Alle artikelen
Schrijver Abdelkader Benali trok zich terug als spreker voor de 4 mei-voordacht, nadat er ophef was ontstaan over uitspraken die hij deed in 2006. De toespraak die hij in de Nieuwe Kerk in Amsterdam had willen houden, publiceert hij nu in de bundel De stilte van de ander. Hierin vraagt Benali om bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog ruimte te maken voor de verhalen van minderheden. ‘We nodigen Marokkanen uit aan tafel,’ zegt hij, ‘maar verwachten niet dat ze ook echt hun verhaal vertellen.’
Wat bedoelt u met ‘de stilte van de ander’?
‘Arnon Grunberg kaartte in zijn toespraak van vorig jaar de rol van minderheden aan. Ik wilde dat lijntje doortrekken. Het is tijd om na te denken hoe we met minderheden omgaan in de Nederlandse samenleving. Om het gemeenschapsgevoel onder alle groepen te vergroten moeten we elkaar verhalen vertellen, elkaar een luisterend oor bieden. Aan de stilte die er heerst als je iemand een verhaal vertelt, voel je dat de ander bereid is tot verandering. Ik wilde daarom zelf een verhaal vertellen dat recht doet aan de verbreding van de herdenking.’
Dat verhaal gaat over uw voorouders, die meevochten met het leger van Franco.
‘Ik groeide op in het Rotterdam van de jaren tachtig, waar mijn klasgenoten vertelden over de oorlogsverhalen van hun opa’s en oma’s. Zij hadden een lijntje tot de geschiedenis, daar was ik best jaloers op. Toen ik als kind met mijn vader een televisieprogramma over Marokkanen in Spanje zag, riep dat veel vragen op over mijn eigen geschiedenis. Ik kwam erachter dat mijn voorouders voor Franco vochten en ontdekte de verwoestende kracht van onwetendheid. Marokkanen gingen namelijk met Franco mee omdat ze honger hadden of gedwongen werden, maar ook omdat ze onwetend waren. Het is een les die ik uit hun verhaal heb geleerd: het eerste wat het kwaad doet, is onwetendheid gebruiken om mensen te manipuleren.’
Is dat inzicht belangrijk in een tijd waarin het rechts-populisme groeit?
‘Absoluut. Het lijkt alsof we toegang hebben tot meer kennis dan ooit, maar toch groeit het gevaar van manipulatie, fake news en onwaarheden. Dat is een gekke paradox. Mijn boodschap is dan ook: verdiep je in het verleden, ook in de zwarte randen ervan. Want hoe meer je weet, hoe weerbaarder je wordt tegen de manipulaties van populisten.’
Kunnen we minderheidsgroepen meer bij de Dodenherdenking betrekken?
‘Zeker, maar herdenken is heibel. Wie herdenk je? Wat herdenk je? Het is goed om het daarover te hebben. Wanneer migranten zich met de herdenking bemoeien, zeggen sommigen: “Daar hebben jullie niets mee te maken.” Het is onze maatschappelijke opdracht om daar iets aan te doen. De geschiedenis leeft immers onder jonge mensen. Sommige minderheidsgroepen gebruiken de Canon om een deel van de geschiedenis op te eisen. “De slavernij was ook genocide,” zeggen zij. De jeugd trekt zich de geschiedenis persoonlijk aan, en ziet die als plek om genoegdoening te halen en rechten op te eisen.’
U schrijft in uw inleiding dat u niet van plan was om de ‘Onschuldige Marokkaan’ te zijn. Wat bedoelt u daarmee?
‘In onze samenleving mogen immigranten vooral een symbolische rol vervullen in het nationale debat. Marokkanen worden wel uitgenodigd om mee te praten, maar moeten een gekuiste versie van het echte verhaal vertellen. Dat is niet houdbaar. Aan de praattafel moeten minderheidsgroepen de ruimte krijgen om het gesprek aan te gaan. Ook als dat betekent dat de samenleving vervelende dingen hoort.’
Teun Willemse
Abdelkader Benali is schrijver, presentator en columnist bij het radioprogramma OVT. In 2003 won hij de Libris Literatuurprijs voor zijn roman De langverwachte. In 2020 verzorgde Benali het essay voor de Maand van de Geschiedenis, waarin hij schrijft over Jan Janszoon, een Nederlandse piraat in Marokkaanse dienst.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Luister naar de ander’
Schrijver Abdelkader Benali trok zich terug als spreker voor de 4 mei-voordacht, nadat er ophef was ontstaan over uitspraken die hij deed in 2006. De toespraak die hij in de Nieuwe Kerk in Amsterdam had willen houden, publiceert hij nu in de bundel De stilte van de ander. Hierin vraagt Benali om bij het herdenken...
Feministen vergeleken zichzelf met slaven
Voor de wet ‘is de gehuwde vrouw slavin, niets meer’, stond in 1902 in het radicaal-feministische tijdschrift Evolutie. Het was een typerende zin voor die tijd, stelt Sophie van den Elzen, die onlangs promoveerde aan de Universiteit Utrecht. Van den Elzen onderzocht hoe feministen in Frankrijk, Nederland en Duitsland in de negentiende en vroege twintigste...
Franse ruzie om ‘islamo-links’
‘Islamo-gauchisme plaagt de samenleving en universiteiten,’ zei onlangs de Franse minister van Hoger Onderwijs, Frédérique Vidal. Volgens haar worden studenten geïndoctrineerd door linkse (gauche) docenten die de politieke islam steunen. Ze heeft een onderzoek aangekondigd. De minister baseert zich op een manifest dat honderd academici schreven na de onthoofding van de Parijse leraar Samuel Paty...
Dirham in Gelderse grond
Ergens in de vroege Middeleeuwen namen Vikingen een Arabische munt mee naar het huidige Nederland. Daar vond iemand de dirham bijzonder genoeg om te verwerken tot een sieraad, door hem in een zilveren omranding te plaatsen. Dat sieraad werd vervolgens achtergelaten op de plaats waar nu de Gelderse gemeente Voorst ligt. Meer dan een millennium...
Klimaat en genocide
Historici met een expertise in genocide moeten zich uitspreken tegen de liberale wereldorde die verantwoordelijk is voor de klimaatcrisis. Dat staat in een verklaring die is ondertekend door zestien internationale genocide-experts. Hierin worden de gevolgen van klimaatverandering als ‘ecocide-cum-genocide’ aangeduid. ‘Deze Apocalyps […] wordt veroorzaakt door dezelfde krachten die de voorwaarden schiepen voor de moderniteit,...
Willem Drees blijft een icoon
Diplomatiek, zakelijk en kundig stelde Willem Drees zich in dienst van het landsbelang. Toch dreigt deze grootste Nederlandse sociaal-democraat al in vergetelheid te raken. Gelukkig is er het boek van Jelle Gaemers. Wat weten we nog over de Nederlandse sociaal-democratische politicus en de meervoudige naoorlogse minister-president Willem Drees? ‘Vadertje Drees’ noemden ze hem, later zelfs...
De honden van Joegoslavië
Het lot van honden en mensen in Joegoslavië is met elkaar verweven. Dat blijkt uit het prachtige boek van Guido van Hengel over het tragische land. ‘Op straat moest orde heersen. Dit was de twintigste eeuw, problemen zouden voortaan anders worden aangepakt. Grondiger.’ Als een boek zo begint, is dat behoorlijk onheilspellend. En inderdaad, de...
Nederland was geen ‘meisjesinternaat’
Frits Boterman weerlegt het idee dat Nederland lange tijd een poel stilstaand water was. In zijn geschiedenis van ons land in het Interbellum laat hij overtuigend zien dat er van alles bruiste en gistte. Nederland maakte dezelfde ontwikkeling door als de buurlanden. Het Nederland van vóór de Tweede Wereldoorlog is vaak afgeschilderd als een dooie,...
Straatvechters aan het front
Tijdens de Tweede Wereldoorlog leek de glorietijd aan te breken van de WA, de militie van de NSB. Nadat ze jarenlang Joodse burgers, linkse arbeiders en jazzmusici hadden belaagd, vertrokken veel leden naar het oostfront. Daar troffen ze een vijand van een ander kaliber aan. Heel lang is de NSB gezien als een clubje wild...
Wonen werd de afgelopen eeuwen goedkoper
De prijzen van Nederlandse koopwoningen gaan door het dak en in de grote steden worden de huren steeds hoger. Toch concludeert econoom Matthijs Korevaar dat wonen gedurende de afgelopen eeuwen juist betaalbaarder is geworden. ‘We zijn vooral luxer gaan wonen.’ Voor zijn promotie aan de Universiteit Maastricht onderzocht Matthijs Korevaar de betaalbaarheid van woningen in...
Nederland was geen ‘meisjesinternaat’
Het Nederland van vóór de Tweede Wereldoorlog is vaak afgeschilderd als een dooie, gezapige boel, een met oude kranten dichtgeplakte uithoek van Europa. ‘Een conservatief land’, noemde Lou de Jong het in het eerste deel van zijn grote geschiedwerk. En als belangrijkste oorzaak werd vaak gewezen op het feit dat ons land niet had deelgenomen...
Een Nederlandse vrouw in de Japanse kunst
Het is tweehonderd jaar geleden dat Titia Bergsma overleed. Zij was de eerste westerse vrouw die voet aan wal zette in Japan, op het handelseiland Deshima. Voor Japanse kunstenaars was zij een bezienswaardigheid en via hun kunstwerken vond haar beeltenis haar weg naar allerlei producten die tegenwoordig in Japan te koop zijn. René Bersma, oud-diplomaat...
