Alle artikelen
Als in 1566 de Beeldenstorm losbarst, zal niemand vermoeden dat de geweldsescalatie het begin zal zijn van de verzelfstandiging van de Noordelijke Nederlanden. En al helemaal niet dat de wrede, lange oorlog de kiem zal leggen voor een periode van ongekende rijkdom. Over deze onverwachte aanloop naar de Gouden Eeuw verhaalt de nieuwe app van Historisch Nieuwsblad, die binnenkort in de app store te vinden is. In dit beeldessay vast een voorproefje.
Willem van Oranje staat in ons collectieve geheugen gegrift als de man die de Nederlanden van het gehate Spaanse juk bevrijdde. Maar in 1566, als de Beeldenstorm losbarst, is de edelman alles behalve een heldhaftige opstandelingenleider. De prins van Oranje is een bedachtzaam man, die zijn invloed aan het Spaanse gezag aanwent om tot kalmte te manen. Hij ijvert voor een mildere aanpak van de calvinisten, maar tevergeefs. De felle vervolging van ketters, begonnen onder het bewind van keizer Karel V en voortgezet door zijn zoon Filips II, veroorzaakt zoveel beroering in de Nederlanden, dat Filips besluit orde op zaken te stellen. Hij stuurt Fernando Álvarez de Toledo, de hertog van Alva. De ijzervreter is al bijna zestig, maar toch trekt hij met een sterk leger richting de Nederlanden om het Spaanse gezag te herstellen en korte metten te maken met de calvinistische oproeren.
Door de komst van Alva begrijpt Willem dat er weinig meer te onderhandelen valt en hij vlucht, evenals veel andere edelen. Wie blijft, riskeert zijn leven. Zelfs de voorname graven van Horne en Egmond, die net als Willem tot voor kort op goede voet verkeerden met het Spaanse hof, worden tot ieders verbijstering op de Grote Markt van Brussel onthoofd.
In de vijf jaar die volgen ontspint zich een ware guerrillastrijd. Gevluchte leden van de lagere adel organiseren zich in bendes, en noemen zich Watergeuzen. Ondertussen probeert Willem van Oranje in binnen- en buitenland steun te verwerven om de Spaanse soldaten te verdrijven. De rebellen lijken weinig voortgang te boeken totdat ze op 1 april 1572 Den Briel in handen krijgen. De val van het Zeeuwse stadje betekent een ommekeer. Steeds meer stadjes sluiten zich bij de opstandelingen aan.
De strijd is bloedig en gewetenloos. Pas wanneer het Spaanse beleg van Alkmaar mislukt en vervolgens ook Leiden wordt ontzet, gloort er hoop voor de opstandelingen. Willem van Oranje staat aan het hoofd van een vrijwel aaneengesloten gebied: Holland en Zeeland. Het zal nog lang duren, maar de kiem voor de verzelfstandiging van de Nederlanden is gelegd.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
IN BEELD: De opstand begint
Als in 1566 de Beeldenstorm losbarst, zal niemand vermoeden dat de geweldsescalatie het begin zal zijn van de verzelfstandiging van de Noordelijke Nederlanden. En al helemaal niet dat de wrede, lange oorlog de kiem zal leggen voor een periode van ongekende rijkdom. Over deze onverwachte aanloop naar de Gouden Eeuw verhaalt de nieuwe app...
LEZERSFORUM: ‘Pijl-en-boog net zo effectief’
DE STELLING VAN DEZE MAAND: ‘De kernwapens in Volkel waren nodig voor onze veiligheid’ OPMERKELIJK ‘Ze zijn nog steeds nodig. Op de ene agressor volgt de andere!’ – A.B. van Hemert ‘Het mocht dan een publiek geheim zijn dat in Volkel kernbommen lagen opgeslagen, de Russen waren er zeker van...
INTERVIEW: Op reis langs Nederlandse sporen
Geschiedenisliefhebbers zijn vaak op zoek naar de ‘historische sensatie’, zoals Johan Huizinga het gevoel noemde dat je het verleden echt beleeft. Dat gevoel kan ontstaan tijdens een bezoek aan een historische plek. Reisbureau Historizon brengt reizigers naar zulke plekken toe. Sinds vorig jaar werken Historisch Nieuwsblad en Historizon nauw samen. ‘Wij bieden themareizen aan die...
ONDERZOEK: De functie van affaires
Corruptie wordt vaak gezien als een problematisch kenmerk van landen die zich (nog) niet hebben ontwikkeld tot een volwassen, liberale en democratische rechtsstaat. De controle op het functioneren van de overheid schiet tekort en ambtenaren kunnen dikwijls alleen het hoofd boven water houden door steekpenningen aan te nemen of boetes in eigen zak te steken....
Aanval op pacifistische grondwet
Japan heeft een unieke grondwet. Een die volgens sommigen werelderfgoed zou moeten worden. Anderen, zoals de gelauwerde tekenfilmregisseur Hayao Miyazaki, roepen op tot wereldwijde navolging. De reden: artikel 9 zegt dat Japan conflicten niet met wapens mag beslechten. Oorlog voeren is verboden. Toen deze grondwet in 1947 door de Amerikaanse...
‘Italiaanse Schindler ontmaskerd’
Giovanni Palatucci, de politiecommissaris van Fiume (het huidige Rijeka in Kroatië), zou in 1943 5000 Joden hebben geholpen te ontsnappen. Hij stierf in februari 1945 op 35-jarige leeftijd in Dachau. In Israël ontving hij postuum de Yad Vashem-onderscheiding en in Italië zijn de afgelopen jaren publicaties, congressen, monumenten, een museum en een tv-serie aan...
‘Corruptie geen erfenis van apartheid’
Corruptie is in Zuid-Afrika niet nieuw, maar kwam al voor toen de blanken aan de macht waren. Wel voegt het ANC-regime aan deze twijfelachtige traditie een nieuwe dimensie toe, zegt de Zuid-Afrikaanse historicus Hermann Giliomee, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Stellenbosch. ‘Corruptie in Zuid-Afrika is begonnen bij de VOC op Kaap de Goede Hoop....
De Stelling
Anton van Hooff: ‘Ik ben zelf een kind van de Koude Oorlog. De val van de Muur heb ik als een bevrijding ervaren, net als de burgers in Oost-Europa. Daar werd rond 1990 plotseling het venster op de wereld geopend. Opeens kon alles gezegd en geschreven worden. Het is pijnlijk om te zien hoe dat...
COLUMN: Maarten van Rossem
De geschiedenis is vol van revoluties: zo was er de Agrarische Revolutie, zo’n 12.000 jaar geleden – toen de mens van jager-verzamelaar landbouwer werd; de Wetenschappelijke Revolutie, van 1500 tot 1700 – toen het experiment, nieuwe instrumenten en de wiskunde zorgden voor een snelle groei van de natuurwetenschappelijke kennis; de Militaire Revolutie, ook van...
COLUMN: Annejet van der Zijl
Historici behoren, misschien wel per definitie, bepaald niet tot de meest vooruitstrevende varianten van het menselijke ras. En die indruk werd eens te meer bevestigd toen me onlangs de toekomst van ons vak werd geopenbaard. Niet op een universiteit of een deftig geschiedkundigencongres, maar in een saai fabrieksgebouw in een Parijse buitenwijk. ...
COLUMN: Martin Sommer
In de vakantie raakten wij verzeild in Chantilly, een soort Wassenaar zo’n vijftig kilometer benoorden Parijs, waar je meer paarden tegen het lijf loopt dan mensen. Dat komt door de vorstelijke traditie ter plaatse, en ons reisdoel was dan ook het museum van bejaarde paarden die er levend en wel tentoongesteld werden. Dat viel...
BOEKEN: Conservatief én revolutionair
Het zal duidelijk zijn dat 2013, naast herdenkingen van andere interessante zaken die twee eeuwen geleden voorvielen (de geboorten van Richard Wagner, Søren Kierkegaard en Samuel Sarphati, de onafhankelijkheid van Argentinië, de uitvinding van de cirkelzaag), als historisch feestje bovenal de viering van ‘200 jaar Koninkrijk der Nederlanden’ in de aanbieding heeft. Daartoe is...
