Demonen uit het verleden

Soms heb je van die jaren die als Alpenreuzen boven het vlakke landschap van de geschiedenis uitsteken. Mijn schaamteloos eurocentristische top-5: 753 v.Chr., 1492, 1755, 1815 en 1934. Jaren waarin alles anders werd, hele volksstammen pardoes een nieuwe richting insloegen.

Ik ben altijd benieuwd geweest of ik in mijn leven ook zo’n waterscheiding heb meegemaakt, maar je ziet dit soort dingen pas goed vanaf grote afstand. Het jaar 1989 zou kunnen, 2001 ook, hoewel ik vooralsnog geen reden zie mijn top-5 aan te passen. Stiekem vermoed ik dat ook 2021 hoge ogen zou kunnen gooien. Het is vanzelfsprekend veel te vroeg om dat te kunnen zeggen, maar ik voel iets aan mijn water.

‘Het jaar van demonen uit het verleden’ zullen historici 2021 over een paar decennia noemen. Waarin de mensheid een vaccin had tegen een dodelijke pandemie, maar middeleeuws obscurantisme en tribale achterdocht ervoor zorgden dat een belangrijk deel van de westerse wereld het middel weigerde. Waarin het alchemistische bijgeloof in de bitcoin de opmaat was voor een nieuwe tulpenmanie. Waarin de Jodenster terugkeerde in het straatbeeld, gedragen door mensen die zichzelf zonder een spoortje scepsis zagen als verzetshelden.

Toekomstige geschiedkundigen zullen na bestudering van de inmiddels beroemde Twitter-archieven constateren dat veel denkers zich in 2021 terugtrokken in hun eigen bubbel. Om daar te schuilen voor wat in de academische literatuur dan de Tweede Culturele Revolutie heet – de term woke geldt inmiddels als verouderd. ‘Vooral jullie leeftijdgenoten leden onder het constante gehamer op het eigen gelijk,’ vertellen de hoogleraren vroege-eenentwintigste eeuw aan hun studenten. ‘De helft van de jongeren zat psychisch in de knel.’

Het was een pandemie die allerlei oeroude vooroordelen weer aan de oppervlakte bracht, zo zal het algemeen geaccepteerde verdict luiden. Tegen andersdenkenden, de principes van de Verlichting en het primaat van de wetenschap. Maar gaat het zo niet altijd met de mensheid? Een storm slaat ons los van onze trossen en het duurt even voordat iedereen weer een veilige haven vindt. Ondertussen drijven we in een zee vol ressentiment, afgeleid door opportunisten die ons met valse bakens op de rotsen willen laten slaan.

Als ik een wens mag doen, dan is het dat maar weinig historici zich later met 2022 bezig zullen houden. Te saai, te weinig gebeurd, te veel consensus. Met een kwakkelzomer en economische groei die iets onder het langjarig gemiddelde uitkwam. Waarin een nieuwe liefde voor de latere premier Dré Hazes het grootste nieuws was. Het jaar dat sociale media voor het eerst last hadden van tegenvallende reclame-inkomsten, een ontwikkeling waardoor ze enkele jaren later allemaal failliet gingen. Een jaar, kortom, dat hooguit een voetnoot waard zal zijn.