Home TENTOONSTELLING: Raadselachtige Dode Zee-rollen

TENTOONSTELLING: Raadselachtige Dode Zee-rollen

  • Gepubliceerd op: 27 augustus 2013
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Geertje Dekkers

Het is de zomer van 70 n.Chr. en Romeinse soldaten liggen voor de poorten van Jeruzalem. Na een maandenlange belegering vechten ze zich de muren binnen. En dan vliegt de Joodse tempel in de stad in brand. Er zal alleen een muur van overblijven.



De Romeinen, onder leiding van de latere keizer Titus, zijn in Judea omdat er in 66 een opstand is uitgebroken. Met grote overmacht herstellen ze de orde – waarbij ze aanvankelijk Jeruzalem vermijden. Rond 68 wordt onder meer Qumran verwoest, een nederzetting aan de noordwestkant van de Dode Zee.

Maar vóór de Romeinse aanval hebben Joden met een vooruitziende blik honderden teksten in veiligheid gebracht in grotten in de buurt. Of die teksten afkomstig zijn van een religieuze gemeenschap in Qumran zelf of bijvoorbeeld uit het opstandige Jeruzalem, valt achteraf niet meer te achterhalen. Maar als ze tussen 1947 en 1956 worden herontdekt, blijken ze een schat aan informatie te bevatten over het Jodendom rond het begin van de jaartelling. Op de Dode Zee-rollen, zoals de tekstfragmenten gaan heten, staan (variaties op) bijbelse fragmenten, maar ook onder meer teksten over astrologie, magie en filosofie.

Zestien van de fragmenten die de Romeinse wraak overleefden, liggen tot 4 januari in het Drents Museum in het Assen. De teksten, daterend van de tweede eeuw voor tot de eerste eeuw na Christus, lijken sterk op de bijbelse verhalen over onder meer Genesis, Job en de Apocalyps, maar ze wijken er ook van af.

Dat maakt de rollen tot ‘een uniek archeologisch fenomeen van wereldformaat’ – in de woorden van het museum. Want de teksten maken duidelijk dat in de eeuwen rond het begin van de jaartelling verschillende Joodse tradities naast elkaar bestonden, en dat de religieuze situatie in Judea veel minder statisch was dan tot dan toe gedacht. Op die manier hebben de Dode Zee-rollen de inzichten in het ontstaan van de Abrahamitische religies radicaal veranderd.

De makers van de tentoonstelling hebben veel werk gemaakt van de context waarin de rollen werden geschreven: van de politieke verhoudingen in Judea, en van wonen, geloven, handeldrijven en begraven in de tijd voor de inname van Jeruzalem. Een zaal met in het midden een steen van de verwoeste tempel – ‘aanraken mag’ – vertelt het verhaal van de opstand, de Romeinse reactie en de vlucht van grote aantallen Joden naar de veiliger omgeving van de Dode Zee.

Maar wat de nieuwe inzichten precies zijn, en welk beeld opstijgt uit de Dode Zee-rollen, blijkt moeilijk te verwoorden. Al die honderden fragmenten – soms zo aangevreten door beesten dat er slechts een paar medaillonnetjes met woorden over zijn – vertellen een extreem gefragmenteerd verhaal, en ze roepen meer vragen op dan ze beantwoorden: wie waren bijvoorbeeld de auteurs van de teksten? Wat was precies ‘de gemeenschap’ waarover het regelmatig gaat? En waar komen de overeenkomsten met teksten uit het Nieuwe Testament vandaan?

Vanaf tv-schermen speculeren kenners over de antwoorden op die vragen, maar de inhoud van de rollen zelf blijft op de achtergrond. En zo wordt het de bezoeker niet duidelijk waarom de aardewerken vaten gevuld met tekst nu worden beschouwd als een van de belangrijkste archeologische vondsten van de twintigste eeuw.



De Dode Zeerollen
Drents Museum
Tot en met 5 januari 2014
Brink 1, Assen. Open: dagelijks 11-17 uur, ma gesloten. Info: 0592 377 773 of info@drentsmuseum.nl

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer