• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 1/2006

    De uitvinding van de Verenigde Naties

    Roosevelt bedacht de ideale naam: ‘de Verenigde Naties’ – nietszeggend en aansprekend tegelijk

    Door: Maurice Blessing
    Op 26 juni 1945 worden in San Francisco, op de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog, de Verenigde Naties opgericht. Zeventig jaar later klinkt de roep om een hervorming van de 'vredesorganisatie' steeds luider. Maar het lijkt weinig reëel dat de huidige opzet wordt aangepast. Zeker niet door de Verenigde Staten, waar het idee voor de Verenigde Naties werd geboren, uitgewerkt en grotendeels als fait accompli gepresenteerd. Het is nieuwjaarsochtend in het Witte Huis, januari 1942. Eregast Winston Churchill is net halverwege zijn ochtendbad als er op zijn deur wordt geklopt. Nog voordat de Britse premier kan antwoorden, zwiept de badkamerdeur open en verschijnt een lange, tanige man in een rolstoel in de deuropening. Sorry, Winston, maar ik... My house is your house, Franklin. Maar doe je wel even de deur achter je dicht?
               

    Sorry, Winston, maar ik... My house is your house, Franklin. Maar doe je wel even de deur achter je dicht?

    Franklin Delano Roosevelt, president van de Verenigde Staten, kon niet langer wachten. Die middag ontvangt hij de Chinese en Russische ambassadeurs. Samen met de Verenigde Staten en Groot-Brittannië zullen zij een beginselprogramma ondertekenen, waarin de kersverse bondgenoten stellen dat zij gezamenlijk de strijd aangaan met 'de barbaarse en brute krachten die de wereld wensen te onderwerpen'. Er moet alleen nog worden bedacht in naam van welke alliantie dit document wordt opgesteld. 
               
    Roosevelt en Churchill konden het over die benaming een dag eerder niet eens worden. Roosevelt had eenvoudigweg 'de Alliantie' geopperd, maar dit was hem afgeraden door Churchill. Die wees de Amerikaanse president erop dat zijn eigen Senaat - met zijn nog altijd krachtige isolationistische tendensen - daar wel eens negatief op zou kunnen reageren. Maar het enige alternatief dat beide staatsmannen konden bedenken - 'de Geassocieerde Machten' - klonk, zeker gezien de in het document gestelde doelen, weer té vrijblijvend. 
               
    Roosevelt verstoort zijn gast die ochtend zo ruw, omdat hij zojuist op een lumineus idee is gekomen. Hij heeft de ideale naam bedacht: 'de Verenigde Naties.' Die aanduiding impliceert geen inbreuk op de soevereiniteit van de betrokkenen, en tegelijkertijd spreken er hoop, idealisme en vertrouwen uit. Het is nietszeggend en aansprekend tegelijk. 'Franklin, this is perfect,' glundert Churchill.
     

    Een koor van volkeren

    Bovenstaande is gebaseerd op de memoires van de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Cordell Hull, die niet bij het 'badkameroverleg' aanwezig was (Roosevelt hield zijn topdiplomaat sowieso ver van elk overleg dat er werkelijk toe deed). De anekdote is dus mogelijk apocrief. Toch is hij van belang, omdat hij in hoge mate exemplarisch is voor de wijze waarop de Verenigde Naties zijn ontstaan. 
               

    Wij, de volken van de Verenigde Naties 

    Wij, de volken van de Verenigde Naties, vastbesloten ronkt de preambule van het Handvest van de VN, een soort grondwet van de vredesorganisatie, met een nauwkeurige omschrijving van taken en doelen van elk orgaan. Zo zien de Verenigde Naties zichzelf graag: een koor van 191 volkeren dat, op basis van gelijkwaardigheid en universele principes, de wereldproblemen aan de orde stelt. Maar de Verenigde Naties zijn nooit een neutraal instituut geweest, en zijn ook zeker nooit als 'universeel en democratisch' door de oprichters geconcipieerd. Integendeel, het Handvest van de Verenigde Naties is voor het overgrote - en belangrijkste - deel het product van Amerikaanse politici, die er hun visies op de naoorlogse wereldorde in vastlegden.

    Dat de Amerikanen hun nek uitstaken in het bedisselen van een nieuwe, naoorlogse vredesorganisatie, lag in de jaren veertig niet voor de hand. Na afloop van de Eerste Wereldoorlog had de Amerikaanse president Wilson een zeperd opgelopen in zíjn poging een internationale vredesorganisatie - de Volkenbond - op te zetten. De Democratische president was teruggefloten door de Senaat, nadat hij had nagelaten de isolationistische Republikeinen voor zijn ideeën te winnen. Zijn geesteskind kwam er, maar zonder deelname van zijn eigen Verenigde Staten. 
     

    Pearl Harbor           

    De Republikeinse presidenten die Wilson opvolgen, stoffen de beproefde Monroe-doctrine weer af. De Verenigde Staten richten zich op internationaal terrein als vanouds op het behoud van de hegemonie op het Noord- en Zuid-Amerikaanse continent. Maar de Democraat Roosevelt, die in 1933 aan de macht komt, heeft zijn twijfels over de bruikbaarheid van deze veiligheidsdoctrine in de moderne wereld. De ontwikkelingen in vervoer, telecommunicatie en wapenindustrie verkleinen immers met de dag het relatieve geografische isolement van het Amerikaanse continent. Roosevelt durft echter niet de fout van zijn Democratische voorganger te maken door het Congres tegen de isolationistische haren in te strijken. 
     

    Die dag gaf iedere realist het isolationisme op.           

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen