Home Eén moment kan het verschil maken

Eén moment kan het verschil maken

  • Gepubliceerd op: 25 januari 2022
  • Laatste update 13 okt 2022
  • Auteur:
    Beatrice de Graaf
  • 3 minuten leestijd
Eén moment kan het verschil maken

Op het eind van ieder jaar verschijnen lijstjes met terugblikken. Wat was het hoogte- en dieptepunt et cetera. Als iets ons bijblijft van 2021, is dat één enkel besluit het levensgevoel van een bevolking kan laten kantelen: toch weer een lockdown, toch weer de kids eerder thuis, toch weer geen uitgebreid familiediner, feestjes en partijtjes met Kerst. Geen grote structurele ontwikkelingen, maar één dag kan het verschil maken.

Wat rest ons anders dan terug te bladeren in de tijd? En mee te voelen met andere historische kantelmomenten, toen het over meer ging dan wel of niet uit eten kunnen. Neem nu de jaarwisseling van 1813-1814. Na de dramatische terugtocht uit Rusland in 1812 en de verloren Slag bij Leipzig in oktober 1813 zette Napoleon alles op alles om opnieuw een Grande Armée te mobiliseren. Kanselier Klemens von Metternich was niet gerust op de geallieerde tegenmacht. Hij was achter de schermen al bezig om met Napoleon opnieuw een soort compromisvrede uit te onderhandelen. Maar het was de Pruisische generaal Gebhart von Blücher die 19 oktober 1813, met zijn blik op de talloze gevallen soldaten en kermende gewonden in en rond Leipzig, opriep om door te gaan, ‘en pas vrede te sluiten als we in Parijs zijn aangekomen’. Tsaar Alexander I sloot zich erbij aan en gaf de doorslag: op 21 december 1813 bereikten zijn troepen in de jacht op Napoleons legers de Rijn, de grens met het Franse Rijk. ‘Strijders!’ zo riep hij zijn troepen op. ‘Jullie moed heeft jullie van de oevers van de Oka naar de oevers van de Rijn gebracht.’ Nu was het tijd om het karwei af te maken. Tegen bedenkingen en allerhande praktische bezwaren in staken de kozakken tussen eind december en begin januari via zelfgemaakte vlotten en bruggen de Rijn over – en stonden zo in maart inderdaad aan de oevers van de Seine.

Niemand had in december zo snel het einde van Napoleons heerschappij verwacht, Napoleon zelf het allerminst. Niet de berekeningen van de geallieerde militair strategen, niet de overwegingen van de diplomaten, of zelfs de ponden van de Britse geldschieters, maar de hartstocht van tsaar Alexander gaf die jaarwisseling de doorslag. ‘Mijn eigen bevrijding en verlossing vind ik in de verlossing van Europa,’ zo verklaarde hij. Tegen alle geopolitieke rivaliteiten in gaf hij het geallieerde bondgenootschap nieuw elan. Kairos noemen we dat, zo’n kantelmoment dat al het oude op losse schroeven zet.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Soms zet één besmetting een keten van onheil in werking en bezegelt één persverklaring de ellende. De geschiedenis hangt aan elkaar van dat soort contingenties. Maar het kan dus ook omgekeerd: dat één persoon, één besluit juist verlossing brengt. Ik wens ons allemaal wat positieve kairos.

 

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 2 - 2022

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer