Hollywoodsterren kregen plotseling te maken met echte tanks

In de jaren zestig wilde Hollywood de heroïsche invasie verfilmen, met sterren als Robert Vaughn, George Segal, Peter van Eyck en Ben Gazzara in de hoofdrol. Maar de West-Duitse autoriteiten gaven in 1968 geen toestemming voor opnames van de film aan de oevers van de Rijn, omdat dit de scheepsvaart te zeer zou belemmeren. Dan maar op zoek naar andere locaties. En waarom niet in Tsjecho-Slowakije?

In 1968 betaalde filmproducer David L. Wolper 750.000 dollar om gebruik te kunnen maken van de faciliteiten van de vermaarde Praagse Barrandov-studio’s. Die waren in de jaren 1930 gesticht door de broers Havel, van wie er een de vader was van oud- dissident en later president Václav Havel.

De immense studio’s van ‘Hollywood aan de Moldau’ hadden depots en containers bomvol Duitse en Amerikaanse uniformen en wapens die tijdens de oorlog waren buitgemaakt of achtergebleven. Bovendien hadden de Tsjechen nog bergen Wehrmacht-rekwisieten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden ze veel militair materieel voor de Duitsers moeten produceren en na afloop van de oorlog waren ze daarmee doorgegaan voor eigen gebruik. Het Amerikaanse legerspul, 200.000 stuks munitie en zwaar militair materieel lieten de producenten uit Oostenrijk komen.

Voor figuranten deden de Amerikanen een beroep op Tsjechische studenten die wat wilden bijverdienen. Ook Tsjecho-Slowaakse dienstplichtigen kregen rollen in de film. De figuranten werden zelfs twee weken lang getraind om een Amerikaanse tank te leren besturen en ander militair materieel te gebruiken.

De scènes bij de brug werden na lang zoeken opgenomen in Davle, een plaatsje 20 kilometer ten zuiden van Praag, aan de rivier de Moldau. Daar lag een oude brug die enigszins op de Ludendorff-Brücke leek. De brug was door het Tsjecho-Slowaakse ministerie van Transport afgesloten en de filmmakers hoefden niet te letten op een paar deuken, breuken en barsten bij de gevechten die de Amerikanen en Duitsers met elkaar gingen leveren. De filmmakers bouwden torens bij de brug en legden er een nepspoortunnel aan. Het verkeer op de rivier werd drie maanden stilgelegd, en mensen die in hun dagelijks leven gebruikmaakten van de brug moesten omrijden of een veerpontje pakken. De betrokken burgers werden bij deze maatregelen niet gekend, ook al was de Praagse Lente in volle gang.

Onder leiding van regisseur John Guillermin begonnen de opnames op 6 juni 1968, en in oktober zouden ze afgerond moeten zijn. De opnamelocatie voor de talrijke stadsscènes en straatgevechten die in de film in het Duitse Rijnplaatsje Remagen plaatsvonden, lag in het voormalige Sudetenland. De bijna duizend jaar oude stad Most, 100 kilometer ten noorden van Praag, lag op een grote bruinkoolader die het energiehongerig communistisch regime niet ongebruikt kon laten. De bruinkool werd in dagbouw gewonnen: alles wat boven de bruinkoollaag lag moest worden weggegraven voordat de sterk vervuilende, maar relatief goedkope brandstof kon worden gewonnen. Voor de ongeveer 60.000 inwoners van Most betekende dit dat ze halverwege de jaren zestig werden geëvacueerd en op een helling tegenover hun oude stad hun intrek konden nemen in de gehorige en slecht gebouwde socialistische nieuwbouwflats die er van hier tot Vladivostok eender uitzagen.

De filmploeg van Metro-Goldwyn-Mayer, de filmstudio van The Bridge at Remagen, kreeg toestemming om op drie pleinen in het verlaten Most met scherp te schieten. Hier werden geen decors met rookwolken en instortende kartonnen, houten en gipsen gevels gebruikt. De eeuwenoude kale gebouwen kregen de volle laag TNT, granaten, mortieren en tankvuur. De oud-bewoners zaten bij dat schouwspel op de eerste rij in hun prefabwoningen en moesten, net als later de filmrecensenten, concluderen dat de verwoestende strijd om een stad nog nooit zo realistisch in scène was gezet.

Intussen maakten de Sovjets zich grote zorgen over de liberale ontwikkelingen in Tsjecho-Slowakije, waar Alexander Dubček het ‘socialisme met een menselijk gezicht’ aan het vormgeven was. Plannen voor een invasie van het alsmaar vrijer wordende Tsjecho-Slowakije – ‘Operatie Donau’ – lagen in de kazernes van de Warschaupactlanden al klaar.

Maar wat moesten die acht Amerikaanse Sherman-tanks op grondgebied van een Warschaupactland, vroegen de Sovjets zich nerveus af. De honderden Amerikaanse GI’s en Wehrmachtsoldaten, bewapend met echte en nepmachinegeweren en pistolen, waren dan wel Tsjechische studenten die als figurant wat bijverdienden, maar de Sovjets en vooral de Oost-Duitsers vertrouwden de zaak voor geen meter.

De Tsjecho-Slowaakse politie liet explosieven die bedoeld waren voor de ‘special effects’ tijdelijk in beslag nemen. Foto’s van opgeslagen filmrekwisieten werden in de communistische pers gepubliceerd als ‘bewijs’ van wapenleveranties uit de Verenigde Staten om lokale ‘reactionaire groeperingen’ te bewapenen. De filmopname was ‘een cover-up van de CIA voor Amerikaanse interventie in Tsjechische politieke aangelegenheden,’ meldde de communistische partijkrant Neues Deutschland. ‘Busladingen Amerikaanse troepen waren al op weg naar Praag, verkleed als toeristen en filmmedewerkers.’

Amerikaanse tanks reden al door de straten van Tsjechische steden. Later zouden de Russen dit nepnieuws aanhalen als een van de rechtvaardigingen voor hun invasie die een einde maakte aan de Praagse Lente.

Op 21 augustus 1968 vielen Sovjet-soldaten Tsjecho-Slowakije binnen en werden de filmopnames van The Bridge at Remagen subiet gestaakt. Twee derde van de film was op dat moment al af. Tijdens alle chaos rond de militaire bezetting van Tsjecho-Slowakije bleven de acteurs en crew in hun hotel in Praag, waar ze vanachter hun ramen echte Russische tanks door de straten zagen rijden. Met hulp van de Amerikaanse ambassade slaagden Amerikaanse en Britse crewleden erin om in een konvooi van tientallen taxi’s via de Oostenrijkse en West-Duitse grens te ontkomen.

Ze lieten veel persoonlijke bezittingen achter, maar ook de opnames van de afgelopen vijf dagen en apparatuur ter waarde van een miljoen dollar: acht tanks en vier camera’s met onbewerkte film. Toen de opnames werden stilgezet, ontdeden honderden Tsjechische figuranten zich zo snel mogelijk van hun kostuum om te voorkomen dat ze door de bezetters voor ‘westerse infiltranten’ of nazi’s werden aangezien.

De film werd 93 dagen later voltooid na opnames in het Italiaanse Castel Gandolfo (het pauselijk zomerverblijf) en Hamburg. Begin 1969 kregen de producenten nog wel toestemming van de Tsjecho-Slowaakse autoriteiten om wat ‘kritieke opnames’ te maken van Duitsers die de brug bij Remagen proberen op te blazen, en beelden van de oversteek door 600 Amerikaanse soldaten, tanks en halftracks. Maar dat gebeurde wel onder het waakzame oog van 500 gewapende Russische soldaten.

Uiteindelijk ging de film op 25 juni 1969 in de Verenigde Staten in première en kon de rekening worden opgemaakt. Producent Wolper had nog eens een miljoen dollar extra moeten betalen voor het reconstrueren van sets die oorspronkelijk in Praag waren gebruikt, voor de bouw van een nieuwe brug in Italië, voor transport en voor vijf weken extra salaris van zijn medewerkers. Het financiële voordeel van het maken van opnames in een goedkoper Oostblokland was uitgedraaid op een verlies van anderhalf miljoen dollar.