Home Afscheiding of bevrijding?

Afscheiding of bevrijding?

  • Gepubliceerd op: 28 april 2011
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Jeroen Bult

In augustus is het twintig jaar geleden dat Estland, evenals zuiderburen Letland en Litouwen, op de golven van de mislukte anti-Gorbatsjovputsch in Moskou zijn onafhankelijkheid wist te herstellen. In dit woordje ‘herstellen’ schuilt de kiem van een conflict dat ieder moment (weer) tot volle eruptie kan komen.

Estland wordt niet moe te onderstrepen dat het land in de zomer van 1940 door Stalins Sovjet-Unie is geannexeerd en dat het overgrote deel van de internationale gemeenschap, de Verenigde Staten voorop, die annexatie nimmer heeft erkend. Estse diplomaten in ballingschap werden steevast uitgenodigd voor recepties op het Witte Huis. Met andere woorden: het land bleef een soeverein object van het internationaal recht en wist in augustus 1991 de natuurlijke situatie van voor 1940 in ere te herstellen.

Rusland, de zelfverklaarde rechtsopvolger van de Sovjet-Unie, denkt daar heel anders over. Estland zou in 1940 ‘geheel vrijwillig’ tot de Sovjetfamilie zijn toegetreden en was twintig jaar geleden gewoon een van de vele republieken die uit het unieverband stapte. Niks geen ‘voortdurende soevereiniteit’ en ‘herstel van de onafhankelijkheid’ dus, het betrof een afscheiding. Bovendien vindt Rusland dat de Esten wel wat meer dankbaarheid mogen tonen voor de ‘bevrijding van het fascisme’ in 1944-1945 en voor Boris Jeltsins dappere houding tijdens de bloedstollend spannende augustusdagen in Moskou. Zonder hem was er nu geen Republiek Estland.

De viering van twintig onafhankelijkheid in augustus leidt nu al tot het oplaaien van de historische-juridische loopgravenoorlog. De Estse televisie toont een eindeloze reeks historische documentaires, er verschijnen stapels versgedrukte boeken over de communistische rampspoed, schoolkinderen adopteren vrijheidsmonumenten, gedenktekens uit de Sovjettijd worden die juist verplaatst en onderzoekscommissies en politici noemen in één adem de Duitse concentratiekampen en de Siberische goelag.

Tegen de tijd dat in augustus de feestelijkheden losbarsten, zal de wil tot inschikkelijkheid bij alle partijen ver te zoeken zijn. Zeker als men bedenkt dat Ruslands nationalistische sentimenten dit jaar ook om een andere reden tot ongekende hoogten zullen stijgen: zeventig jaar geleden begon de strijd tegen nazi-Duitsland.

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer