Bosbranden en andere natuurrampen leidden tot politieke crises
Hongersnoden, epidemieën, bloedige revoluties en oorlogen die eeuwig leken te duren: zeventiende-eeuwers bleef weinig bespaard. Volgens de Britse historicus Geoffrey Parker was klimaatverandering de katalysator van deze wereldwijde rampspoed. In zijn boek Wereldcrisis laat hij zien hoe de ‘Kleine IJstijd’ Europese en Aziatische heersers tot wanhoop dreef. En wat wij daarvan kunnen leren. Er waren...
4 vragen aan Caro Verbeek
Caro Verbeek schreef een lofzang op de neus. In Een kleine cultuurgeschiedenis van de (grote) neus behandelt ze beroemde reukorganen in de westerse kunst en cultuur. Zo beschrijft ze de neuzen van Michelangelo, Rembrandt, Gogol en Barbra Streisand. Verbeek toont ook de veranderende opvattingen. Tegenwoordig leggen we geen verband meer tussen iemands reukorgaan en zijn...
‘Wie mee wilde gaan met de moderne tijd, kocht een auto’
De autobranche kent een flinke omzetstijging. In de twintigste eeuw ontwikkelde de auto zich van een product voor de elite tot hét voertuig voor de gewone Nederlander.
Eén moment kan het verschil maken
Op het eind van ieder jaar verschijnen lijstjes met terugblikken. Wat was het hoogte- en dieptepunt et cetera. Als iets ons bijblijft van 2021, is dat één enkel besluit het levensgevoel van een bevolking kan laten kantelen: toch weer een lockdown, toch weer de kids eerder thuis, toch weer geen uitgebreid familiediner, feestjes en partijtjes...
Operatie Barbarossa bracht de ommekeer
Ondanks een niet-aanvalsverdrag vielen de nazi’s in 1941 Rusland binnen. Deze operatie verliep chaotisch en was slecht doordacht. Daarmee bezegelden de Duitsers uiteindelijk hun lot, zo laat Jonathan Dimbleby zien. De Britse schrijver en journalist Jonathan Dimbleby hanteert een eenvoudig uitgangspunt bij zijn historisch onderzoek naar Operatie Barbarossa, de Duitse inval in de Sovjet-Unie in...
Demonen uit het verleden
Soms heb je van die jaren die als Alpenreuzen boven het vlakke landschap van de geschiedenis uitsteken. Mijn schaamteloos eurocentristische top-5: 753 v.Chr., 1492, 1755, 1815 en 1934. Jaren waarin alles anders werd, hele volksstammen pardoes een nieuwe richting insloegen. Ik ben altijd benieuwd geweest of ik in mijn leven ook zo’n waterscheiding heb meegemaakt,...
Martelaar van de Weimarrepubliek
Ondernemer en politicus Walter Rathenau was kosmopolitisch, Europees, intellectueel en Joods. Kortom, alles wat de rechts-nationalisten in Duitsland verachtten. Na een intensieve haatcampagne werd hij ‘het eerste slachtoffer van het Derde Rijk’. Op 24 juni 1922 klonken op de Königsallee in Berlijn tien pistoolschoten die een einde maakten aan het indrukwekkende leven en werk van...
‘Het was alsof we een tijdscapsule instapten’
In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand egyptoloog Olav Kaper. ‘Ik vond antieke graffiti...
Migranten worden nieuwe autochtonen
Immigratie leidt niet tot ‘omvolking’ en evenmin tot een ‘superdiverse’ samenleving, zeggen historici Jan en Leo Lucassen. In plaats daarvan mengen immigranten zich sociaal met de al langer gevestigde bewoners en ontstaat er een nieuwe autochtone meerderheid. ‘Het proces van vermenging is onontkoombaar. Het alternatief is apartheid.’ U hebt net een nieuw boek gepubliceerd, Migratie...
Tuskegee Experiment: proeven met zwarte mensen
Wat gebeurt er als je syfilis niet behandelt? Voor het antwoord op deze vraag gebruikten Amerikaanse onderzoekers decennialang straatarme zwarte mannen als proefkonijnen. Dit zogeheten Tuskegee Experiment droeg bij aan het diepe wantrouwen dat de zwarte gemeenschap nog steeds koestert jegens de Amerikaanse overheid. Op 25 juli 1972 publiceerde de Washington Star een schokkend artikel...
Waarom woorden er (niet) toe doen
De woorden die historici gebruiken om het verleden te beschrijven, liggen soms maatschappelijk gevoelig. Onlangs deed een Indonesische gastcurator van het Rijksmuseum de term ‘Bersiap’ in de ban als zijnde racistisch. De Federatie Indische Nederlanders dreigde daarop met rechtszaken en de directeur van het museum haalde bakzeil. Waarom hechten we zoveel waarde aan woorden? What’s...
Hannibals tocht legt geschiedkundige problemen bloot
Hannibals legendarische tocht door de Alpen is een van de bekendste verhalen uit de oudheid. De Carthaagse leider die met een groot leger soldaten én olifanten door de bergen trok, spreekt tot de verbeelding, maar oudhistoricus Jona Lendering ziet in Hannibals verhaal vooral een belangrijke waarschuwing voor de geschiedwetenschap. In Hannibal in de Alpen legt...