Home Dossiers Oudheid Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog

Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog

Soms waren ze bondgenoten. Maar hun rivaliteit leidde uiteindelijk tot een verwoestende oorlog tussen Griekenlands dominante poleis.

Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Oorlogsgalei op een Griekse vaas, zesde eeuw v.Chr.

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 17 november 2026

Cover van
Dossier Oudheid Bekijk dossier

De Griekse oudheid is momenteel weer erg in de mode. Christoper Nolans blockbuster The Odyssey is een bioscoophit en Alkibiades van Ilya Leonard Pfeijffer, over het verval van de Atheense democratie, is een bestseller die momenteel in veel landen wordt vertaald. Nu is het werk van Homerus natuurlijk pure fictie, maar de roman over ‘de mooiste man van Griekenland’ is wel degelijk gebaseerd op talrijke bronnen, die de auteur apart publiceerde in De luimen van de leeuw (2025).

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

Meer historische context bij het nieuws van vandaag?

Meld je aan voor de gratis nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad.
Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Over de strijd van de Grieken tegen de Perzen (eerste helft vijfde eeuw v.Chr.) en de Peloponnesische Oorlog (431-404 v.Chr.) zijn heel wat historische studies verschenen, maar toen de Britse oudhistoricus Adrian Goldsworthy en bestsellerauteur bij het schrijven van zijn boek over Philippus II van Macedonië (382-336 v.Chr.)  en diens zoon Alexander de Grote zocht naar een handzaam boek waarin de hele voorgeschiedenis werd behandeld, kon hij geen geschikte titel vinden. Zijn nieuwe boek, Athene en Sparta, is bedoeld om in die leemte te voorzien.

De twee machtigste stadstaten van Griekenland waren, zoals alle Griekse poleis, rivalen en verschilden in een aantal opzichten sterk van elkaar. Het militaristische, sobere en steeds sterker in zichzelf gekeerde Sparta was een heel andere samenleving dan het democratische en cultureel hoogontwikkelde Athene, dat zich steeds meer ontpopte als agressieve maritieme mogendheid. Sparta was een relatief egalitaire staat met een brede groep burgers met medezeggenschap, zodat het volgens Goldsworthy in zekere zin ook een vorm van democratie was, al was die minder radicaal die de Atheense.

Goldworthy beschrijft uitvoerig en helder hoe deze stadstaten zich vanaf circa 1400 v.chr. ontwikkelden, en hoe zij in de strijd tegen de Perzische invasielegers van Darius en Xerxes elkaars bondgenoten waren en beide een cruciaal aandeel hadden in de Griekse overwinning. Ook vertelt hij hoe in 510 v.Chr. Atheense aristocraten de hulp inriepen van Spartaanse troepen om hun eigen tiran te verdrijven. Nadat de Perzen waren teruggeslagen laaide de rivaliteit echter weer op, wat resulteerde in de verwoestende Peloponnesische Oorlog. De twee dominante steden voerden allianties van andere steden aan en klopten beide aan bij de Perzen voor financiële steun. Uiteindelijk won Sparta de oorlog, maar doordat de eigen bevolking bleef krimpen wist men de dominante positie niet lang te behouden. De enorme verdeeldheid van de Griekse stadstaten zou niet lang daarna de Macedonische heersers Philippus en Alexander in de kaart spelen.

Athene en Sparta. De rivaliteit die de loop van de Griekse geschiedenis bepaalde

Adrian Goldsworthy

587 p. Omniboek, € 39,99

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 11 - 2026

Dossier Oudheid

Portret van Homerus uit 1639, door een onbekende kunstenaar.
Portret van Homerus uit 1639, door een onbekende kunstenaar.
Artikel

Heeft de dichter van de Odyssee wel echt bestaan?

Dankzij Christopher Nolans verfilming van zijn heldendicht de Odyssee staat Homerus weer in de schijnwerpers. Wie was hij? En heeft hij het wereldberoemde verhaal over de omzwervingen van Odysseus wel zelf bedacht en opgeschreven? Arm en blind, maar gezegend met een groot talent: zo stelden de oude Grieken zich Homerus voor. In elke stadstaat gingen...

Lees meer
Britse heren in Rome. Door Katharine Read, circa 1750.
Britse heren in Rome. Door Katharine Read, circa 1750.
Recensie

Heeft het bestuderen van de Oudheid nut, vraagt classicus zich af

Wat is het nut van de klassieken? Daarover filosofeert Mary Beard in haar jongste boek. Met satanisch genoegen haalt ze clichés onderuit. Wie Athene als bakermat van de moderne democratie ziet, vergeet maar al te graag dat de stadsstaat op slavernij gedijde en van onafhankelijke en vrije verkiezingen niets moest weten. Bovendien was Athene zo...

Lees meer
Herodotus draagt zijn Historiën voor aan een groep Grieken. Gravure, negentiende eeuw.
Herodotus draagt zijn Historiën voor aan een groep Grieken. Gravure, negentiende eeuw.
Artikel

Was Herodotus een naïeve fantast of vroege historicus?

Goudzoekende mieren, vliegende slangen en testikels van bevers tegen baarmoederkwalen. Bepaald geen onderwerpen voor een standaard geschiedverslag, toch komen ze voor in de Historiën van Herodotus. Waarom noteerde hij naast zijn feitelijke observaties ook verzinsels? Over Herodotus (circa 484-425 v.Chr.) persoonlijk is bar weinig bekend. Hij werd geboren in Halicarnassus, het hedendaagse Bodrum aan de...

Lees meer
Hierogliefen van de Oude Egyptenaren
Hierogliefen van de Oude Egyptenaren
Interview

De Oude Egyptenaren schreven duizenden sprookjes, biografieën en liefdesbrieven

De Egyptenaren hebben niet alleen piramides en sfinxen achtergelaten, maar ook prachtige teksten. Egyptoloog Hans Schneider was zes jaar bezig om honderden oudegyptische mythen, romans, dagboeken en liefdesgedichten voor het eerst in het Nederlands te vertalen. ‘Je ziet de Egyptische invloed op de Griekse en Romeinse cultuur.’ Wat interesseerde u aan de oudegyptische literatuur? ‘In...

Lees meer
Loginmenu afsluiten