Alle artikelen
Nederlanders zijn medeplichtig aan de ellende waarin veel Zuid-Afrikanen nu nog verkeren, zo laat Niels Posthumus zien. Maar wat hebben zij aan ons schuldgevoel?
Zuid-Afrika werd begin juli opgeschrikt door plunderingen door aanhangers van de gearresteerde oud-president Jacob Zuma. Hij wordt verdacht van corruptie die de staat miljarden euro’s heeft gekost. Bij de rellen vielen meer dan 200 doden. Je moet als schrijver dus maar durven om in je boektitel een uitspraak te citeren van Zuma, waarmee hij in 2015 de verantwoordelijkheid voor alle problemen in Zuid-Afrika afschoof op Jan van Riebeeck.
Maar volgens oud-correspondent Niels Posthumus is er ‘geen speld tussen te krijgen’. Sinds de VOC-commandeur in 1652 een nederzetting stichtte bij Kaap de Goede Hoop, hebben witte mensen de grond en de hulpbronnen afgepakt van de inheemse inwoners, en hen als spotgoedkope en dikwijls onvrije arbeidskrachten uitgebuit voor eigen gewin. Deze geschiedenis werkt nog altijd door. Hoewel maar 8 procent van de Zuid-Afrikanen blank is, zijn 74 procent van de private landbouwgrond en driekwart van de topfuncties in het bedrijfsleven in witte handen. En hoewel er sinds het einde van de apartheid een zwarte middenklasse is ontstaan, is de massa nog altijd straatarm.
Het besef dat Nederlanders lang geleden de basis legden voor de ongelijkheid gaf Posthumus een ongemakkelijk gevoel. Vooral toen hij ontdekte dat andere Posthumussen sinds 1713 in Zuid-Afrika zijn gevestigd. ‘Hoe moest ik als moderne Nederlander – als Posthumus nota bene – met de historische impact van de Nederlandse kolonisatie in Zuid-Afrika omgaan?’ Om daarachter te komen begon de journalist aan een zoektocht door het land, op een manier die doet denken aan de NTR-serie ‘Goede Hoop’ met Hans Goedkoop uit 2017. Onderweg sprak Posthumus met historici, activisten en andere Zuid-Afrikanen. De geschiedenis trekt voorbij als een eindeloze reeks van roof, uitbuiting, ontrechting en geweld.
Om terug te komen op Posthumus’ vraag: hoe moeten Nederlanders met die geschiedenis omgaan? Daar heeft hij geen echt antwoord op. Ja, ze moeten volgens hem het verleden onder ogen zien, niet weglopen voor hun medeplichtigheid. Meer kennis is cruciaal. Maar dan? Wat hebben arme Zuid-Afrikanen eraan als mensen in Nederland schuldbewust zitten te zijn? Reflectie op het verleden kun je immers niet eten.
Dat de schrijnende ongelijkheid in Zuid-Afrika lange wortels heeft is onmiskenbaar. Helaas is het land daarin niet uniek. Zelfs het welvarende en relatief egalitaire Nederland kent een eeuwenlange geschiedenis van sociale ongelijkheid, die sporen nalaat. Het verschil is dat je aan de gelaatskleur van een (witte) Nederlander niet kunt zien tot welke klasse hij behoort, noch wie zijn voorouders waren. In Zuid-Afrika is dat anders, zodat elke sociale kwestie een gevaarlijke kleurdimensie heeft. De spanningen kunnen alleen worden opgelost door concreet beleid dat de kloof tussen armen en (witte en zwarte) rijken verkleint.
Bas Kromhout is senior redacteur van Historisch Nieuwsblad
Alle problemen begonnen met Van Riebeeck
Niels Posthumus, 352 p. Podium, € 22,50
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Alle problemen begonnen met Van Riebeeck – Niels Posthumus
Nederlanders zijn medeplichtig aan de ellende waarin veel Zuid-Afrikanen nu nog verkeren, zo laat Niels Posthumus zien. Maar wat hebben zij aan ons schuldgevoel? Zuid-Afrika werd begin juli opgeschrikt door plunderingen door aanhangers van de gearresteerde oud-president Jacob Zuma. Hij wordt verdacht van corruptie die de staat miljarden euro’s heeft gekost. Bij de rellen vielen...
De man die New York verbouwde
Tussen de jaren twintig en zestig groeide New York uit tot een enorme metropool. De stad legde honderden parken aan, bouwde kilometers aan snelwegen en verbond stadsdelen met elkaar door gigantische bruggen. Dit was grotendeels de verdienste van één man: Robert Moses. De invloed van de planoloog op de grootste stad van Amerika is nog...
Warren Harding: de verliefde president
Na de roerige jaren van zijn voorganger snakt Amerika onder Joe Biden naar rust. In De verliefde president schrijft Willem Meiners over Warren Harding, een oud-president die in 1920 campagne voerde met een vergelijkbare return to normalcy. De president was populair, maar wordt vooral herinnerd om een buitenechtelijke relatie en ministerschandalen. Meiners wil de reputatie...
‘Superoude mensen worden stoer’
Historicus en schrijfster Steffie van den Oord is dol op stokoude verhalen. In 2002 schreef ze Eeuwelingen en deze maand verscheen Nieuwe eeuwelingen, beide bundels bevatten levensverhalen van honderdplussers. ‘Sommige eeuwelingen hebben een fenomenaal, bijna fotografisch geheugen over vroeger.’ Nieuwe eeuwelingen is weer een boek over stokoude mensen. Twintig jaar geleden telde Nederland circa 1100...
Liniecrossers – Jelle Simons
Nederlandse verzetsstrijders staken in het laatste oorlogsjaar regelmatig de frontlinie in de Biesbosch tussen het bezette noorden en het bevrijde zuiden over. Tijdens bloedstollende acties brachten ze mensen, hulpgoederen en informatie naar de andere kant. De Februaristaking, de liquidaties door Hannie Schaft, de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister, de redding van Joodse kinderen uit de...
Neergestort – Gerard Groeneveld
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er in Nederland tussen de 5500 en 6000 geallieerde en Duitse vliegtuigen neergestort. Uiteraard waren dat voor de betrokkenen – bemanningsleden en omwonenden – stuk voor stuk dramatische gebeurtenissen. In dit fraai geïllustreerde boek worden vijftien van deze verhalen verteld, waarbij verschillende aspecten van de luchtoorlog aan bod komen, zoals...
Mijn hoofd is een zieke vulkaan – Charles Baudelaire
Charles Baudelaire (1821-1867) was het archetype van de antiburgerlijke, onaangepaste, ongedisciplineerde, decadente, controversiële en compromisloze schrijver, die verlangde naar de roes en flirtte met de duisternis. Zijn later bejubelde Les Fleurs du Mal leverde hem in 1857 een proces op en werd gecensureerd. Zijn brieven vormen de weerslag van een slordig leven, waarin grootse projecten...
Johannes Willebrands – Karim Shelkens
In Nederland is kardinaal Willebrands (1909-2006) zo goed als vergeten, maar gezien de rol die hij op het internationale (kerk)toneel heeft gespeeld is het terecht dat de Belgische kerkhistoricus Karim Schelkens een biografie over hem heeft geschreven. Tijdens de Koude Oorlog had hij intensieve contacten achter het IJzeren Gordijn. Niet alleen met gelovigen, maar ook...
Podium van Europa – Frans Blom
De huidige Stadsschouwburg van Amsterdam opende zijn deuren in 1894, maar al sinds 1638 kende de hoofdstad een theater, gebouwd door Jacob van Campen en gevestigd aan de Keizersgracht. Naast stukken van Vondel, Hooft, Brederode en de thans vergeten maar toen mateloos populaire Jan Vos, die driftig van Shakespeare jatte, werden ook Spaanse, Italiaanse en...
Pater familias – Russell Shorto
Bestsellerauteur Russell Shorto is vooral bekend van boeken over de zeventiende en achttiende eeuw, bijvoorbeeld over Descartes, de ontstaansgeschiedenis van New York en de Amerikaanse revolutie. Maar in Pater familias legt hij het vergrootglas op zijn eigen familie en vooral op zijn grootvader Russ, wiens ouders in 1901 van Sicilië naar de VS waren geëmigreerd....
Alexandrië – Edmund Richardson
Het leven van de negentiende-eeuwse ontdekker van Alexandrië is grotendeels een mysterie. Zelfs zijn naam was een dekmantel. Toch weet biograaf Edmund Richardson veel van zijn avonturen te reconstrueren. De titel Alexandrië. De zoektocht naar een verdwenen stad is natuurlijk een noodgreep. ‘Alexandrië’ was eeuwenlang verdwenen en werd in 1833 teruggevonden door de Engelse archeoloog...
Chef-kok in IG Auschwitz – Dick Verhofstadt
Willy van Paemel had het goed als Vlaamse dwangarbeider in de keuken van IG Auschwitz. Hij maakte er de heerlijkste gerechten. ‘Spijtig dat ge hier niet zijt,’ liet hij zijn verloofde weten. Na de dood van haar moeder in 2008 durfde Annie van Paemel eindelijk de brieven te lezen die jarenlang in een bureaulade van...
