Corona is niet de eerste epidemie die over de wereld raast. De pest, mazelen en Spaanse griep eisten duizenden slachtoffers, maar zorgden wereldwijd ook voor innovatie en onderzoek. In dit dossier vind je historische verhalen over epidemieën. Lees over de maatregelen om de pest buiten te houden, het ontwrichtende karakter van de Spaanse griep en de lessen die we uit het verleden kunnen trekken in de strijd tegen COVID-19.
Artikelen over epidemieën en pandemieën
Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?
Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300…
Mondmaskers in gebruik na medische proeven
China censureert beelden van het WK in Qatar waarop het publiek geen mondkapjes draagt. Eind negentiende eeuw vond het mondmasker zijn weg naar de medische wereld.
Een certificaat bewees dat je pestvrij was
De ene na de andere pestgolf trof Antwerpen in de zestiende eeuw. Om de ziekte buiten te houden bedacht de stad stapels regels over isolatie en quarantaine. En er kwamen schriftelijke bewijzen dat de drager pestvrij was. ‘In dit huis heeft niemand de pest gehad.’ Certificaten met deze strekking waren gewild. In de havenstad kwam…
De willekeur van de Zwarte Dood
In de veertiende eeuw richtte de pest onvoorstelbare schade aan in Europa. Historici hadden moeite de omvang te bevatten, zo laat Dick Harrison zien in een meesterlijke studie. Zelfs met de meest conservatieve schatting van het aantal slachtoffers laat de pestepidemie tussen 1347 en 1352 de Eerste Wereldoorlog ruim achter zich. Op een bevolking van…
Chinese ‘oorlog’ tegen het virus
In China grijpt het coronavirus om zich heen. De Communistische Partij legt graag een verband tussen de strijd met het virus en de oorlog tegen Japan van 1937-1945.
Louis Pasteur: verdelger van ziektekiemen
Deskundigen willen dat er meer onderzoek wordt gedaan naar de oorzaken van long covid. De Franse geleerde Louis Pasteur tekende voor tal van wetenschappelijke doorbraken.
Snel herstel na een epidemie
Vanaf 1349 maakten de Zwarte Dood en latere pestgolven in het graafschap Henegouwen veel slachtoffers. Na de grote sterftepieken herstelde het ene deel van het graafschap sneller dan het andere. Dat kwam door verschillen in economische kansen, schrijft Joris Roosen in zijn proefschrift. Wat zijn langetermijneffecten van een ramp als de Zwarte Dood? Roosen: ‘Die…
Nieuws: Na een epidemie volgt Jodenhaat
Complotdenkers verkondigen dat Joden schuldig zijn aan de huidige corona-epidemie. Dat past binnen een oud patroon, zegt historicus Bart Wallet. Haat tegen Joden kan door de elite worden aangewakkerd. ‘Tijdens mijn laatste college voor de lockdown zei een Joodse studente: “Ik hou mijn hart vast. Ik ben bang dat wij hier de schuld van zullen…
De epidemie die Athene veranderde
Juist op het moment dat Athene slaags raakte met Sparta, werd de stad getroffen door een gruwelijke epidemie. Tussen 430 en 426 v.Chr. maakte de ziekte duizenden slachtoffers. Betekende dit een omslagpunt in de strijd? In de Geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog beschrijft de Atheense schrijver Thucydides de uitbraak van een epidemie rond 430 v.Chr….
‘Een pandemie verandert voorgoed hoe mensen samenleven’
In de ‘stelling’ reageert een vast panel van historici op een actuele gebeurtenis. Beatrice de Graaf ‘De geschiedenis vertelt ons verbazingwekkend weinig over de echte gevolgen van een pandemie. Van de negende-eeuwse koepest wordt wel gezegd dat hij tot het vertrek van de Vikingen heeft geleid. En van de Zwarte Dood in de veertiende eeuw…
Habsburgers sloten de grenzen voor de pest
Hoe houd je een besmettelijke ziekte buiten je land? Door de grenzen dicht te gooien. Vanaf 1770 volgde het Habsburgse Rijk deze politiek een eeuw lang tegen de pest. Het stelde een cordon sanitaire van 1600 kilometer in langs de grens met de Ottomanen. In de veertiende eeuw was de pest terug van weggeweest. Sinds…
De Spaanse griep in Nederland
In geschiedenisboeken is het meestal niet meer dan een voetnoot, maar de Spaanse griep veroorzaakte in 1918 in Nederland grote maatschappelijke ontwrichting. In tegenstelling tot bij de coronacrisis keek de regering slechts toe vanaf de zijlijn. Het was aan lokale bestuurders, artsen en verpleegsters om het op te nemen tegen een uiterst dodelijke ziekte die…