Alle artikelen
Estland wordt niet moe te onderstrepen dat het land in de zomer van 1940 door Stalins Sovjet-Unie is geannexeerd en dat het overgrote deel van de internationale gemeenschap, de Verenigde Staten voorop, die annexatie nimmer heeft erkend. Estse diplomaten in ballingschap werden steevast uitgenodigd voor recepties op het Witte Huis. Met andere woorden: het land bleef een soeverein object van het internationaal recht en wist in augustus 1991 de natuurlijke situatie van voor 1940 in ere te herstellen.
Rusland, de zelfverklaarde rechtsopvolger van de Sovjet-Unie, denkt daar heel anders over. Estland zou in 1940 ‘geheel vrijwillig’ tot de Sovjetfamilie zijn toegetreden en was twintig jaar geleden gewoon een van de vele republieken die uit het unieverband stapte. Niks geen ‘voortdurende soevereiniteit’ en ‘herstel van de onafhankelijkheid’ dus, het betrof een afscheiding. Bovendien vindt Rusland dat de Esten wel wat meer dankbaarheid mogen tonen voor de ‘bevrijding van het fascisme’ in 1944-1945 en voor Boris Jeltsins dappere houding tijdens de bloedstollend spannende augustusdagen in Moskou. Zonder hem was er nu geen Republiek Estland.
De viering van twintig onafhankelijkheid in augustus leidt nu al tot het oplaaien van de historische-juridische loopgravenoorlog. De Estse televisie toont een eindeloze reeks historische documentaires, er verschijnen stapels versgedrukte boeken over de communistische rampspoed, schoolkinderen adopteren vrijheidsmonumenten, gedenktekens uit de Sovjettijd worden die juist verplaatst en onderzoekscommissies en politici noemen in één adem de Duitse concentratiekampen en de Siberische goelag.
Tegen de tijd dat in augustus de feestelijkheden losbarsten, zal de wil tot inschikkelijkheid bij alle partijen ver te zoeken zijn. Zeker als men bedenkt dat Ruslands nationalistische sentimenten dit jaar ook om een andere reden tot ongekende hoogten zullen stijgen: zeventig jaar geleden begon de strijd tegen nazi-Duitsland.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Afscheiding of bevrijding?
In augustus is het twintig jaar geleden dat Estland, evenals zuiderburen Letland en Litouwen, op de golven van de mislukte anti-Gorbatsjovputsch in Moskou zijn onafhankelijkheid wist te herstellen. In dit woordje ‘herstellen’ schuilt de kiem van een conflict dat ieder moment (weer) tot volle eruptie kan komen. Estland wordt niet moe te onderstrepen dat het...
Koningshuis sterker door Belgische crisis
De Belgische koning Albert II is de spilfiguur in de zich eindeloos voortslepende Belgische staatshervorming. Daarmee wint hij krediet bij de van oudsher republikeinse Walen en verspeelt hij de gunst van de traditioneel koningsgezinde Vlamingen. In 1950 mocht het Belgische volk in een referendum beslissen over de terugkeer van Alberts vader, Leopold III, op de...
Geweldenaar
Menno Witteveen Antonio van Diemen, de opkomst van de VOC in Azië402 p. Pallas Publications, € 35,00Als gouverneur-generaal van de VOC gaf Antonio van Diemen (1593-1645) vanaf 1636 het laatste zetje dat nodig was om van de Compagnie de heerser van de Aziatische zeehandel te maken. Onder zijn leiding voerde de VOC militaire campagnes die...
Liever de nor dan de herberg
Het stereotype van de middeleeuwse gevangenis als een hellegat is onverdiend. Dat schrijft Guy Geltner in Madoc, het tijdschrift over de Middeleeuwen waarvan het laatste nummer in het teken van straffen staat. De eerste Europese gevangenissen ontstonden in de dertiende eeuw en hoewel Spartaans, verschilden de leefomstandigheden er weinig van de levensstandaard in die tijd....
Marjan Schwegman over keuzes maken tijdens de bezetting
Het begon vaak als een vriendendienst. Voor Joodse bekenden die valse papieren nodig hadden bijvoorbeeld, of een onderduikadres. Zo kwamen veel verzetslieden in de illegaliteit terecht. ‘Veel van deze mensen vertelden achteraf dat het voor hen iets vanzelfsprekends was,’ zegt Marjan Schwegman, directeur van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. ‘Omdat het om...
Steling: Nederland heeft geen leger nodig
Anton van Hooff‘De laatste keer dat het Nederlandse leger iets voorstelde en internationaal aanzien vergaarde was in 1600, onder Maurits, tijdens de Slag bij Nieuwpoort. We hebben voor de rest altijd op onze sterke vloot vertrouwd. Nederland heeft geen militaire traditie in de zin van een machtig landleger. Nederlandse jongemannen met opspelende hormonen voeren het...
Presidenten doen er niet toe
Het is gebruikelijk de recente Amerikaanse geschiedenis te structureren aan de hand van de verschillende presidenten en hun ambtstermijnen. Dit is een voor de hand liggende en simpele methode om enige orde te brengen in de historische chaos. Een historicus kan dan mooi beginnen met een biografische schets en de vaak opwindende verkiezingscampagne. Deze historiografische...
Jolande Withuis
Mocht u denken, zoals velen met u, dat wij op 4 mei op de Dam exclusief de doden van de Tweede Wereldoorlog herdenken, dan is dat een vergissing. De herdenking bij het monument dat inderdaad voor hún nagedachtenis werd opgericht, is een ware hutspotherdenking gewor-den. In 1961 werden de gevallenen in Indonesië en Korea binnengesmokkeld;...
Eerst de geografie, dan pas geschiedenis
Vergelijkende beschavingsgeschiedenissen zijn zelden waardevrij. Of je nou de oudste in zijn soort neemt, de Bijbel, of een van de jongere, bijvoorbeeld Botsende beschavingen van Samuel Huntington: altijd is er één civilisatie die model staat; en bijna altijd worden dit soort boekwerken geschreven door gelovigen in de eigen beschaving of de eigen godheid. Herodotus schreef...
Cruijffiaanse antwoorden op historische ‘kernvragen’
H.W. von der DunkDe glimlachende sfinx. Kernvragen in de geschiedenis443 p. Bert Bakker, € 24,95In november 1995 sierde het portret van Von der Dunk het omslag van Historisch Nieuwsblad, met als onderschrift: ‘The Godfather.’ Uit een door het maandblad verricht onderzoek naar de vijftig ‘machtigste’ historici was Von der Dunk, die toen reeds vijf jaar...
Op stap met een dienstmeid
De wereld draait om vrouwen. Tenminste, als mannen er de dienst uitmaken. Dat is wat Eric Palmen in zijn boek over vijf mannen uit vier generaties Van Schoonhoven ons voorhoudt. Auteur en uitgever proberen de belangstellende koper zo lang mogelijk in het ongewisse te laten over de plaats van handeling, maar dit verhaal speelt zich...
Zelfs de mussen moesten dood
In 1995 publiceerde de Franse historicus François Furet een overzichtsgeschiedenis van het communisme in de twintigste eeuw onder de sprekende titel Het verleden van een illusie. Onder veel meer besteedde Furet daarin uitgebreid aandacht aan de roemruchte destalinisatierede die Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov uitsprak op 23 februari 1956. Furet beschrijft de grote gevolgen die de aanval...
