Wetenschap zonder toeters of bellen
De veertiende-eeuwse William van Ockham liet zien hoe wetenschappers eenvoudig en helder konden redeneren. Met één haal sneed hij overbodige uitweidingen weg en schiep hij duidelijkheid. Volgens zijn biograaf Johnjoe McFadden ligt deze aanpak ten grondslag aan alle wetenschappelijke doorbraken. Het begon met een weinig spectaculair bijzinnetje in een middeleeuws commentaar op een religieus traktaat...
Fictie over de zeventiende eeuw
Luuc Kooijmans schreef een intrigerend boek over een Italiaanse wetenschapper. Deze figuur is verzonnen. Kooijmans gebruikt hem om cruciale ontwikkelingen en religieuze dilemma’s in de Republiek ten tijde van de Gouden Eeuw te demonstreren. Soms doet zich na het lezen van een boek een probleem voor: waar berg ik het op? Nu lijkt dat bij...
Getrouwd met haar talent
Jeanne Bieruma Oosting moest veel weerstand overwinnen om te worden wie ze was: kunstenares. Ze werd daarin belemmerd door haar vader en de maatschappelijke conventies. Jolande Withuis schetst haar strijd om onafhankelijkheid en erkenning. Op de cover van de biografie van Jeanne Bieruma Oosting prijkt haar Zelfportret in werkkiel uit 1938. We zien een vrouw...
Op zoek naar vergeten soldaten
Nederland heeft veel historici die zich buiten de rand van hun directe werkveld en discipline bewegen. Er zijn er die zich in het publieke debat mengen, meedenken met musea, hun steentje bijdragen aan analyses voor politieke partijen en ook regionale en landelijke overheden adviseren. Maar anders dan in bijvoorbeeld Duitsland, België of het Verenigd Koninkrijk...
Waar blijft de Boeing met zonnepanelen?
Exact een eeuw geleden begon een revolutie die gek genoeg in vrijwel geen enkel geschiedenisboek te vinden is. En dat terwijl de hele wereld er rigoureus door veranderde. Waar anders dan in het zo rebelse Frankrijk vloog een piloot in september 1921 voor het eerst flink harder dan 300 kilometer per uur? Een prestatie die...
Sandra Langereis wint de Libris Geschiedenis Prijs 2021
Sandra Langereis ontvangt de Libris Geschiedenis Prijs 2021 voor haar boek Erasmus: dwarsdenker. Een biografie. ‘Een boek dat’, aldus de jury, ‘op alle fronten uitblinkt. Een boek dat stoelt op briljant wetenschappelijk onderzoek, dat ondanks zijn omvang tot aan het eind toe meeslepend is, een boek dat je omver blaast.’ Juryvoorzitter Khadija Arib maakte de...
Een Hollandse scheepsbouwer in Rusland
Het kabinet wil dat Nederland weer zelf belangrijke schepen gaat bouwen. In de achttiende eeuw hielp de Hollandse scheepsbouwer Cornelis Cruys Rusland aan een machtige vloot.
Romeinse vrouw speelde grote rol in het openbare leven
Vaak is de Romeinse vrouw omschreven als ‘zij sponde wol en zat thuis’. Emily Hemelrijk is vastbesloten dit beeld te nuanceren. In Verborgen levens, publieke figuren laat zij zien dat Romeinse vrouwen niet binnenshuis werden weggestopt, maar zelfs tot ‘moeder van de stad’ konden uitgroeien. Dan moesten ze wel in steden buiten Rome zijn. Waarom...
Dansmarathons in de Roaring Twenties
Het tv-programma De Dansmarathon kwam bedenker John de Mol op veel kritiek te staan: het zou onverantwoordelijk zijn om mensen vijftig uur lang te laten dansen. Honderdduizenden kijkers zagen kandidaten flauwvallen en hallucinerend rondlopen. Talpa noemde het spektakel ‘uniek’, maar een eeuw geleden ontstond er al een ware gekte rondom het ‘marathondansen’. In de jaren twintig van...
Boos over elitejacht
De rechter bepaalde vandaag dat de koning recht heeft op jaarlijkse natuursubsidie voor Kroondomein Het Loo. Onrust over jachtvoorrechten van de elite is bepaald niet nieuw.
Liever een bruine Rembrandt dan een kleurige Van Honthorst
Negentiende-eeuwers hielden evenveel van schilderkunst uit de Gouden Eeuw als wij, maar waardeerden andere kanten ervan. Dat laat Paul Schnabel zien in zijn nieuwe boek Anders gekeken. ‘Kunstliefhebbers gaven toen de voorkeur aan meer monochromie, tinten van bruin en grijs. Wij houden meer van heldere kleuren.’ Aan het eind van zijn middelbareschooltijd ontraadden zijn vader...
Marx was een antisemiet
Karl Marx schold Joden uit voor kapitalistische sjacheraars. Zijn compagnon Friedrich Engels droomde van een uitroeiingsoorlog tegen Slavische volken. Ook andere aartsvaders van de internationale arbeidersbeweging waren behept met antisemitisme en racisme. In de negentiende eeuw kwamen zowel het pseudowetenschappelijke, biologisch ‘gefundeerde’ racisme op als het moderne (niet religieuze) antisemitisme. Hierin gold ‘de Jood’ als...