Alle artikelen
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Xandra Schutte, hoofdredactrice van Vrij Nederland, en Oscar Garschagen, hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad doen een poging.
‘Dit beeld stamt uit de jaren vijftig, de tijd van de wederopbouw. Men steekt de handen uit de mouwen in een sfeer van constructieve saamhorigheid’, meent Oscar Garschagen. Xandra Schutte is niet zo zeker van die datering: ‘Het land is nog niet bebouwd. Spoedig zullen hier nieuwbouwhuizen verrijzen. De straat is er al, maar de stoepranden moeten nog worden gelegd. Het woord “doorzonwoning” komt nog niet in het spraakgebruik voor. Het zijn de jaren dertig of de vroege jaren van de wederopbouw.’
Ook de lokatie levert hoofdbrekens op. ‘Ik denk dat het hier gaat om de eerste bewoners van de nieuwe polders, het huidige nog immer aangenaam lege Flevoland’, zegt Garschagen. Schutte houdt het op ‘ergens op het Nederlandse platteland’. Maar dat het tafereel zich op Nederlandse bodem afspeelt, daar zijn zij beiden zeker van. Schutte haalt die aanwijzing uit de foto zelf. Ze traceert de vrachtwagen, ‘een Bedford van de firma Pastoor uit Spijk’, naar ‘een aannemersbedrijf uit de buurt van Doetichem’.
Het socialistische karakter van de foto valt de beide hoofdredacteuren op. ‘Er straalt een opgewekte, optimistische en sociaal-democratische sfeer uit deze foto’, vindt Garschagen. Schutte gaat nog wat verder: ‘Het is de vrije zaterdagmiddag. Een aantal twintigjarige idealistische jongens vervoert een jeugdhonk voor de socialistische jeugd van oost-Nederland dat de naam “Roodborstje” zal dragen. Het jeugdhonk hebben ze met eigen handen gebouwd en ze zullen het ook eigenhandig van de vrachtwagen tillen en neerzetten aan de rand van het socialistische jeugdkamp in de natuur waar ze zullen genieten van een welverdiend vakantieweekend.’
Ook de personen op de foto doen Schutte aan de socialisten denken: ‘Je ziet aan de pakken en stropdassen die sommigen dragen dat de jongemannen afkomstig zijn uit een keurig burgerlijk milieu afkomstig.’ In de zittende man op de voorgrond herkent zij een socialistisch voorman die het later tot minister van Volkshuisvesting zou schoppen. ‘Maar hij is niet de belangrijkste. Dat is de francofiel met zijn alpinopet die door de latten van het jeugdhonk naar de fotograaf gluurt. Hij heeft het honk ontworpen en de discussie over de indeling van de ramen glansrijk gewonnen.’
De lege omgeving waarin de mannen zich bevinden brengt Garschagen tot een poëtische ingeving: ‘Het doet me denken aan een gedicht van Gerrit Komrij: ” Er is een land dat ik met pijn verliet / Er is een land dat ik met pijn bewoon / Een derde land daartussen is er niet / Mijn leven volgt een zonderling patroon”. Ook Schutte proeft iets van een serene rust: ‘Het is alsof de oorlog nooit zal komen of nooit heeft bestaan.’
Uitleg: Een wet uit 1923 verplichtte jongemannen die omwille van gewetensbezwaren militaire dienst weigerden vervangende arbeid te verrichten. Deze foto is genomen in 1947 in het werkkamp Lauwerspolder, aan de rand van de nieuwe Flevopolder. De dienstweigeraars hebben een vrachtwagen gehuurd om met verlof te kunnen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Xandra Schutte, hoofdredactrice van Vrij Nederland, en Oscar Garschagen, hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad doen een poging. ‘Dit beeld stamt uit de jaren vijftig, de tijd van de wederopbouw. Men steekt de handen uit de mouwen in een sfeer van constructieve saamhorigheid’, meent Oscar Garschagen....
De vooruitgang: Emotie in de politiek
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer het proefschrift van Amanda Kluveld, waarin zij bestrijdt dat de Nederlandse anti-vivisectionisten geen politieke rol van betekenis speelden. De anti-vivisectiebeweging verzet zich sinds het einde van de negentiende eeuw tegen dierproeven. Jan Romein zag de anti-vivisectionisten vooral als een van de...
Het hoge woord: Je kan geschiedenis niet straffeloos negeren
Een thema als ‘slavernij’ laat helder zien op hoeveel manieren je met het verleden om kunt gaan. Kennis van het verleden is weer populair. Nu nog een goede basis voor het schoolprogram. Op 17 en 18 november 2000 vonden in het Tropeninstituut te Amsterdam de Geschiedenisdagen plaats: een poging om historici en in geschiedenis geïnteresseerden...
Rotterdam in de Gouden Eeuw
Rotterdam was in 2001 samen met Porto de culturele hoofdstad van Europa. De stad staat bekend als modern en zakelijk, een plaats zonder geschiedenis of poëzie. Toch was datzelfde Rotterdam tijdens de Gouden Eeuw een stad van dichters en denkers, van nieuwlichterij en tolerantie, en stak het Amsterdam naar de kroon. De rijkdom van Rotterdam...
De jaren tachtig van Sonja Barend
Het TV-programma Sonja was een van de meest bekeken programma’s in de jaren tachtig. Het programma wilde taboes doorbreken door andersdenkenden aan het woord te laten. Een bonte stoet belangengroepen passeerde de revue. Dit is deel 1 in een serie over de jaren tachtig. ‘Wat moet ze met zo’n roetmop?’, vroeg de vader zich af...
Herdenken in een voormalige DDR-gevangenis
Het complex Bautzen was gevangenis onder het nationaal-socialisme, de Russen en in de DDR. Nu is het een herdenkingscentrum. Maar de oud-gevangenen hebben moeite het lijden onder verschillende dictaturen één plaats te herdenken. ‘Volgens de gevangen die onder de Russen vastzaten was Bautzen vanaf de jaren zestig een hotel.’ ‘Ab nach Bautzen…’ Met deze slogan...
Jaap van Osta over Oranje-huwelijken in de twintigste eeuw
Jaap van Osta, specialist op het gebied van de moderne monarchie, vertelt over de huwelijkspolitiek van de Oranjes in de twintigste eeuw: ‘Hendrik was een lieve man, maar intellectueel stelde hij niets voor. Hij en Wilhelmina lagen elkaar helemaal niet.’ In 1898 was Wilhelmina op achttienjarige leeftijd koningin geworden. Tijd om een huwelijkskandidaat te zoeken....
Loe de Jong
Loe de Jong kijkt terug. Op Aantjes, Bernhard, Weinreb en koningin Wilhelmina. Vooruit kijkt hij niet meer. ‘Ik krijg ook geld van de joodse tegoeden. Maar u mag me niet vragen wat ik daarmee ga doen.’ Geen historicus heeft in Nederland zoveel maatschappelijke beroering teweeg gebracht als dr Louis de Jong (87). Als directeur...
Boeken top 10 december
1. DE EEUW VAN MIJN VADER door Geert MakContact, ƒ 49,902. HOE GOD VERDWEEN UIT JORWERDdoor Geert MakPandora, ƒ 25,003. HITLER. VERGELDING, 1936-1945door Ian KershawHet Spectrum, ƒ 99,004. HUIS, TUIN EN KEUKENdoor Herman BeliënContact, ƒ 12,505. ZWAARDEN, PAARDEN EN ZIEKTEKIEMENdoor Jared DiamondHet Spectrum, ƒ 76,006. GESCHIEDENISKALENDER 2001Sdu, ƒ 27,507. DE EERSTE WERELDOORLOG 1914-1918door John KeeganBalans,...
Recent verschenen
Een pornograaf Monicagate. Zo staat het seksschandaal rond de vorige Amerikaanse president Bill Clinton en zijn stagiaire Monica Lewinsky bekend. De beroemde scenarioschrijver Joe Eszterhas (Basic Instinct) analyseert deze geruchtmakende affaire uit 1998 in een schitterend boek: American Rhapsody (Het Spectrum fl 52,75). Het is een curieuze mengeling van feit en fictie. Zo komt in...
Pleidooi voor een Nationaal Historisch Museum
Het Rijksmuseum wil de afdeling Nederlandse Geschiedenis samenvoegen met de kunstafdelingen. De Raad voor Cultuur is hier niet gelukkig mee. Er is straks geen plek meer waar de geschiedenis van ons land in een consistent en integraal verhaal wordt getoond. Dan moet er maar een nieuw nationaal geschiedenismuseum komen, vindt de Raad. Is er behoefte...
Ronald de Leeuw, directeur van het Rijksmuseum
De afdeling geschiedenis van het Rijksmuseum verdwijnt. Tenminste, dat is het plan van de nieuwe directeur Ronald de Leeuw. Hij wil een geïntegreerde presentatie van de afdelingen schilderkunst, beeldhouwkunst en kunstnijverheid en Nederlandse geschiedenis. ‘Je haalt mensen op de beroemde iconen binnen, en geeft ze dan nog iets meer. Dat is een vorm van koppelverkoop...
