Alle artikelen
Hoe reisde een middeleeuwer van Breda naar Münster en hoeveel tijd kostte dat? Het antwoord op die vragen is te vinden in een historische online routeplanner. Onderzoekers van Europese universiteiten zijn bezig de Noord-Europese routes van 1350 tot 1650 in kaart te brengen. Inmiddels doet ook Brabant daaraan mee. Lokale historici verbeteren de kaart en brengen de provinciale geschiedenis tot leven.
Toen projectleider Wouter Loeff van Erfgoed Brabant vorig jaar het project tegenkwam, zag hij dat het Noord-Brabantse gedeelte van de kaart nog niet helemaal kloppend was. Hij nam contact op met het onderzoeksteam en peilde belangstelling voor het project bij lokale heemkundekringen. Die reageerden enthousiast. ‘Lokale historici zien het meteen als er iets niet klopt. Wij kunnen als Erfgoed Brabant een mooie tussenpositie innemen tussen lokale kennis en de Europese universiteiten.’
Meer lezen over de Middeleeuwen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Inmiddels telt het Brabantse team ongeveer dertig mensen: een mix van lokale enthousiastelingen en academici. Ook wilde Loeff jongeren bij het project betrekken: ‘In Brabant kun je geen geschiedenis studeren, dus is het lastig om jonge mensen voor erfgoed enthousiast te maken. We werken met vier stagiairs, die niet alleen naar de historici luisteren, maar ook zelf input hebben in de discussies. Zo brengen we verschillende generaties bij elkaar.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Plunderende Gelderlanders
De online kaart begon als digitalisering van Hansische Handelsstraßen, een atlas uit 1962 met handelsroutes tussen Hanzesteden. Inmiddels zijn de mogelijkheden van de kaart sterk uitgebreid. Naast land- en waterwegen laat de kaart informatie zien over tolgelden, veerboten en jaarmarkten. Een ingebouwde routeplanner geeft een ruwe schatting van de afstand en reistijd tussen twee plaatsen. Die reisduur is gebaseerd op de gemiddelde snelheid en maximale dagelijkse afstand van verschillende reismethodes, zoals te voet en te paard. Als je in 1500 als handelaar de 228 kilometer van Breda naar Münster wilde reizen, dan deed je daar ongeveer zes en een kwart dag over. Onderweg moest je tweemaal op de veerboot stappen: over de Maas bij Grave en over de Rijn bij Emmerich, waar je ook tol betaalde.
Loeff en zijn team bieden op hun website artikelen aan over het reizen in de premoderne tijd. Wie betaalde eigenlijk voor wegen? En wat kwam je onderweg zoal tegen? Volgens Loeff valt er veel te leren over het onderwerp: ‘Als je rond 1500 in Veghel woonde, was het niet gek om mensen uit Keulen tegen te komen. Maar je kon ook plunderende Gelderlanders op je pad treffen; het reizen was niet altijd veilig. Herbergen boden een plek om bij te komen en inlichtingen te winnen.’
Ook deed hij nieuwe ontdekkingen: ‘Een archeologe vertelde me dat mensen in de Middeleeuwen anders liepen dan wij nu doen. Uit opgravingen blijkt dat middeleeuwse schoenen zeer dunne zolen hadden. Ze deed een aantal experimenten waaruit blijkt dat je met die dunne zolen je voetspieren anders inzet, waardoor je anders loopt.’
Historische personages
Het project is nog lang niet klaar. In september volgt er een grote update waarin Finland aan de kaart wordt toegevoegd en de historische Brabantse wegen worden verbeterd. Loeff heeft genoeg ideeën voor de toekomst: ‘We richten ons nu vooral op zaken om het reizen heen, maar we zouden meer naar de reiziger zelf willen kijken. Wie reisde er eigenlijk over deze wegen? Het zou bijzonder zijn om concrete historische personages te kunnen identificeren. Dat biedt een mooie ingang tot het leven van alledag.’
Het Nederlandse deelproject wordt gecoördineerd door Maartje A.B. vanuit de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Op reis door middeleeuws Brabant
Hoe reisde een middeleeuwer van Breda naar Münster en hoeveel tijd kostte dat? Het antwoord op die vragen is te vinden in een historische online routeplanner.
‘De koningen zijn dood, lang leve de koninginnen’
Na Koningsbiografieën over Willem I, II en III is het nu de beurt aan vier negentiende-eeuwse vorstinnen. Wilhelmina van Pruisen, Anna Paulowna, Sophie van Würrtemberg en Emma van Waldeck-Pyrmont krijgen allemaal een eigen biografie, waaruit moet blijken dat deze koninginnen meer waren dan ‘de echtgenotes van’. De komende jaren doen vier historici onderzoek naar de...
‘Historici weten zich geen raad met geheimschrift’
Geheimschriften en codebrekers speelden een belangrijke rol in politieke conflicten. Tijdens de Opstand onderschepte Nederland brieven van koning Filips II. En in de achttiende eeuw moesten cryptologen in een speciale ‘Zwarte Kamer’ in Den Haag cruciale correspondentie uit het buitenland decoderen. Volgens historicus Karl de Leeuw is het tijd dat er meer aandacht komt voor...
Congo wacht op gebaar van koning Filip
De Belgische koning Filip bezoekt deze week Congo voor het eerst. Alle ogen zullen op zijn speech gericht zijn. Twee jaar geleden sprak Filip in een brief zijn ‘diepste spijt’ uit voor de wandaden in ex-kolonie Congo, waar ook zijn familie bij betrokken was. Een bezoek aan het Congolese parlementsgebouw, aan het Nationaal Museum, aan...
In 1903 trad de overheid hard op tegen spoorwegstakers
In 1903 legden spoorwegstakers het hele land plat. Maar de stakers waren niet erg succesvol: het kabinet-Kuyper stelde zogeheten ‘worgwetten’ tegen hen in en duizenden verloren hun baan. ‘De staking begon in januari in de haven van Amsterdam,’ vertelt George Harinck. Hij is kenner van Abraham Kuyper en hoogleraar in de geschiedenis van het protestantisme...
Finse maarschalk Mannerheim hield Russen op afstand
Tijdens de Finse verkiezingen staan de spanningen met Rusland centraal. Onder leiding van Gustaf Mannerheim ontworstelden de Finnen zich in de vorige eeuw aan Moskou.
Telepaat of charlatan? De Rubini verbaasde iedereen, ook zichzelf
In de zomer van 1919 maakte de Tsjechische telepaat Eugen de Rubini furore in Nederland. Met zijn telepathische zoektochten bracht hij concertzalen in verwondering en stelde hij de wetenschap voor een raadsel. In De Volgeling vertellen psycholoog Jaap Bos en historicus Friso Hoeneveld het verhaal van deze mysterieuze figuur, die zichzelf ‘experimenteel psycholoog’ noemde. Tijdens...
Oorlog in een parallel universum
Dat de nazi’s in 1945 zijn verslagen, komt voor driekwart op het conto van de Russen. Althans, dat denken de Russen zelf. Een paar jaar geleden onderzochten Duitse historici het beeld van de Tweede Wereldoorlog onder de voormalige geallieerden. Ze vroegen inwoners van de overwinnende naties: hoeveel procent heeft uw leger bijgedragen aan de nederlaag...
Sprookjes zonder happy end
Wat is het verschil tussen geschiedenis en sprookjes? Je zou zeggen: het een is echt gebeurd, het ander niet. Toch? Nou, niet helemaal. Dat was vroeger al niet zo, en vandaag de dag is die scheidslijn soms net zo onduidelijk. Toen de gebroeders Jacob en Wilhelm Grimm rond 1800 systematisch volksverhalen en -legendes begonnen op...
‘Opeens zat ik te praten met een oud-nazi’
In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand de Britse historicus Ian Kershaw.‘Door die ontmoeting...
Een Romeinse keizer boven de bank
Machthebbers en kunstverzamelaars omringden zich na de Oudheid graag met afbeeldingen van Romeinse keizers. De Britse classica Mary Beard onderzocht waarom ze dat deden en verdiepte zich in de omslachtige pogingen het uiterlijk van een keizer te achterhalen. Was Julius Caesar nou aan de magere kant of had hij een vol gezicht? Het eerlijke antwoord:...
Boeren in de tropen
Vol verwachting vertrokken in de jaren vijftig jonge Nederlandse boeren naar Suriname. Ze zouden er deelnemen aan een vernieuwend rijstteeltproject en er na enige tijd een eigen bedrijf krijgen. Maar algauw liepen de plannen vast in de Surinaamse klei. Begin jaren vijftig trok een advertentie met de kop ‘Plaatsing van bedrijfsboeren in Suriname’ de aandacht...
