Alle artikelen
Niet alleen de afgelopen decennia waren het vaak buitenlandse historici die met een spraakmakende visie op de geschiedenis van Nederland kwamen – denk aan Simon Schama, James Kennedy en Jonathan Israel –, ook in de negentiende eeuw deed dit verschijnsel zich al voor.
In 1856 was het de Amerikaan John Lothrop Motley (1814-1877) die de Nederlanders in een meeslepend, heroïsch en aantrekkelijk geschreven verhaal presenteerde. In zijn driedelige The Rise of the Dutch Republic beschreef hij de Opstand tegen de Spaanse koning Filips II tot aan de moord op Willem van Oranje. Later volgden nog vier delen, die de geschiedenis door trokken tot aan de Synode van Dordrecht in 1618-1619.
Terwijl Nederlandse historici – die veelal bronnenpublicaties en detailstudies publiceerden – vooral kritiek hadden, was het publiek dolenthousiast over de boeken van Motley. Dat was ook niet zo vreemd, want op beeldende wijze beschreef hij de Nederlanders als een volk van onversaagde vrijheidsstrijders, die onder bezielende leiding van de nobele Willem van Oranje de strijd aanbonden met de doortrapte, wrede, tirannieke en katholieke Filips II. Voor het nog wat moeizaam op gang komende Nederlandse nationalisme was dit een geweldige opsteker.
Motley was afkomstig uit de protestantse elite van Boston en had onder meer in Duitsland gestudeerd. Hier was hij onder de indruk geraakt van literaire helden als Goethe en Schiller, en was hij zwaar beïnvloed door de Duitse Romantiek, het opkomende nationalisme en het verlangen naar heroïsche verhalen. Ook had hij een levenslange vriendschap gesloten met zijn één jaar jongere medestudent Otto von Bismarck.
Na terugkeer in de Verenigde Staten schreef Motley enkele slecht ontvangen romans en was hij korte tijd diplomaat. Toen ook dit geen succes was, stortte hij zich op de geschiedenis van Nederland in de zestiende eeuw. Hiermee hoopte hij niet alleen literaire roem en rijkdom te verwerven, maar streefde hij ook een politiek doel na. Onder zijn pen werd de Nederlandse Opstand namelijk de regelrechte voorloper van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, waardoor deze dus in een eerbiedwaardige traditie kwam te staan.
Het gevolg van zijn internationale bestseller was niet alleen dat Motley een beroemde negentiende-eeuwer werd, die contact had met de groten der aarde, maar ook dat Nederland erg populair werd in Amerika, en een geliefde bestemming voor het ontluikende toerisme. Met De Atlantische pelgrim heeft de Utrechtse historicus Jaap Verheul een boeiend en leesbaar boek geschreven over wisselwerking tussen de Oude en de Nieuwe Wereld in de negentiende eeuw.
Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De Atlantische pelgrim – Jaap Verheul
Niet alleen de afgelopen decennia waren het vaak buitenlandse historici die met een spraakmakende visie op de geschiedenis van Nederland kwamen – denk aan Simon Schama, James Kennedy en Jonathan Israel –, ook in de negentiende eeuw deed dit verschijnsel zich al voor. In 1856 was het de Amerikaan John Lothrop Motley (1814-1877)...
‘In een wereld vol mannetjesputters kan Merkel de verbindende factor zijn’
In 1999 stak Angela Merkel haar nek uit door tijdens een zwartgeldaffaire afstand te nemen van Helmut Kohl, de erevoorzitter van het CDU. De dappere actie betaalde zich uit: enkele maanden later werd Merkel verkozen tot partijvoorzitter. Michèle de Waard, economisch journalist, schreef ‘een politieke biografie’ over Angela Merkel. Ze beschrijft hoe Merkel heeft kunnen...
De VOC doodde duizenden Chinezen
Op 9 oktober 1740 barstte in Batavia een golf van geweld los tegen de Chinese inwoners van de stad. Zeelieden van de VOC vermoordden binnen enkele dagen tussen de 5000 en 10.000 Chinezen. Ze werden nooit gestraft. De Europese kooplieden die vanaf de zestiende eeuw de Indonesische archipel binnenzeilden waren niet de eerste ‘buitenlanders’ die...
VOORPUBLICATIE ‘Wilhelm II’ van Christopher Clark
De opvoeding van Wilhelm II, de laatste Duitse keizer, slingerde heen en weer tussen liberaal en conservatief, tussen sociaal en aristocratisch, tussen anglofiel en russofoob. Geen wonder, zo meent Christopher Clark, dat hij nooit een samenhangende kijk op het leven wist te ontwikkelen. Toen Wilhelm II in januari 1859 werd geboren, zat zijn...
STELLING Laat oude helden op hun sokkels staan
Martin Sommer ‘Dat spreekt mij zeker aan. Want al die omstreden standbeelden zeggen iets over ons eigen verleden. En ze doordringen ons ervan dat mensen er vroeger heel andere denkbeelden op na hielden dan wij tegenwoordig. Zo had eeuwen geleden niemand moeite met slavernij. Maar als je daarover begint, wordt het je ernstig kwalijk genomen....
Ayatollah Khomeini kreeg een mythische status
Hij was saai, een slechte spreker en hij had een pamflet geschreven getiteld ‘De islam is geen religie voor pacifisten’. Als ze zich beter in hem hadden verdiept, hadden de Iraniërs ayatollah Khomeini nooit juichend binnengehaald. Het leiderschap van ayatollah Khomeini is onlosmakelijk verbonden met mensenmassa’s. Net als Adolf Hitler en Benito Mussolini had Khomeini...
Willem Bijleveld over zijn historische held
Willem Bijleveld is directeur van het Openluchtmuseum Arnhem, waar vanaf 23 september de Canon van de Nederlandse geschiedenis te zien is. Bijleveld roemt oud-PvdA-premier Willem Drees om zijn bindend vermogen. Wanneer maakte u kennis met Willem Drees? ‘Ik ging naar de middelbare school aan de Beeklaan in Den Haag. Toen ik daar pas...
FILM Detroit
Woedende aanklacht tegen politiegeweld. In de nacht van 23 juli 1967 sloeg de vlam in de pan in Detroit. Zwarte bewoners pikten het niet langer dat ze door het voor 93 procent witte politiekorps als minderwaardige burgers werden behandeld. De directe aanleiding voor de raciale ontploffing was een politie-inval in een illegale bar,...
Elisa Lynch (1833-1886)
Over één ding waren haar tijdgenoten het eens: de Ierse Elisa Lynch was bijzonder aantrekkelijk. Ze schopte het zelfs tot maîtresse van de president van Paraguay. Volgens sommigen was ze ook roekeloos en zette ze haar geliefde in 1864 aan tot een verschrikkelijke oorlog. Hun blikken hadden elkaar de vorige avond, in de...
Middeleeuwers waagden ook graag een gokje
De gokwebsite Betcity krijgt een boete van drie miljoen euro omdat het niet genoeg doet om verdachte transacties van klanten te monitoren. In de Middeleeuwen was men al dol op gokken.
De eeuwenlange zoektocht naar geluk
Vijfhonderd jaar geleden schreef Erasmus: ‘De belangrijkste voorwaarde voor geluk is dat je wilt zijn wat je bent.’ Mooi gezegd, maar hoe doe je dat? Al duizenden jaren is de mens op zoek naar de grote truc. Elke tijd geeft een ander antwoord. Fortuna Laten we beginnen bij het begin: in de Oudheid. Hier is geluk afhankelijk van...
COLUMN Annegreet van Bergen: de stoep vegen
Nederlandse vrouwen staan er al eeuwen om bekend dat zij hun stoep uitvoerig boenen. De verklaring luidt steevast dat properheid een calvinistisch trekje is. Maar volgens Annegreet van Bergen klopt daar niets van. Wanneer ik een tijd heb zitten schrijven, wil ik daarna graag mijn hoofd leegmaken. Heel geschikt daarvoor zijn klusjes die je kunt...
