Dat de nazi’s in 1945 zijn verslagen, komt voor driekwart op het conto van de Russen. Althans, dat denken de Russen zelf. Een paar jaar geleden onderzochten Duitse historici het beeld van de Tweede Wereldoorlog onder de voormalige geallieerden. Ze vroegen inwoners van de overwinnende naties: hoeveel procent heeft uw leger bijgedragen aan de nederlaag van het Derde Rijk? Toen ze de antwoorden bij elkaar optelden, kwamen de Duitsers op 309 procent. Hitler werd dus drie keer verslagen.
Het is een bekend fenomeen dat volkeren hun eigen rol in de geschiedenis uitvergroten. Het is vaderlandsgezind narcisme, veroorzaakt door de stortvloed aan informatie over je eigen grondgebied in vergelijking met het buitenland. De Nieuw-Zeelanders dachten bijvoorbeeld dat hun soldaten 14 procent hebben bijgedragen aan de verovering van Berlijn. U weet wel, het grote Kiwi-offensief in Charlottenburg.
Maar zelfs als je voor die natuurlijke ruis corrigeert, blijven de Russen zichzelf meer overschatten dan welk volk ook, zo blijkt uit deze opmerkelijke studie. Wat wil je ook met het infuus van paranoïde propaganda dat decennium na decennium in de Russische aderen is gedrupt? Het land heeft de strijd tegen de nazi’s zo gemythologiseerd dat het lijkt alsof hun Tweede Wereldoorlog in een parallel universum is uitgevochten. Eentje waar totaal andere dingen zijn gebeurd. Of juist niet gebeurd. Zo kreeg een Russische historicus enkele jaren geleden een boete van 2500 euro. Zijn vergrijp? Hij had een stuk geschreven over het Molotov-Ribbentroppact, het Russisch-Duitse niet-aanvalsverdrag. Maar volgens de rechter was dat pact nooit gesloten. De foto’s van de ondertekening en de Sovjet-Duitse troepenparade wilde hij niet bekijken.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Die incongruente kijk op de geschiedenis wreekt zich in het heden. Het monotone dieet van desinformatie is in de magen van vele Russen gaan gisten tot toxische oprispingen tegen alles wat ten westen van Brest-Litovsk ligt. De Oekraïners, de EU, de NAVO – het zijn in deze verwrongen duiding allemaal voortzettingen van de nazi’s. Schurken die constant proberen om Moedertje Rusland te verkrachten. Alleen door hun fabelachtige vermogen om pijn te verdragen, zo luidt het nationalistische cliché, hebben de Russen overleefd.
Wil er in de toekomst ooit iets veranderen in Rusland, dan moet het verleden op de helling. Zodat Russen begrijpen dat ze in de Tweede Wereldoorlog inderdaad slachtoffer waren, maar ook dader. Dat ze toen inderdaad meer gesneuvelden hadden dan andere landen, maar dat hun generaals ook minder zuinig op soldaten waren dan hun Amerikaanse collega’s. Dat ze in twee eeuwen inderdaad twee keer zijn aangevallen vanuit het westen, maar vele keren vaker zelf een oorlog begonnen.
De bevrijding van het Russische nazicomplex begint dus gek genoeg in Duitsland, dat door de zo geroemde Vergangenheitsbewältigung laat zien dat zelfs de grootste lijder een nieuwe weg kan inslaan.
