Alle artikelen
Ooit schokten we geschiedenisdocenten door met een leerboek voor de brugklas te komen zonder het ‘lekkere’ Egypte. Vanwege de beperkte lestijd moesten nu eenmaal keuzes worden gemaakt. En de geleidelijke ontwikkeling van prehistorie naar stedelijke beschaving in het Tweestromenland was toch instructiever, meenden we.
Dat hadden we gedacht. Onder de druk van de leraren maakte het oude Egypte in de volgende druk van Vragen aan de geschiedenis zijn rentree. Egypte blijft nu eenmaal door zijn vreemdheid betoveren. Herodotos vond het er al de omgekeerde wereld: mannen plasten er zittend!
Meer lezen over Cleopatra? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Onder de niet-aflatende stroom boeken die de permanente fascinatie bij het publiek bedienen onderscheidt Toby Wilkinsons boek zich door volledigheid. Het beperkt zich niet nu eens niet tot de bekende toppers als Cheops, Ramses, Echnaton en Toetanchamon, maar maakt waar wat de ondertitel van het Engelse origineel belooft: ‘A History of a Civilisation from 3000 BC to Cleopatra’.
Na het lezen van meer dan vijfhonderd pagina’s, gevolgd door tientallen bladzijden met noten, aanvullende noten en een uitvoerige literatuurlijst, kan de lezer de zekerheid hebben volkomen op de hoogte te zijn van de politiek-militaire gebeurtenissen van de drie millennia Egyptische oude geschiedenis. Ook de aanlooptijd krijgt de aandacht die hij verdient; in bestaande boeken komt die er vaak bekaaid vanaf, om maar zo gauw mogelijk bij de piramiden van het Oude Rijk te komen.
Aldus lost het boek de gelofte om ‘een vollediger en meer afgewogen beeld van de oude Egyptische beschaving te geven dan men dikwijls aantreft op de bladzijden van wetenschappelijke of populaire boeken’ volledig in. De toon is weldadig nuchter, dus niets van ‘het geheim der piramiden’ en ‘de vloek der farao’s’. De Egyptische cultuur wordt wel neergezet als anders, maar die was een schepping van herkenbare mensen met inleefbare motieven.
De auteur volgt een strikt dynastiek stramien; heerser na heerser komt aan de orde, waarbij – niet vreemd, gezien de aard van de bronnen – de aandacht vooral uitgaat naar religie en bouwpolitiek: iedere farao wil zich zo gauw mogelijk in monumenten vereeuwigen. Wilkinson geeft terecht ook veel ruimte aan de verwikkelingen na Egyptes grote tijd, waarin het vanaf circa 1000 voor onze jaartelling de speelbal werd van Nubische, Libische, Griekse, Assyrische, Perzische, Macedonische en ten slotte Romeinse machten.
Soms is het verhaal wel erg ‘evenementieel’, met reeksen exotische namen, maar gelukkig doorspekt Wilkinson zijn relaas met uitvoerige citaten uit bronnen, vertrouwde documenten als de Aton-hymne van ketter-koning Echnaton en minder bekende, zoals de aansporing die Taimhotep in zijn grafinscriptie doet om het ervan te nemen zolang het leven duurt: ‘Vier feest! Volg uw hart dag en nacht! Laat geen zorgen toe in uw hart, want wat voor zin hebben anders uw jaren op aarde?’ De rijke documentatie is een van de voornaamste aantrekkelijkheden van deze Egyptische geschiedenis. En gelukkig zijn er ook lekkere verhalen over opgravers en opgravingen.
Af en toe zijn er verrassende mededelingen: ‘Een eenvoudige berekening maakt duidelijk dat de bouwers gedurende de twintig jaar van de regering van Choefoe (2545-2525) zeven dagen per week, tien uur per dag, elke twee minuten een steenblok hebben moeten plaatsen.’ Op dezelfde bladzijde lezen we dat deze piramide met zijn 147 meter tot de voltooiing van de Eiffeltoren in 1889 het hoogste gebouw ter wereld was.
Dit gedegen boek verdiende zeker een Nederlandse uitgave. De soms weinig trefzekere woordkeus van de vertalers en enkele foutieve weergaves van namen moeten we maar voor lief nemen: inhoudelijk heeft Het Oude Egypte alle kwaliteiten van een betrouwbaar handboek.
Toby Wilkinson
Het Oude Egypte. Opkomst en ondergang van een beschaving
650 p. Ambo/Amsterdam, € 39,95
Het Oude Egypte: Opkomst en ondergang van een beschaving
Ooit schokten we geschiedenisdocenten door met een leerboek voor de brugklas te komen zonder het ‘lekkere’ Egypte. Vanwege de beperkte lestijd moesten nu eenmaal keuzes worden gemaakt. En de geleidelijke ontwikkeling van prehistorie naar stedelijke beschaving in het Tweestromenland was toch instructiever, meenden we. Dat hadden we gedacht. Onder de druk van de leraren maakte...
Eigengereid en vol vuur
Gerrit Jan van Heuven Goedhart (1901-1956) was een imponerende man. Niet alleen stak hij met zijn 1,92 meter letterlijk uit boven zijn meeste tijdgenoten (die gemiddeld zeker vijftien centimeter korter waren), ook zijn scherpe intellect en ongeremde dadendrang maakten hem tot een opmerkelijke figuur, die voorbestemd leek om overal waar hij kwam een leidende rol...
Gods toorn werd gevreesd
Nederland is een tolerant land. Dat weten wij allemaal, en uitentreuren beroepen we ons op de Gouden Eeuw. Was Nederland toen niet een verdraagzame natie, befaamd om de grote hoeveelheid religieuze stromingen? Buitenlandse bezoekers keken de ogen uit: dat dat allemaal zomaar kon! Zij vonden het trouwens lang niet altijd fraai: het betekende immers dat...
Oorvijg voor de Republikeinen
Het was opmerkelijk hoeveel nieuwsmedia afgelopen augustus het ANP-bericht overnamen. ‘Cees Fasseur schrijft nieuw boek over Oranjes,’ kopten talrijke kranten, en even leek het alsof we onze geschiedkundige veiligheidsriemen dienden aan te snoeren. Maar nu het aangekondigde werk op tafel ligt, blijkt De gekroonde republiek niet echt een boek en evenmin werkelijk nieuw. Toegegeven: de...
Toen de CIA het bewind van Castro omver wilde werpen, ging het mis
In 1961 vielen door de CIA bewapende ballingen Cuba binnen in de Varkensbaai. De invasie werd een debacle voor de Amerikanen. Kennedy leed gezichtsverlies en Fidel Castro werd in de Koude Oorlog in de armen van Moskou gedreven. Op Nieuwsjaardag 1959 ontvluchtte de Cubaanse president Fulgencio Batista per vliegtuig zijn land. De man die Cuba...
Jolande Withuis
‘Verschijnen er te veel biografieën?’ vroeg Historisch Nieuwsblad zijn lezers naar aanleiding van het boekenweekthema ‘levensverhalen’. Gelukkig antwoordde de meerderheid nee. Ik las de afgelopen maanden met veel plezier biografieën van kunstverzamelaarster Helene Kröller-Müller, dichteres Vasalis en politica Hilda Verwey-Jonker. Uiteenlopend van kwaliteit, maar alle drie boeken over vrouwen wier levens hoognodig moesten worden vastgelegd....
Nederlanders juichen voor Napoleon
Voor het eerst in 23 jaar brengt een Franse president weer een staatsbezoek aan Nederland. In 1811 bracht Napoleon een bezoek aan de Hollandse gewesten, die hij een jaar eerder had geannexeerd.
Marechaussee de straat op
De ontruiming van een aantal Nijmeegse kraakpanden in 1981 dreef een oude controverse tussen de Koninklijke Marechaussee en de politie op de spits. Inzet van het conflict was de vraag in hoeverre een gendarmeriekorps kon worden belast met civiele politietaken. Met de gewijzigde Politiewet van 1988 trok de Marechaussee aan het langste eind. Op 23...
Maarten van Rossem
Op 6 februari was het precies honderd jaar geleden dat Ronald Reagan werd geboren. Voor velen een goede gelegenheid zijn historische reputatie nog eens aan een nader onderzoek te onderwerpen. Reagan kan tevreden zijn. Zelfs zijn voormalige tegenstanders zien hem nu als een belangrijke, ‘game changing’ president. Onder Amerikaanse conservatieven wordt hij zelfs beschouwd als...
De echte Maecenas liet dichters zingen voor de keizer
Maecenas was een levensgenieter en een liefhebber van de kunsten. Dankzij zijn weldoenerschap werd het tijdperk van Augustus een gouden periode voor de Romeinse dichtkunst. Maar dat had wel een prijs. Er zijn in de geschiedenis maar weinig mensen van wie de naam een begrip is geworden. Maecenas is er een van, en hij zou...
De Romeinse keizer Augustus
Augustus, de eerste keizer van Rome, ging de geschiedenis in als vredevorst. Toch vocht hij vijf burgeroorlogen uit, en maakte korte metten met de politieke vrijheid van de Romeinse republiek. Alexandrië, 31 v.Chr. Na drie eeuwen rust is de mummie van Alexander de Grote uit zijn gouden tombe gehaald. Er staat een man bij die...
De Stelling: ‘De Arabische Lente is de Franse Revolutie van het Midden-Oosten.’
Anton van Hooff:‘Ik denk dat de huidige ontwikkelingen in het Midden-Oosten zich beter laten vergelijken met de gebeurtenissen in het Europese revolutiejaar 1848 dan met de Franse Revolutie. In 1789 bleef de volksopstand beperkt tot Frankrijk. In 1848 daarentegen werd in Europa een keten van revolutionaire gebeurtenissen in gang gezet, net zoals we die nu...
