Alle artikelen
Hoe geef je een tentoonstelling over liefde en de Tweede Wereldoorlog vorm? De makers van Liefde in oorlogstijd kozen voor roze. De wanden zijn oudroze. De ruimte is met canvas opgedeeld in halfronde kamertjes. Daarin staan diepe leunstoelen en bedden. Op een tafel ligt een tapijtje. Bij sommige onderwerpen, zoals het onderwerp liefde in concentratiekampen, is de aankleding sober. Daar is alleen een kist om op te zitten.
Op de achtergrond klinkt klaaglijke slowfox-muziek, waaronder ‘We’ll Meet Again’ van Vera Lynn, en soms vrolijkere liedjes uit de jaren dertig. De tentoonstelling is gebaseerd op het gelijknamige boek Liefde in oorlogstijd van Steffie van Oord. Hij werd gemaakt voor Kamp Vught en is nu te zien in het Verzetsmuseum.
Thema’s zijn onder andere ‘Bevrijders, halfgoden’ en ‘Met kameraden deelde je alles’, over soldaten onder elkaar. Bij het thema ‘Horizontale collaboratie’, over relaties tussen Nederlandse vrouwen en Duitsers, ligt een gehaakte witte sprei over een bed. Op de wand zie je een romantisch plaatje van een lachend meisje met een soldaat. Er zijn ook voorwerpen als een handtas, waarin de zoon van de eigenares na haar dood 1000 D-Mark en een foto van een jonge soldaat aantrof. Eindelijk wist hij hoe zijn vader eruit had gezien.
Kern van de expositie vormen verhalen die je kunt horen met een koptelefoon. De vormgeving mag nostalgisch zijn, ‘soft’ zijn de verhalen niet. Zo is er het relaas van Lammie Drenth, boerendochter uit het Groningse Stadskanaal. Met smart wachtte ze op de bevrijding. In haar boerderij verborgen haar ouders een tiental onderduikers. En ze had meer problemen. Omdat ze werkte op het NSB-kantoor – een prima dekmantel volgens haar vader –, trokken de buren hun conclusies. Enkele malen sloegen dorpsgenoten haar in elkaar. Toen Lammie ongehuwd zwanger werd, wisten de dorpsgenoten dan ook meteen hoe het zat. ‘Een moffenkind, dat zie je zo.’
Bevrijdingsdag kwam. Lammie ging naar het dorp om nieuws te vernemen. Joelend en schreeuwend kwam een woeste groep mensen haar achterna. Zij rende terug en arriveerde vóór haar belagers bij de boerderij. Daar durfden juist de onderduikers voor het eerst naar buiten. Onder hen was een Joodse jongeman, Bennie, vader van Lammies kind. Lammie: ‘Met open mond stonden ze te kijken.’ Niet lang daarna konden Lammie en Bennie eindelijk trouwen, de bruid op knalrode schoenen omdat ze niets anders kon krijgen. Sommige dorpsgenoten boden Lammie achteraf excuses aan. Te laat. ‘Ik heb niets meer van jullie nodig.’
Rustpunt tussen de verhalen zijn tekstborden in het Nederlands én het Duits. Hierop staan wetenswaardigheden, bijvoorbeeld dat er ongeveer 30.000 kinderen geboren werden uit relaties van Nederlandse meisjes met een Duitser, en ongeveer 8000 uit relaties met een bevrijder. Relatief veel homoseksuele mannen zaten in het verzet. Die waren gewend een dubbelleven te leiden. De twee Nederlandse homo-organisaties in Nederland verbrandden hun archieven.
Het verhaal van Lammie en Bennie loopt goed af. Ze werden bevrijd en ook na de oorlog ging het hun goed. Op de expositie zijn meer verhalen die het geloof in de liefde bevorderen, maar ook veel geschiedenissen lopen erg slecht af. De enkele bezoekers – het is strandweer – zijn daarom stil. Ze sluipen rond, of zitten met een koptelefoon en pinken een traantje weg.
Liefde en oorlog, een ijzersterk thema – en een mooie tentoonstelling.
Liefde in oorlogstijd
Tot 10 april 2011. Verzetsmuseum Amsterdam, Plantage Kerklaan 61, Amsterdam. Open: di-vr 10-17 uur, za-ma 11-17 uur. Info 020-62 02 535 of www.verzetsmuseum.org
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Tentoonstelling: ‘Een moffenkind, dat zie je zo’
Hoe geef je een tentoonstelling over liefde en de Tweede Wereldoorlog vorm? De makers van Liefde in oorlogstijd kozen voor roze. De wanden zijn oudroze. De ruimte is met canvas opgedeeld in halfronde kamertjes. Daarin staan diepe leunstoelen en bedden. Op een tafel ligt een tapijtje. Bij sommige onderwerpen, zoals het onderwerp liefde in concentratiekampen,...
Websites: Oud nieuws online
Wie voorheen wilde weten hoe de Nederlandse kranten destijds schreven over het Verdrag van Versailles of de Slag bij Waterloo, kon zich opmaken voor een tijdrovende speurtocht door de archieven. Het met fluwelen handschoenen omslaan van vergeelde krantenpagina’s op zoek naar de juiste artikelen is immers een langdurig proces, waarvoor het vele (amateur)historici helaas aan...
Film: ‘Eerbied zit de Javaan in het bloed’
Westerse landen stelden het bezit van koloniën altijd voor als een volstrekt logisch verschijnsel. De blanke overheersing paste in Gods grote plan voor de mensheid. Daarin hadden Europese landen de plicht om de in duisternis levende primitieve volkeren beschaving bij te brengen. Met de uitvinding van de film kwam er een spectaculaire mogelijkheid bij om...
Nationaal-socialist uit idealisme
NSB’ers golden lang als cynische machtswellustelingen, zonder idealen. In nieuwe publicaties wordt dit beeld genuanceerd. Naast de oude verklaringsmodellen – boosheid over de economische crisis van de jaren dertig, persoonlijke frustraties, xenofobie – is in de historische literatuur meer ruimte gekomen voor de optie dat mensen voor het nationaal-socialisme kozen uit idealisme. Dat lijkt op...
Denkers en dictators
Sommige historici doen er alles aan om je bij voorbaat in een slecht humeur te brengen. Michael C. Scott is zo’n historicus. Hij is jong (godbetert 29!), hij is hyperintelligent (Moses and Mary Finley Research Fellow aan Darwin College te Cambridge), hij heeft zojuist een boek gepubliceerd, dat in diverse landen werd vertaald (352 pagina’s,...
Een groots en meeslepend ongelijk
Het juiste rijtje? Is dat: Marx, Engels, Lenin, Stalin en Mao, of is dat: Hegel, Marx, Feuerbach, Heine en Grachus Babeuf? Anders gezegd: is dat Marx te midden van zijn zaakwaarnemers, of is dat Marx tussen meer historische verwanten: tussen twee negentiende-eeuwse filosofen, een dichter en een laat-achttiende-eeuwse utopische revolutionair, die bekend zou worden als...
Hoe de media de werkelijkheid scheppen
Wie wil begrijpen hoezeer de onwerkelijke wereld van de media belangrijker is geworden dan real life moet de klassieker Image. A Guide to pseudo-Events in America uit 1961 van Daniel Boorstin lezen. Boorstin schetst op overtuigende wijze hoe de pers zichzelf belangrijk heeft gemaakt door een onechte wereld te beschrijven die de werkelijke politieke en...
Redden wat er te redden viel
In haar Eichmann in Jerusalem sprak Hannah Arendt een vernietigend oordeel uit over de Joodse Raden, die in de meeste door de Duitsers bezette landen waren opgericht om de uitsluiting, concentratie en deportatie van Joden te vergemakkelijken. En hoewel hij liet zien dat vrijwel elke opmerking die Arendt in haar boek over Nederland had gemaakt...
Jolande Withuis
In Essen, midden in het Roergebied, staat het Folkwang Museum, dat in 1932 door een van de oprichters van het beroemde New Yorkse Museum for Modern Art (MoMa) werd betiteld als ‘het mooiste museum ter wereld’. Kort daarna ging het helemaal mis – met Duitsland en met het museum. Het Folkwang werd geopend in 1902....
Maarten van Rossem
In de verkiezingscampagne van 1960 waren Richard Nixon en John Kennedy de eerste politici in de geschiedenis die het tegen elkaar opnamen voor de televisiecamera’s. Vooral het eerste van de vier debatten die zij hielden is een historische gebeurtenis van gewicht geworden. Dat toonde al direct scherp aan wat er mis is met competitieve televisiedebatten....
De stelling
‘Het zou niet verstandig zijn alle banden met Suriname te verbreken. De geschiedenis heeft uitgewezen dat politieke isolatie van omstreden staten en staatshoofden niet werkt. Zo heeft de Bondsrepubliek jarenlang het bestaan van de DDR ontkend. Maar op een gegeven moment zat er niets anders op dan het communistische buurland toch te erkennen, eenvoudigweg omdat...
Zeventiende-eeuwse ‘loverboys’ waren onmannelijk
Het is momenteel een van de grootste angsten van ouders: dat hun tienerdochter in handen valt van een loverboy. Hoewel niemand precies weet hoeveel meisjes in Nederland slachtoffer zijn van loverboypraktijken, staat de loverboy voor alles wat er op dit moment mis is in de prostitutiebranche. Historica Lotte van de Pol heeft jarenlang onderzoek gedaan...