Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
Het rommelt in de rooms-katholieke kerk. In West-Europa en Amerika worden priesters beschuldigd van seksueel misbruik. In Nederland zien parochianen zich geconfronteerd met een behoudende geestelijkheid, die homo’s de communie weigert en de liederen van Huub Oosterhuis in de ban doet. Her en der keren Nederlandse parochianen Rome de rug toe en beginnen eigen gemeenten. Is een tweede Reformatie ophanden?

Peter Nissen, hoogleraar cultuurgeschiedenis van de religiositeit aan de Radboud Universiteit, denkt dat het zo’n vaart niet loopt. ‘De huidige situatie is niet te vergelijken met die van de zestiende eeuw, toen de “eerste” Reformatie plaatsvond. In die tijd was de katholieke kerk een Europese aangelegenheid, terwijl tegenwoordig het zwaartepunt op het zuidelijk halfrond ligt. Daar groeit de kerk, niet in Europa.

De commotie over het seksueel misbruik vindt plaats in het Westen. In Afrika en Zuid-Amerika komt ook misbruik voor, maar wordt het niet in de openbaarheid gebracht. Veel media zijn er in katholieke handen en er heerst een eer- en schaamtecultuur. Het westerse debat over de geloofwaardigheid van de kerk gaat dus aan de meeste gelovigen voorbij.

Verder had de Reformatie minder te maken met interne kerkelijke kwesties dan met onvrede over de maatschappelijke en economische macht van de kerk. De Reformatie werd in veel gebieden ingeluid door oproer van de gilden, die het onterecht vonden dat kerkelijke instellingen waren gevrijwaard van belastingen. In Zwitserland gingen veel inkomsten van het platteland naar de kerk, wat leidde tot protest van lokale communies. Nu heeft de kerk die machtspositie niet meer.

Het idee dat de Reformatie een reactie was op een kerk in verval, wordt door recente studies gerelativeerd. Eerder was zij een vrucht van religieuze hoogconjunctuur. Er werd ook minder verontwaardigd gereageerd op priesterlijk wangedrag dan tegenwoordig. Veel priesters leefden samen met een vrouw. Zij werden daarvoor beboet en die boetes spekten de kas van de bisdommen. De gelovigen accepteerde het vrij gemakkelijk.

De verontwaardiging van de reformators richtte zich eerder op het religieuze monopolie van de katholieke kerk en op de oppervlakkige geloofskennis van veel priesters. De Reformatie werd gedragen door een intellectuele elite. Ook dat is een groot verschil met tegenwoordig: onze elite heeft zich allang van de kerk afgekeerd.

Er zal dus geen tweede Reformatie komen, maar een soort Contrareformatie zien we wel. Vanuit Rome wordt een restauratieve beweging in gang gezat, waardoor de kerk zich in het Westen verder isoleert en de kloof tussen de leiding en de gelovigen groter wordt. In veel dorpen en steden komen jonge, behoudende priesters die de parochianen moeten disciplineren. Rome was altijd ver weg, maar nu begint het ook op het niveau van de eigen parochie te schuren. Daardoor zullen nog meer gelovigen stilzwijgend van de kerk wegdrijven, overigens zonder zich formeel uit te schrijven.

Een minderheid van actieve gelovigen maakt zich min of meer los van de kerk en start eigen basisgemeenten. Die zullen echter niet de vorm krijgen van nieuwe kerkgenootschappen met een eigen kerkorde. Wat nu ontstaat is wat met een nieuw woord een liquid church of netwerkkerk wordt genoemd: plaatselijke geloofsgemeenschappen zonder veel organisatie.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Artikel

Een tweede Reformatie?

Het rommelt in de rooms-katholieke kerk. In West-Europa en Amerika worden priesters beschuldigd van seksueel misbruik. In Nederland zien parochianen zich geconfronteerd met een behoudende geestelijkheid, die homo’s de communie weigert en de liederen van Huub Oosterhuis in de ban doet. Her en der keren Nederlandse parochianen Rome de rug toe en beginnen eigen gemeenten....

Lees meer
Artikel

Wie vermoordde Julien Lahaut?

Wie vermoordde zestig jaar geleden de communist Julien Lahaut? De Waalse socialiste Véronique de Keyser zamelt geld in om de zaak te heropenen. November vorig jaar plaatste De Keyser in de Belgische kranten een opmerkelijke advertentie onder de kop: ‘Oproep tot steun Julien Lahaut.’ Een bizarre uitnodiging, gezien het feit dat Lahaut al zestig jaar...

Lees meer
Artikel

DDR was niet failliet

Twintig jaar na de Duitse eenwording gaat het nog altijd niet goed in Oost-Duitsland. Terwijl de DDR er economisch niet eens zo slecht voor stond, menen deskundigen nu. Op 1 juli 1990 werd in de DDR de West-Duitse D-mark ingevoerd. Mensen stonden in lange rijen voor banken en postkantoren om de felbegeerde valuta in ontvangst...

Lees meer
Onderzoek

Foute Notarissen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er veel Joods onroerend goed onteigend en doorverkocht. Notarissen speelden hierin een wezenlijke rol, beschermd door de notariële geheimhouding. Ook de naoorlogse zuivering van de beroepsgroep vond achter gesloten deuren plaats, ontdekte Raymund Schütz. De zuivering hing nauw samen met rechtsherstel, en omdat de Broederschap der Notarissen hierin een spilfunctie...

Lees meer
Onderzoek

Huygens als womanizer

Als een spin zat Constantijn Huygens (1596-1687), de Nederlandse Homo universalis, in het culturele web van Europa. Hoewel mannen dit web domineerden wist Huygens als geen ander ook vrouwen in zijn netwerk te betrekken. Met zijn galante woordenspel en vrijages per post deed Huygens zijn reputatie als womanizer eer aan. In opdracht van het Huygens...

Lees meer
Interview

Alexander Pechtold pleit voor transparantie overheidsarchieven

‘De Nederlandse overheid loopt verschrikkelijk achter met het openbaar maken van haar archieven,’ signaleert D66-lijsttrekker Alexander Pechtold. ‘Er moet nog 800 kilometer aan documenten worden weggewerkt. We zijn pas bij 1975.’ De officiële termijn voor overdracht van archieven van de centrale overheid aan het Nationaal Archief is twintig jaar. Pechtold vindt dat het allemaal transparanter...

Lees meer
Artikel

Lezersforum: ‘Zonder echte museumstukken wordt het niets’

Het Nationaal Historisch Museum (NHM) in oprichting heeft geen eigen collectie. Volgens 55 procent van de 148 respondenten moeten andere musea daarom ruimhartig stukken uitlenen. Een minderheid van 24 procent ziet daar de wenselijkheid niet van in. H.A. Laurentius weet het zeker: zonder historische stukken ‘wordt het niets met het NHM’. Hij heeft P.J.A.J. Lemmens...

Lees meer
Artikel

In beeld: Stembuskoorts

Verkiezingstijd: politici rennen af en aan, de zeepkist wordt afgestoft, de rozen uitgedeeld. Terwijl de politieke kopstukken elkaar verdringen in televisiestudio’s verzetten duizenden vrijwilligers het echte werk. Maar niets is nieuw tijdens deze verkiezingen. Zelfs het potlood niet. Hoewel de eerste stemmachines uit de negentiende eeuw stammen, maakt Nederland pas in 1966 kennis met het...

Lees meer
Het antikoloniale front van Anton de Kom en Mohammad Hatta
Het antikoloniale front van Anton de Kom en Mohammad Hatta
Artikel

Het antikoloniale front van Anton de Kom en Mohammad Hatta

Judith de Kom is overleden. Ze streed jarenlang voor eerherstel van haar vader Anton de Kom, die in Nederland een voedingsbodem vond voor een fel antikoloniaal nationalisme.

Lees meer
Lebrun
Lebrun
Artikel

Charles-François Lebrun: stadhouder van Napoleon

In 1810 werd Nederland door de Franse keizer Napoleon geannexeerd. Charles-François Lebrun werd gouverneur-generaal. Terwijl de keizer hard optreden van hem verlangde, heette hij in Nederland algauw ‘de goede stadhouder’. Op 14 juli 1810 spoedden de burgemeester van Amsterdam en zijn naaste medewerkers zich naar Alphen aan den Rijn om eer te bewijzen aan de...

Lees meer
Robert Jacob Gordon: dansen met kaffers
Robert Jacob Gordon: dansen met kaffers
Artikel

Robert Jacob Gordon: dansen met kaffers

Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika voerden in de achttiende eeuw bloedig oorlog tegen de zwarte bevolkingsgroepen. VOC-commandant Robert Jacob Gordon bezag het met gemengde gevoelens. Als antropoloog en avonturier koesterde hij sympathie voor de inheemse volken.

Lees meer
Boerenslimheid tegen Britse overmacht
Boerenslimheid tegen Britse overmacht
Artikel

Boerenslimheid tegen Britse overmacht

In 1899 brak de Boerenoorlog uit, waarin het almachtige Britse Empire het opnam tegen twee kleine Boerenrepublieken in Zuid-Afrika. De uitkomst van deze ongelijke strijd stond van begin af aan vast. Toch slaagden de Boeren erin om de ‘rooinekken’ mee te sleuren in een jarenlang conflict, met grote gevolgen. Het verhaal van de Boerenoorlog begint...

Lees meer
Loginmenu afsluiten