De keizer en de paus
De keizer en de pausOmdat Tom Holland uit alle macht probeert te verbergen waar zijn boek eigenlijk over gaat, zal ik dat hier maar even uitleggen. In feite is dit een ouderwetse politieke geschiedenis van Europa tussen 751, het moment dat hofmeier Pepijn de Korte het haar van de laatste Merovingische koning Childerik III afscheert...
Signalementen
Signalementendoor Frans Smits G.F.W. Borel Onze vestiging in Atjeh. Drogredenen zijn geen waarheid 614 p. Eburon, € 39,90De Atjeh-oorlog was de bloedigste en meest langdurige strijd die het Nederlandse leger ooit voerde. Na de eerste expeditie van 1873, die voor Nederland in een nederlaag eindigde, volgde een tweede onder leiding van generaal Jan van Swieten....
Nederlandse diplomaat moet Armeniërs redden
De Nederlandse diplomaat Constant Westenenk wordt in 1914 naar Turkije gestuurd om de ‘Armeense kwestie’ op te lossen. De Turken blijven hem echter tegenwerken, en grijpen het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog aan om zich definitief van de lastpost te ontdoen. September 1915. Jonkheer Van der Does de Willebois, Nederlands gezant te Constantinopel, schrijft een...
De Portugese synagoge
Amsterdam kreeg in de zeventiende eeuw grote stromen behoeftige Joden te verwerken. De rijke Portugees-Joodse bovenlaag steunde hen met geld en goederen, maar de druk op de armenkassen werd algauw te groot. Synagogen en liefdadigheidsverenigingen wierpen noodgedwongen steeds hogere drempels op voor hulp. ‘Zwijnen’, marranos, werden ze genoemd: de Spaanse en Portugese Joden die zich...
Overtrokken onvrede
Op 22 februari 1944 bestookten Amerikaanse bommenwerpers Nijmegen. Ze wilden het spoorwegemplacement raken, maar troffen de binnenstad. Een kleine achthonderd mensen kwamen om, bijna evenveel als bij het Duitse bombardement op Rotterdam in mei 1940. Toch kreeg 22 februari 1944 geen prominente plaats in het collectief vaderlands geheugen. Het was, schreef De Gelderlander in 1994,...
Maniakale psychiater
In Nederland heeft het tot 1972 geduurd voordat de notie dat de slachtoffers van de Holocaust recht hadden op maatschappelijk respect – ook in financieel opzicht – doordrong tot de politieke elite. In dat jaar startte ‘een van de meest beladen politieke discussies van de vorige eeuw’, aldus de onlangs gepromoveerde Bram Enning: die rond...
De kern van de natie
Er is iets vreemds met het onderwerp van het boek van Annemarie Houkes. Ze beschrijft ‘de opkomst van orthodoxe protestanten als een aparte gemeenschap in de Nederlandse samenleving in de tweede helft van de negentiende eeuw’. Dat is merkwaardig. Moesten orthodoxe protestanten dan een eigen plaats verwerven? De Nederlandse Republiek was toch een gereformeerd land...
Excentriek gedrag in het kwadraat
Kan één individu de wereld veranderen? Eric Duivenvoorden vindt van wel. In zijn boek over Robert Jasper Grootveld (1932-2009), algemeen bekend als ‘de antirookmagiër’, maakt hij zijn hoofdpersoon tot degene die ‘de jaren zestig’ tevoorschijn heeft getoverd. Zonder Grootveld zou Nederland niet in de culturele voorhoede van het nieuwe levensgevoel zijn beland. Met Grootveld ging...
Signalementen
Zoals gebruikelijk in het meinummer staat deze rubriek geheel in het teken van de Tweede Wereldoorlog. Ook dit jaar is het aanbod van boeken over de oorlog weer enorm. Daarom is ‘Signalementen’ deze keer extra lang, met veertig recent verschenen boeken. Gerard AaldersDe prins kan mij nog meer vertellen. Prins Bernhard – feit en fictie...
De neerlandisatiepolitiek van Willem I
Toen Willem I in 1815 koning werd van het huidige Nederland en België en groothertog van Luxemburg, vertrouwde hij op de Nederlandse taal als bindmiddel. Hij kwam bedrogen uit. De neerlandisatiepolitiek was niet de hoofdoorzaak van de Belgische Opstand, maar kon deze evenmin voorkomen. Zelfs de Vlamingen waren liever ‘verfranst’ dan ‘Hollands’. ‘Het is niet...
Half gek door Russisch bloed
In het woord vooraf bij Voor de kroon wordt men niet ongestraft geboren schrijven auteurs Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra dat van koning Willem I, II en III al in geen zestig jaar complete biografieën zijn verschenen. Zij willen die leemte kennelijk opvullen. Het resultaat is een boek met 150 ‘ooggetuigendocumenten’. De ‘journalisten/historici,’ zoals zij...
Iedereen kon een vijand zijn
Toen Valentina Kropotina in 1930 als baby ter wereld kwam, had ze in de Sovjet-Unie van Stalin al de status van verdachte. Ze werd namelijk geboren in een boerengezin dat juist in die tijd het stempel van ‘koelakken’ opgedrukt kreeg. Er was niet veel nodig om koelak genoemd te worden: een kleine boerderij, wat kleinvee...