De gevleugelde woorden van Marcus Tullius Cicero
Zijn kracht lag in het gesproken woord, in een tijd dat gewapende generaals het voor het zeggen hadden. De Romeinse politicus Cicero klom op tot het hoogste ambt, maar vond een gewelddadig einde. Op 29 juni 2003 kwam ik in Berlijn Cicero tegen. Bij de zijstraat van Unter den Linden die naar de Amerikaanse ambassade...
Veertig jaar na het aftreden van Konrad Adenauer
Veertig jaar geleden, op 15 oktober 1963, nam Konrad Adenauer afscheid als bondskanselier van West-Duitsland. Tijdens de veertien jaren van zijn regering zette hij het verslagen land weer op de kaart als een stabiele democratie en trouwe bondgenoot van het Westen. Oud-Parool-correspondent in Bonn Herman Sandberg was erbij. Herman Sandberg, de nu 84-jarige oud-hoofdredacteur van...
Onderwijs is de beste remedie tegen kinderarbeid
Kinderarbeid roept bij velen heftige emoties op. Deels is dat een erfenis uit de negentiende eeuw, toen in Nederland een met de nodige drama omgeven strijd werd gevoerd tegen ‘kinderexploitatie’. Opmerkelijk is dat er sterke overeenkomsten zijn met de huidige acties tegen kinderarbeid. ‘Ja, die arme fabriekskinderen, ze worden vermoord naar ziel en naar lichaam,’...
Verschenen in de zomer van 2003
Biografieën In 1943 werd een aanslag gepleegd op het Amsterdams bevolkingsregister. Het was een van de meest geruchtmakende aanslagen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Onder de negen plegers van de aanslag bevonden zich twee homoseksuelen: de historicus Johan Brouwer en de kunstenaar Willem Arondéus. Dat is opmerkelijk en in het geval van Arondéus geen...
Een problematisch bouwwerk
Op 24 september 1973 werd in Utrecht onder luid protest het hoofdgebouw van megacomplex Hoog Catharijne geopend. Ingenieur A. Feddes was als directeur van projectontwikkelaar Empeo van het begin af aan betrokken bij de schepping van het omstreden bouwwerk. Dertig jaar na de feestelijke opening van Hoog Catharijne lijkt Feddes zich nog tot in detail...
Tobben met de vooruitgang
‘Een rationele theorie als de communistische kon uitlopen op massale terreur, maar politieke theorieën die de rede opgaven ten gunste van het “gezonde volksgevoel” bleken even moorddadig.’ Het zijn ware woorden die Bert Altena en Dick van Lente uitspreken in de inleiding van hun recent verschenen boek over westerse samenlevingen in de moderne tijd. Geen...
Studentenverenigingen kennen een lange traditie van drank en ontgroeningen
Voor de opkomst van de massa-universiteit was studeren een exclusieve aangelegenheid. Studenten beschouwden zich als een gemeenschap die buiten de samenleving stond. Vanaf het prille begin verenigden ze zich in clubs, die, alle drank en braspartijen ten spijt, de elite moesten voorbereiden op haar volwassen bestaan. In de Nederlandse studentensteden zie je ze door de...
De Nederlandse buitenlandse politiek in de twintigste eeuw
Hoe realistisch was de Nederlandse buitenlands politiek in de twintigste eeuw? Nog nooit zijn er zoveel studies over allerlei deelgebieden van het buitenlands beleid verschenen als in de afgelopen tien tot vijftien jaar. Dat is vooral, zo lijkt het, te danken aan een ruimer subsidiëringsbeleid van overheidswege. De onmiskenbare trend in deze werken is dat...
Bombastische idealist
De Friese arts Gadso Coopmans sloot zich in de jaren tachtig van de achttiende eeuw aan bij de patriotten die tegen stadhouder Willem V in opstand kwamen. Die opstand werd gesmoord door een Pruisisch leger dat in 1787 de Republiek binnenviel en een groot deel van de patriotten verjoeg, onder wie Coopmans. In De opstand...
Leerschool in misleiding
Hebzucht, macht, misleiding, geld en snelle seks zijn voor de hand liggende ingrediënten voor een boek over kapitalisme. Ze spelen allemaal een rol in de roman The Coffee Trader van de Amerikaanse auteur David Liss, die vertaald is als Handelaar in koffie. Het is het soort fictie dat in de Amerikaanse pers steevast doorgaat voor...
Gezonde maar beschaafde eerzucht
Een rederijker houdt zich bezig met de beoefening van de voordrachtskunst. Dat deed hij in de tweede helft van de negentiende eeuw als lid van een van de vele populaire rederijkerskamers in Nederland. Wie dat niet weet, valt weinig te verwijten. Hoe belangrijk de ongeveer duizend rederijkerskamers ook waren voor de toenmalige culturele infrastructuur, er...
Totoks met een cultuurschok
De in 1997 overleden Rob Nieuwenhuys was decennialang de nestor van de Indische belletrie, met zijn onvolprezen, schitterende Tempo Doeloe. Ik weet nog goed hoe verbaasd ik was toen ik dit fotoboek in het midden van de jaren zestig onder ogen kreeg. Zijn beelden van Indische, gekleurde mensen in koloniaal Nederlands-Indië contrasteerden evident met de...