinderen. Strijdbaar en koppig bestuurde ze gezin en huishouden met strenge hand. ‘Ze had geen talent voor ondergeschiktheid’ en probeerde de standaard...
