Het nieuwe boek van Geert Mak, Wisselwachter, draait om Harry Hopkins, een belangrijke medewerker van president Franklin D. Roosevelt. Hopkins had ‘de geslepenheid van een paardengokker’ en verkeerde graag in elitaire kringen. Maar als het erop aankwam zette hij zich in voor de publieke zaak, want dat gold in het toenmalige Amerika als het hoogste doel.
Dit artikel krijgt u van ons cadeau
Wilt u ook toegang tot HN Actueel? Hiermee leest u dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvangt u exclusieve nieuwsbrieven. U kunt de eerste maand onbeperkt lezen voor € 1,99. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.
Jarenlang heeft Geert Mak aan dit dikke boek over de VS gewerkt, maar qua timing had het niet op een toepasselijker moment kunnen verschijnen. Hierbij moet wel worden aangetekend dat het Amerika dat de auteur schildert veel weg heeft van een fotonegatief van de VS anno 2025. Mak schrijft uitgebreid over president Franklin D. Roosevelt en diens New Deal. Nadat hij in maart 1933 was geïnaugureerd als de 32ste president van de VS, kwam Roosevelt in de eerste honderd dagen van zijn bewind met een stortvloed aan maatregelen om de desastreuze economische en maatschappelijke crisis aan te pakken. De situatie was zo beroerd dat een volksopstand niet denkbeeldig was, maar hij wist met maatregelen de ergste nood te lenigen en het vertrouwen van de bevolking te herstellen.
Het verschil met de eerste maanden van de 47ste president had niet groter kunnen zijn. Terwijl de VS tot diens aantreden helemaal niet in crisis verkeerden, neemt Donald Trump vooral maatregelen om de economie te fnuiken, de rechtsstaat te slopen en de relatie met Europa op te blazen. Ook rekruteert Trump zijn medewerkers uit hondstrouwe volgelingen zonder expertise en miljardairs die alleen denken aan hun eigen belangen, terwijl Roosevelt zich wist te omringen met capabele mensen. Een van hen was Harry Hopkins (1890-1946).
Hopkins is de centrale figuur in dit boek, de ‘wisselwachter’ uit de titel. Hij gaf in de jaren van de New Deal leiding aan federale organisaties die de crisis moesten bestrijden en zou tijdens de Tweede Wereldoorlog Roosevelts belangrijkste adviseur en afgezant worden, die onder meer de band met de Britse premier Winston Churchill onderhield en kort na de Duitse inval in de Sovjet-Unie met Jozef Stalin sprak. Hij kreeg onder meer de leiding over het Lend-Lease-programma, dat Groot-Brittannië, de Sovjet-Unie en andere bondgenoten voorzag van voedsel, olie en oorlogsmaterieel. Ook was Hopkins aanwezig tijdens de grote geallieerde conferenties in Teheran en Jalta.
Geert Mak toont een fotonegatief van de huidige VS
In de jaren dertig zag Roosevelt hem als zijn opvolger. Door de slechte gezondheid van Hopkins en omdat Roosevelt nog een derde termijn aanbleef kwam het er niet van, maar dat neemt niet weg dat Hopkins achter de schermen forse invloed uitoefende op de loop van de geschiedenis. Hij regelde dat op cruciale momenten wissels werden omgezet en was een van de mensen die ervoor zorgden dat de VS het isolationisme vaarwel zegden en deelnamen aan de Tweede Wereldoorlog.
Hopkins was van eenvoudige komaf. Zijn vader had een winkel in paardentuig in Grinnell, Iowa, en na de middelbare school trok Hopkins naar New York, waar hij maatschappelijk werker werd en carrière maakte binnen organisaties die zich bezighielden met armenzorg en kinderbescherming. In 1931 werd hij directeur van een nieuwe organisatie ter bestrijding van de gevolgen van de crisis die was opgericht door de gouverneur van New York, Franklin D. Roosevelt.
Nadat Roosevelt zijn intrek had genomen in het Witte Huis werd Hopkins niet alleen een van zijn belangrijkste medewerkers, maar ook een goede vriend. Mak: ‘Hoe verschillend hun afkomst ook was, ze beschikten over een onoverwinnelijk zelfvertrouwen, een grote moed en een goed humeur. Ze hielden van het goede leven, ze zwommen graag rond in de wereld van de elite, tegelijk bleven ze nauw betrokken bij de problemen van de doorsnee-Amerikaan.’ Roosevelt genoot van het gezelschap van Hopkins, want volgens een zoon van de gehandicapte en hardwerkende president had deze ‘een vleugje frivoliteit nodig, wat vonken, wat slap geouwehoer’.
Volgens een topdiplomaat had Hopkins ‘de puurheid van Franciscus van Assisi, gecombineerd met de geslepenheid van een paardengokker’. Hij genoot van de macht en invloed die hij had, maar werkte vooral achter de schermen en was niet uit op zelfverrijking. Tijdens de oorlog werkte hij vanuit een logeerkamer in het Witte Huis en beschikte hij naar verluidt over slechts twee kostuums. Eind 1937 was wegens maagkanker twee derde van zijn maag verwijderd en in de jaren daarna was zijn gezondheid vaak zorgelijk. Vermoedelijk hield hij zich met drugs op de been, maar in januari 1946 overleed hij op 55-jarige leeftijd.
Mak beschrijft het professionele en privéleven van Hopkins uitgebreid, maar Wisselwachter is meer dan een biografie van deze bij het grote publiek onbekende ambtenaar en presidentiële adviseur. Ook de levens van Roosevelt en diens vrouw Eleanor komen aan bod, net als de sociaal-economische en politieke ontwikkelingen in de VS. Het boek is tot op zekere hoogte een ode aan een Amerika dat niet meer lijkt te bestaan, ‘een land waar het dienen van de publieke zaak nog gold als hoogste doel. Een land waar, dwars door al het harde onrecht, een democratische belofte gloorde. Een land dat, ondanks alle verschillen tussen de mensen, de kracht en eenheid kon opbrengen om die te verdedigen, tot in het verre Europa toe.’
Een kwestie van uitvoering. De gemeente Amsterdam onder Duitse bezetting
Geert Mak
640 p. Atlas Contact, € 36,99
