Hausvater strafte zelf
Jonge, arme rondzwervende vrouwen kwamen tussen 1600 en 1800 in Frankfurt am Main veel vaker voor de rechtbank dan andere vrouwen. De verdeling van de misdaadcijfers in Frankfurt had te maken met de sociale controle in de stad, waarvan de Hausvater de spil was. Hij mocht huisgenoten – inclusief personeel – bestraffen, en op...
Pro-Frans, maar niet té
Nederlandse bioscopen dienden in de Eerste Wereldoorlog strikt neutraal te blijven. Maar in de praktijk waren er de nodige partijdige oorlogsfilms te zien. Vanwege de neutraliteitspolitiek had de Nederlandse regering verordonneerd: ‛Uitingen van partijdigheid in het openbaar, bij monde of geschrifte, behooren achterwege te blijven.’ Dat gold ook voor bioscopen. Het publiek moest vooral...
Frits van Oostrom over zijn held Leonard Bernstein
Hoogleraar letterkunde Frits van Oostrom won de Libris Geschiedenis Prijs 2018 met zijn boek Nobel streven. Hij roemt componist, dirigent en pianist Leonard Bernstein als een genie uit de vorige eeuw. Wanneer maakte u kennis met Leonard Bernstein? ‘Toen ik een middelbare scholier was. Mijn ouders hadden een grammofoonplaat met de miraculeuze muziek...
Beschermd tegen oplichters en uitbuiters
Hoge prijzen, slechte kwaliteit en regelrecht bedrog. In winkels werden klanten bedot waar ze bij stonden. Vanaf de achttiende eeuw begonnen ze hun krachten te bundelen. En met succes, zo constateert Annegreet van Bergen. Natuurlijk had ik weleens gehoord van iemand die iets op zijn kerfstok heeft, maar ik had er nog nooit een in...
‘Een Europees leger is een goede zaak’
Martin Sommer ‘Dat is een dom idee van mensen die zich laten meeslepen door hun pro-Europese sentimenten. En die niks begrijpen van het belang van nationale solidariteit voor defensie. Begin jaren vijftig opperde de Franse premier René Pleven al het idee van een Europese Defensie Gemeenschap. De Amerikanen hadden toen de handen vol in...
Gabrielle Petit – Sophie de Schaepdrijver
Wie heeft nog gehoord van Gabrielle Petit? Tot in de jaren zestig was ze een volksheldin, die volop werd herdacht. Ze was een Belgische spionne die in 1916 door de Duitse bezetters van haar vaderland werd geëxecuteerd. Sophie De Schaepdrijver, vermaard door haar standaardwerk De Groote Oorlog, schreef een biografie over haar, die in twee...
Hendrik de Man – Jan Willem Stutje
Na de Eerste Wereldoorlog overheerste bij veel socialisten een gevoel van malaise. De Russische Revolutie was ontaard in grootscheepse repressie en terreur van de zijde van de communisten, terwijl de sociaal-democratische partijen in West-Europa genoegen leken te nemen met materiële verbeteringen ten behoeve van de arbeiders. Het materialisme en rationalisme van Marx waren volgens sommigen...
De nieuwe zijderoutes – Peter Frankopan
Stomverbaasd was Peter Frankopan toen zijn in 2015 gepubliceerde boek De zijderoutes een bestseller werd. Het is een beschavingsgeschiedenis waarin handelsbelangen, de vraag naar graan en paarden, de zoektocht naar afzetmarkten en naar goedkope of gratis arbeidskrachten, en de ontwikkeling van een reeks handelsroutes centraal staan. Het idee dat de geschiedenis in belangrijke mate...
Film: Mary Queen of Scots
Elizabeth I en Mary Stuart als vriendinnen Het is een cliché, maar historische films zeggen meer over de tijd waarin ze gemaakt zijn dan over de geschiedenis. Helemaal niet erg en onvermijdelijk, want filmmakers zijn net als historici nu eenmaal kinderen van hun tijd. Films over Mary Stuart illustreren fraai de veranderende visies op...
‘De walvis was een fabelachtig zeemonster’
Eeuwenlang trotseerden de Nederlanders de bittere kou op jacht naar walvissen. Aan de hand van authentieke bronnen beschrijven neerlandicus Hans Beelen en mediëvist Ingrid Biesheuvel in Walvissen groot en vet hoe de arctische walvisvaart in zijn werk ging. ‘De walvis werd aanvankelijk als een fabelachtig zeemonster voorgesteld.’ Hoe werden walvissen in het verleden voorgesteld?‘Een van...
Ieder zijn krant
Krantenuitgevers in de zeventiende-eeuwse Republiek onderscheidden zich door hun keuze van nieuws van hun vele concurrenten. Nederlandse nieuwsliefhebbers konden halverwege de zeventiende eeuw kiezen uit ongeveer een dozijn edities per week, uitgebracht in Haarlem, Amsterdam en andere steden. De berichten in de kranten overlapten deels, want de makers schroomden niet om elkaar over te...
Legertop hield vast aan het oude
Het Nederlandse leger stelde zich na de Koude Oorlog behoudend en afwachtend op. Met succes. Een paar maanden na de val van de Muur in 1989 besloot de Nederlandse defensietop dat de Koude Oorlog voorbij was. Daarom kreeg het leger een nieuwe hoofdtaak: crisisbeheersing en vredesoperaties. Voor de landmacht betekende dat een grote verandering, want...