Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
De Nederlandse regering kan kerken niet verplichten een maximumaantal personen toe te laten tijdens religieuze bijeenkomsten. Terwijl de coronamaatregelen de afgelopen maanden steeds strenger werden voor horeca, evenementen en familiebijeenkomsten, bleven in sommige kerken de gelovigen in groten getale samenkomen. Zo werden in Staphorst in oktober diensten gehouden met 600 zingende kerkgangers. Uit verschillende hoeken van de samenleving klonk verbolgenheid over deze ‘voorkeursbehandeling’ van kerken. Maar dat is niet terecht, stelt George Harinck, hoogleraar politieke geschiedenis van het neocalvinisme. ‘De positie van de kerk is een verworvenheid van onze liberale samenleving.’  Volgens Harinck reageren Nederlanders heftig op de drukke kerkdiensten, omdat religie altijd een gevoelig punt is geweest in de Nederlandse geschiedenis. ‘Voor velen staat Staphorst tegenwoordig symbool voor orthodoxe christenen. De ouderwetse klederdracht van de kerkgangers leidt al snel tot spot en hoongelach.’ Mensen lijken vooral te vallen over de ‘uitzonderingspositie’ van kerken in crisistijd, maar volgens Harinck is dat niet het juiste woord. ‘We moeten de rechten van de kerk in de historische context van de scheiding tussen Kerk en Staat plaatsen. Na de Franse Revolutie werden, ook in Nederland, de grondrechten van burgers opgesteld. Die grondrechten beschermen de vrijheden van burgers tegen een staat die daarin wil ingrijpen. Daar hoort de vrijheid van levensovertuiging en godsdienst ook bij. Het draait dus niet om het voortrekken van de kerk, maar om een van de verworvenheden en hoekstenen van onze liberale samenleving. Dankzij de grondwet kan het kabinet niet ingrijpen op kerkelijk terrein, ook niet tijdens een gezondheidscrisis. De regering zoekt momenteel wel de grenzen van de mogelijkheden op door kerken “dringend te adviseren” alleen kleine groepen toe te laten, iets wat de meeste kerken ook doen.’ Ook tijdens de Spaanse griep in 1918 sloten de meeste Nederlandse kerken hun deuren niet, vertelt Harinck. De overheid riep gemeenten soms op om kerkdiensten te schrappen of in te korten, maar dominees en gelovigen die zich niets van deze adviezen aantrokken stuitten destijds op weinig kritiek. ‘Het feit dat er nu meer ophef is over drukbezochte kerkdiensten en dat het woord “uitzonderingspositie” steeds valt, hangt ermee samen dat de meerderheid van de Nederlandse bevolking niet meer religieus is. Toch is de scheiding tussen Kerk en Staat nog steeds heilig. Religies hechten er waarde aan omdat de staat zich niet met geloofsovertuiging kan bemoeien, en de staat houdt eraan vast uit respect voor de geloofsvrijheid.’
‘De scheiding tussen Kerk en Staat is nog steeds heilig’
Tot omstreeks 1970 kreeg de Nederlandse Hervormde Kerk (NHK), die zich in de negentiende eeuw verzette tegen de scheiding van Kerk en Staat, nog overheidssubsidie. ‘Maar inmiddels hebben de kerken geen echte voorrechten meer,’ zegt Harinck. ‘De NHK had tot 2004 nog toegang tot de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens: de overheid gaf verhuizingen door aan de kerk. Maar ook dat is afgeschaft. Er bestaan nu vooral nog afspraken over minder ingrijpende zaken, zoals het luiden van kerkklokken of algemene politieverordeningen die stellen dat er op zondag vóór twaalf uur geen markt mag plaatsvinden. Dat zijn geen grondrechten, maar afspraken die we kunnen veranderen als daar behoefte aan is.’ George Harinck is bijzonder hoogleraar geschiedenis aan de Theologische Universiteit Kampen en de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij verricht onderzoek en publiceert op het gebied van de cultuurgeschiedenis van het protestantisme. Harinck schreef verschillende boeken over Abraham Kuyper, waaronder Aan het roer staat het hart (2015) en Varia Americana (2016). Ook presenteerde Harinck in 2015 de achtdelige televisieserie Om de oude wereldzee, waarin hij Kuyper nareisde door het Midden-Oosten.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Kerken in hun recht
Kerken in hun recht
Artikel

Kerken in hun recht

De Nederlandse regering kan kerken niet verplichten een maximumaantal personen toe te laten tijdens religieuze bijeenkomsten. Terwijl de coronamaatregelen de afgelopen maanden steeds strenger werden voor horeca, evenementen en familiebijeenkomsten, bleven in sommige kerken de gelovigen in groten getale samenkomen. Zo werden in Staphorst in oktober diensten gehouden met 600 zingende kerkgangers. Uit verschillende hoeken...

Lees meer
Schone middeleeuwers
Schone middeleeuwers
Artikel

Schone middeleeuwers

Laatmiddeleeuwse beambten in Bologna bewaakten de reinheid van hun stad. Dat schrijven Taylor Zaneri en Guy Geltner (Universiteit van Amsterdam) in het tijdschrift Urban History. Het stadsbestuur hanteerde het principe van ‘de vervuiler betaalt’. Viezigheid in de straten, verstopte leidingen en andere hygiënerisico’s werden in Bologna bestraft. Dat gold ook voor morele vergrijpen zoals prostitutie...

Lees meer
Artikel

DDR werkte Joden tegen

Na de Tweede Wereldoorlog probeerden Joden in Duitsland een eenheid te vormen, ook toen het land uiteenviel in twee staten. In de DDR stuitten de Joden op tegenwerking van de overheid, schrijft de Duitse historicus Andrea Sinn in het tijdschrift Central European History. Joden die na de Holocaust in het ‘land van de daders’ bleven...

Lees meer
Wat is er nog over van de ‘Bijzondere Relatie’ tussen de VS en Groot-Brittannië?
Wat is er nog over van de ‘Bijzondere Relatie’ tussen de VS en Groot-Brittannië?
Interview

Wat is er nog over van de ‘Bijzondere Relatie’ tussen de VS en Groot-Brittannië?

Lees meer
Pierre Abélard
Pierre Abélard
Artikel

Pierre Abélard

Pierre Abélard was arrogant en geniaal, maar ook wellustig. Als filosoof en theoloog verrichtte hij baanbrekend werk. Toch werd hij vooral beroemd als de tragische minnaar van Héloïse. Omstreeks 1132 was filosoof en theoloog Pierre Abélard wereldberoemd. Hij was een toonaangevend denker die de methodologische twijfel introduceerde: hij stelde systematisch vragen en nam niets als...

Lees meer
Patiënt met neurasthenie
Patiënt met neurasthenie
Artikel

Hoe steeds meer ‘zenuwlijders’ last kregen van het drukke bestaan

In de negentiende eeuw beschreven artsen een nieuwe aandoening bij vermoeide patiënten: neurasthenie.

Lees meer
Pronkpakhuis
Pronkpakhuis
Artikel

Pronkpakhuis

Vanaf 1650 kreeg Amsterdam steeds meer invloed op de politiek en de handel van de Republiek. De admiraliteit van de stad droeg hier ook aan bij. Die bouwde ter meerdere eer en glorie van Amsterdam een imposant pakhuis: het Zeemagazijn. Joost van den Vondel maakte in 1658 een lang gedicht ter ere van de oplevering...

Lees meer
Kinderen tegen de kolonisator
Kinderen tegen de kolonisator
Artikel

Kinderen tegen de kolonisator

Kindsoldaten speelden een belangrijke rol tijdens diverse dekolonisatieoorlogen tussen 1945 tot 1960. Ze deden koeriers- en verkenningswerk, saboteerden en vochten mee. ‘Schoolkinderen worden in hun tienerjaren ingelijfd bij groepen die folders verspreiden, maken vervolgens promotie en gaan bombarderen, saboteren en doden,’ zei een Britse militair in 1957 over de situatie op Cyprus, dat bezig was...

Lees meer
De Oost onder vuur
De Oost onder vuur
Artikel

De Oost onder vuur

De release van de speelfilm De Oost staat gepland voor 28 januari, maar de controverse is al losgebarsten. Alleen al de trailer van het oorlogsdrama, dat gaat over de belevenissen van een Nederlandse soldaat in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, leidt tot protest van veteranen. Volgens Leo Reawaruw, de voorman van de belangenorganisatie van KNIL-veteranen Maluku4Maluku, maakt...

Lees meer
JFK – Fredrik Logevall
JFK – Fredrik Logevall
Recensie

JFK – Fredrik Logevall

De bibliotheek puilt uit van de boeken over John F. Kennedy, maar dit vuistdikke eerste deel van een nieuwe biografie voegt echt iets toe. Historicus Frederik Logevall veegt de minder aangename eigenschappen van Kennedy geenszins onder het tapijt, maar laat tegelijkertijd haarfijn zien waarom de man kon uitgroeien tot een mythe. Over John Fitzgerald Kennedy...

Lees meer
De slag om de woonbuurten
De slag om de woonbuurten
Artikel

De slag om de woonbuurten

Na de oorlog raakten Nederlandse bestuurders in de greep van het Nieuwe Bouwen. Wijken vol flats, doorkruist door brede autowegen, waren hun ideaal in de strijd tegen de woningnood. Oude, vervallen buurten konden beter verdwijnen. Maar de bewoners dachten daar heel anders over. Een botsing tussen ‘technocraten’ en ‘romantici’ kon niet uitblijven. In de jaren...

Lees meer
Een Amerikaanse vrede
Een Amerikaanse vrede
Artikel

Een Amerikaanse vrede

Bosnië en Herzegovina zijn volgens de Europese Commissie klaar voor onderhandelingen over toetreding. In 1995 slaagde de EU er zelf niet in de burgeroorlog te stoppen.

Lees meer
Loginmenu afsluiten