Alle artikelen
In Museum De Bastei in Nijmegen is de tentoonstelling Romeinse Waalschatten te zien met bijzondere archeologische vondsten uit de regio. Eeuwenlang lagen de voorwerpen onder het slib van de Waal en daarna verdwenen ze in het depot van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. ‘Er zitten prachtige objecten bij,’ vertelt projectleider Bas van Lingen.
Blikvangers van de tentoonstelling zijn onder meer een altaarsteen gewijd aan de godin Ceres en een met AI tot leven gewekte versie van Rijngod Rhenus Bicornis. Hij vertelt bezoekers het verhaal van de Waal als levensader van het Romeinse grensgebied. Projectleider Bas van Lingen is tevreden met de expositie. ‘Het is leuk dat een aantal absolute topstukken terug zijn in Nijmegen, al is het maar tijdelijk.’
Het gebouw van Museum De Bastei maakte ooit deel uit van de vroegmoderne vestingwerken in Nijmegen. Daarom besteedt het museum uitgebreid aandacht aan de militaire positie van de stad door de eeuwen heen, inclusief de Romeinse periode. Dwars door het museum loopt een stukje Romeinse muur, wat de koppeling met die tijd nog iets sterker maakt.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Waar gaat de expositie over?
‘Over voorwerpen die ooit gevonden zijn rondom Nijmegen, maar in de collectie zijn beland van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Daar lagen ze vooral te verstoffen in een depot. De tijdelijke tentoonstelling die nu te bezichtigen is, wordt mogelijk gemaakt door het project ‘Onder Ons’ van het RMO, waarbij oudere vondsten worden tentoongesteld dichtbij hun oude vindplaats. Zo ontstond het idee om in De Bastei het Waalverhaal te vertellen en de relatie tussen de Romeinen en de rivier de Waal te belichten.
De pratende animatie van Rhenus Bicornis geeft uitleg over de zeer verschillende voorwerpen. We tonen voorwerpen die eruitzien als “schatten”: ze zijn rijkelijk versierd en springen echt in het oog. Maar er zijn ook alledaagse objecten te bewonderen, die veel vertellen over het dagelijks leven langs de Waal in de Romeinse tijd. Aan de hand van deze voorwerpen legt de god bijvoorbeeld uit hoe de Romeinen landbouw bedreven, of hoe ze goden vereerden.’
Hoe zijn al deze voorwerpen gevonden? En waarom juist in de rivier?
‘De meeste zijn baggervondsten: voorwerpen die naar boven komen wanneer Rijkswaterstaat de Waal uitdiept. Door het conserverende slib zijn ze vaak nog in uitstekende staat. Een deel is waarschijnlijk ooit geofferd: een object werd in de rivier geworpen om het aan een god te schenken. Ze zijn er dus niet per ongeluk in terechtgekomen, zoals vaak wordt gedacht.
Wat interessant is aan de Romeinen is dat zij offers brachten aan de goden als bedankje voor een bewezen dienst. Dit leidt er ook toe dat soms heel waardevolle offers in de rivier belandden, omdat de dienst van de god dan zeer groot was. Denk bijvoorbeeld aan een offer als dank dat iemands dochtertje een gevaarlijke ziekte had overleefd.’
Wat zou u nog in de Waal willen vinden?
‘Ik mis eigenlijk een boot. Een boot is een symbool van alles wat met de Waal te maken heeft. Een boot vervoert troepen, eten, grondstoffen en mensen. Het zou een fysieke representatie zijn van de levensader die de Waal was, en nog altijd is, voor de stad. Of een dergelijke bootvondst dan een kano of een echt rivierschip is, maakt niet zo veel uit. Iets dat ooit kon varen en uit de Waal is opgediept, zou ik erg mooi vinden om te kunnen tonen.
Hoe dan ook zit er nog genoeg in de grond, mogelijk zelfs resten van Romeinse brugpijlers. We hebben vermoedens waar die zich bevinden, maar die liggen te diep in het slib op de bodem van de Waal om er makkelijk bij te kunnen. Dat zou wel een grote vondst zijn, omdat dat soort pijlers vrij zeldzaam zijn en ze ons ook meer kunnen vertellen over hoe de Waal er vroeger uitzag.’
Wat is uw favoriete stuk uit de expositie?
‘Onze leukste Romeinse schat vind ik de palingprikker. Dat is een soort visspeer, maar dan om palingen mee te vangen. Misschien komt dat omdat ik paling zelf ook lekker vind. Al denk ik vooral dat het me zo aanspreekt, omdat het een vergeten alledaags voorwerp is dat we eigenlijk niet meer kennen.
Ook vind ik de altaarsteen van Ceres, de godin van de oogst, heel mooi. Die lag onbekeken in het depot van het RMO en mag nu bij ons even het daglicht zien. Op de steen zie je de godin van de oogst beeldschoon afgebeeld in een gegraveerde wildernis, terwijl ze een hoorn des overvloed vasthoudt. Echt prachtig.’
Romeinse Waalschatten is tot en met 26 oktober 2025 te zien in Museum De Bastei.
Unieke Romeinse Waalschatten tijdelijk te zien in Nijmegen
Voor het eerst zijn 101 bijzondere Romeinse vondsten uit het Waalgebied te zien in de tentoonstelling Romeinse Waalschatten in Museum De Bastei.
Marja Verbraak: ‘Heren waren niet gewend aan vrouwen met succes’
Historicus Marja Verbraak deelt haar historische sensatie: 'In de Bibliothèque de l’Arsenal voelde ik me even dicht bij Elselina Versfelt.'
Menselijke ketting van Litouwers, Esten en Letten tegen de Russen
In 1989 gaven twee miljoen Esten, Letten en Litouwers elkaar de hand in een vreedzaam protest tegen de Sovjetbezetting: de Baltische Ketting. Vreedzaam, maar krachtig.
‘Overlevenden van de oorlog kunnen zich echt verplaatsen in kinderen in Gaza’
In haar nieuwe boek Kinderen in oorlogstijd kijkt Steffie van den Oord met de laatste generatie overlevenden terug op de sporen die de Tweede Wereldoorlog door hun leven heeft getrokken.
Blanken in de knel in Zuid-Afrika? Nederlanders maakten propaganda voor apartheid
Volgens president Donald Trump is in Zuid-Afrika sprake van ‘white genocide’. En daarvoor voert hij bedenkelijk bewijs aan. In de jaren zeventig hielpen twee Nederlanders de Zuid-Afrikaanse regering om het blanke perspectief op het land uit te dragen. Ze begonnen een ‘Zuid-Afrikaanse Elsevier’ om de wereld op de positieve kanten van apartheid te wijzen. In...
‘Land van het grote sterven’ – Rusland heeft een militaire mentaliteit
In Land van het grote sterven betoogt Joris Van Bladel dat Russen uit ander hout zijn gesneden dan Europeanen.
Geschiedenis van de westerse magie: van tovenarij tot Loch Ness
De een kon het monster van Loch Ness oproepen, de ander veroorzaakte met zijn tovenarij de Franse Revolutie.
De Mercedes was een cadeau van ene A. Hitler
Het complex ziet eruit alsof het is gebouwd door een psychotische architect uit de DDR die besloot eens jolig te doen. Met een lading slecht gemixt beton. Nee, het voormalige koninklijk paleis in de Nepalese hoofdstad Kathmandu heeft niets royaals. Als ze me hadden verteld dat het speciaal was geconstrueerd voor de wereldkampioenschappen jute knopen...
De baron die het Mongoolse rijk van Dzjengis Khan wilde herstellen
Als aristocraat voelde Roman von Ungern-Sternberg een diepe minachting voor linkse idealen als gelijkheid en eerlijke kansen voor iedereen. Hij vocht waar hij maar kon – en met extreem veel geweld – voor het herstel van een imperiale orde. Zo wilde hij in Mongolië het rijk van Dzjengis Khan restaureren. Als iemand het leven van...
Nederland bombardeerde piraten met een hagel van projectielen
Noord-Afrikaanse kapers maakten al eeuwenlang de zeeën onveilig. In 1815 was Nederland het zat. Maar de marine speelde niets klaar in haar eentje. Om de piraten effectief te bestrijden was samenwerking met andere Europese landen nodig. Gerrit Metzon zag met ketenen om zijn been hoe een Nederlandse vloot aan de horizon verscheen. Hij was tot...
Greet Hofmans was geen charlatan volgens haar biograaf
De Hofmans-affaire geldt als de ernstigste naoorlogse constitutionele crisis. Gebedsgenezeres Greet Hofmans zou veel invloed aan het hof hebben gehad en een wig tussen Juliana en Bernhard hebben gedreven. Han van Bree ontkracht dat beeld. Greet Hofmans zou de koningin op ontoelaatbare wijze hebben beïnvloed en ‘wereldvreemde’, pacifistische ideeën hebben ingefluisterd – wat tijdens de...
Slavernij in Rusland: boeren waren eeuwenlang onvrij
Russen zijn al eeuwenlang onvrij, leest u in de nieuwe editie van Historisch Nieuwsblad. Als horigen mogen ze het platteland niet verlaten en later hebben ze speciale paspoorten nodig om te migreren. Sociaal worden ze op hun plaats gehouden door een imperiaal systeem. Dat wordt nog aan het begin van de twintigste eeuw met hand...
