Alle artikelen
Nepnieuws geldt als een kwaal van de huidige samenleving: het gevolg van verhalen op internet en de sociale media. Maar in Spoken laat historicus en mediaspecialist Pien van der Hoeven zien dat nepnieuws niet alleen een hedendaags fenomeen is. Tijdens de Vietnam-oorlog en de Golf-oorlogen verspreidde de Amerikaanse regering op grote schaal nepnieuws. Volgens Van der Hoeven hebben journalisten daarvan geleerd. ‘Door de leugens van de Amerikaanse regering tijdens voorgaande conflicten stellen die zich tegenwoordig direct wantrouwig op.’
Bekijk dit boek in de webshop.
Waarom schreef u een boek over historisch nepnieuws?
‘Mensen zijn zich tegenwoordig bewust van propaganda en nepnieuws, maar dat betekent niet dat er daadwerkelijk meer nepnieuws is dan vroeger. Het beeld van de nieuwsvoorziening vóór de opkomst van sociale media is te rooskleurig. Het is bijvoorbeeld schokkend hoezeer het officiële narratief van de Amerikaanse overheid bij de Vietnam-oorlog en Golf-oorlogen afweek van de werkelijkheid.’
Pien van der Hoeven
Hoe kwam nepnieuws tijdens de Amerikaanse oorlogen tot stand?
‘Vooral via de Amerikaanse overheid. In de Vietnam-oorlog begon het met een vergissing. De Amerikaanse president Lyndon Johnson dacht dat zijn schepen in de Golf van Tonkin waren aangevallen. Toen dat niet zo bleek te zijn, bleef de Amerikaanse regering dat toch volhouden en verhulde de feiten. Ook tijdens de Irak-oorlog was er sprake van nepnieuws. De Amerikaanse overheid bracht het verhaal naar buiten van een heroïsche reddingsoperatie van soldaat Jessica Lynch. Zij was inderdaad gevangengenomen door Irakese troepen, maar de missie om haar te redden was in scène gezet.’
Waarom namen journalisten deze verhalen op grote schaal over?
‘Dat kwam door het grote vertrouwen in overheidsinstellingen. Pas sinds de Vietnam-oorlog is het vertrouwen van het Amerikaanse publiek in de overheid gaan eroderen. Daarvoor gold het als onbehoorlijk om ministers te wantrouwen. Daarnaast gingen journalisten onzorgvuldig om met de betrouwbaarheid van hun bronnen. Veel informatie was afkomstig van overheidsinstellingen of anonieme getuigenissen. Tijdens de Vietnam-oorlog en Golf-oorlogen was het onvoldoende factchecken van bronnen een vorm van journalistieke luiheid.’
Ziet u een andere houding bij journalisten die de huidige oorlog in Oekraïne verslaan?
‘Bij de persconferenties van de Amerikaanse regering ten tijde van de Irak-oorlog zaten alle journalisten er als makke schapen bij, terwijl de persvoorlichters soms keihard stonden te liegen. Het verschil tussen toen en nu is gigantisch. Door de leugens van de Amerikaanse regering tijdens voorgaande conflicten zijn journalisten tegenwoordig direct wantrouwig.’
Sean Kerstges is verbonden aan Historisch Nieuwsblad.
4 vragen aan Pien van der Hoeven
Nepnieuws geldt als een kwaal van de huidige samenleving: het gevolg van verhalen op internet en de sociale media. Maar in Spoken laat historicus en mediaspecialist Pien van der Hoeven zien dat nepnieuws niet alleen een hedendaags fenomeen is. Tijdens de Vietnam-oorlog en de Golf-oorlogen verspreidde de Amerikaanse regering op grote schaal nepnieuws. Volgens Van...
Een pedante priester-fascist
Priester Wouter Lutkie speelde binnen het Nederlandse fascisme een prominente, deels verborgen rol. Hij was vanaf 1923 betrokken bij verschillende fascistische organisaties en was een vurig bewonderaar van Mussolini. Wouter Lutkie (1887-1968) dankte zijn gezag onder medestrijders aan zijn zeven bezoeken aan Mussolini tussen 1927 en 1934. Meestal publiceerde hij in het maandblad Aristo. Tot...
Kan iedereen oorlogsmisdadiger worden?
Wat beweegt mensen om deel te nemen aan massageweld en oorlogsmisdadiger te worden? Het wetenschappelijk onderzoek naar dit vraagstuk staat midden in de belangstelling. Hoogleraar Strafrecht en criminologie van de internationale misdrijven Alette Smeulers en hoogleraar Holocaust- en Genocidestudies Uğur Ümit Üngör vertellen over de stand van het onderzoek en over de controverses binnen het...
‘In Oekraïne ontstaan enclaves van barbarij’
Platgebombardeerde steden, massamoorden en verkrachtingen. Het Russische leger trekt een spoor van ellende door Oekraïne. Wat valt er te zeggen over de soldaten die dit vuile werk opknappen? Socioloog Abram de Swaan bestudeerde genocidale regimes voor zijn boek Compartimenten van vernietiging (2014). Ook schreef hij Tegen de vrouwen (2019), over de agressie waarmee mannen op...
‘Nero was net zo populair als een rockster’
De Romeinse keizers gelden nog steeds als hét voorbeeld van tirannie. Toch waren sommige in hun tijd heel populair. Dat blijkt uit Dynastie. Opkomst en ondergang van het huis van Julius Caesar van de Britse oudhistoricus Tom Holland.
De ramp met de Titanic raakte Nederlanders
Uit nieuwe beelden van het wrak van de Titanic blijkt dat de beroemde reling van het schip is afgebroken. Toen de Titanic in 1912 zonk, waren veel Nederlanders diep geraakt.
Controlfreak Filips II
De Spaanse koning Filips II heerste over een rijk waar de zon nooit onderging. Hij had moeite het overzicht te bewaren en probeerde het bestuur te centraliseren. Juist dat kostte hem uiteindelijk zijn rijkste gebiedsdeel, de Nederlanden.
Spektakelfilm Michiel de Ruyter zit boordevol anachronismes
Michiel de Ruyter zou zichzelf waarschijnlijk niet herkennen in het epos dat regisseur Roel Reiné over hem heeft gemaakt.
Scherpe sabels en harde stokken
Socioloog Jaap Timmer doet onderzoek naar het gebruik van geweld van en tegen de Nederlandse politie. De afgelopen eeuw wisselden agenten hun sabels in voor wapenstokken en professionele pistolen, maar betere bewapening van de politie was niet onomstreden. Waarom kozen agenten een eeuw geleden voor de sabel?‘Dat was een wapen waar dreiging van uitging. Zo...
Beroemde vrouwen beschuldigd van racisme
Nu de aandacht voor de kwalijke kanten van het kolonialisme toeneemt, komen ook belangrijke vrouwen onder vuur te liggen, zoals Johanna Borski, Virginia Woolf en Aletta Jacobs. Wat lost het op als zij worden ‘gecanceld’? In het onderzoek naar het slavernijverleden van De Nederlandsche Bank dook onlangs ook de naam van Johanna Borski op. Deze...
Economische sancties zijn niet effectief
Economische sancties tegen landen werken zelden. Dat komt door de eenzijdigheid van de maatregel, zo betoogt historicus Nicholas Mulder in zijn boek The Economic Weapon. Getroffen landen laten zich namelijk nooit alleen door economische overwegingen leiden, maar ook door politieke en ideologische opvattingen, die daar haaks op kunnen staan. Na de Eerste Wereldoorlog zocht de...
Europa reageerde verdeeld op de oliecrisis van 1973
In 1973 had Nederland te maken met een energiecrisis toen Arabische landen de oliekraan dichtdraaiden. Deze landen wilden westerse landen straffen voor hun pro-Israëlische houding tijdens de Jom Kippoeroorlog. Voor hulp hoefde Den Haag niet op zijn Europese partners te rekenen. ‘Het embargo tegen Nederland leidde in eerste instantie tot paniek,’ vertelt emeritus hoogleraar geschiedenis...
