Met de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 begon voor ons land de Tweede Wereldoorlog. Na een vijfdaagse oorlog werd Nederland bezet door Duitsland. De regering en de Koninklijke familie zochten een veilig heenkomen in Engeland en Nederland kreeg een nieuw regeringshoofd. Binnen een paar maanden werden de eerste anti-Joodse maatregelen getroffen, de deportaties volgden enige jaren later. Niet lang daarop werden jonge Nederlandse mannen verplicht tewerkgesteld in Duitsland. Enkele duizenden Nederlanders gingen in het actieve verzet, terwijl anderen collaboreerden met de bezetter.
Artikelen over de bezetting
Chris van der Heijden: ‘Mijn vader was geen echte nazi’
‘Kritisch, maar met liefde,’ zo karakteriseert Chris van der Heijden zijn nieuwe boek, dat gaat over zijn ‘foute’ ouders. In Historisch Nieuwsblad legt hij uit wat zijn vader en moeder bezielde om zich bij de NSB aan te sluiten.
Wat waren Musserts laatste woorden?
Welke laatste woorden sprak Anton Mussert, voordat hij op 7 mei 1946 als landverrader werd geëxecuteerd? De bronnen geven verschillende antwoorden. Historicus Stijn Wiegerinck zocht uit, welke het meest betrouwbaar is.
Hoe ging Nederland om met Joodse vluchtelingen?
Anne Frank is wereldwijd het gezicht geworden van de Shoah. Minder bekend is dat zij geen Nederlands meisje was, maar een Duitse die met haar familie het naziregime was ontvlucht. In de jaren dertig kwamen circa 24.000 Duitse Joden naar Nederland. Christine Kausch onderzocht hoe het ze hier verging, en wat er met hen gebeurde…
‘Ik wil slachtoffers van de razzia’s rechtdoen’
Wally de Lang heeft de Holocaust Literatuur Prijs 2023 gewonnen voor haar boek over de razzia’s van 22 en 23 februari 1941 in Amsterdam. 389 Joodse mannen werden naar Mauthausen gedeporteerd.
Zwoegen voor het Beloofde Land
In 1934 ontstond in Franeker een kibboets. In de landbouwnederzetting werden Joodse jongeren voorbereid op emigratie naar Palestina.
‘Seyss-Inquart was invloedrijker dan Rauter’
Wie was de ‘kwade genius’ tijdens de Duitse bezetting, Arthur Seyss-Inquart of Hanns Albin Rauter? Onder leiding van Bas Kromhout (Historisch Nieuwsblad) spraken de Duitse historicus Johannes Koll, die een biografie schrijft over Seyss-Inquart, en promovendus Theo Gerritse, die onderzoek doet naar Rauter, hierover tijdens de tweede bijeenkomst van de serie Helden en Schurken op 21…
Mussert wilde een raciale schoonmaak
NSB-leider Anton Mussert komt er in de geschiedschrijving vanaf als een naïeve, zwakke leider. Zijn antisemitisme zou niet veel hebben voorgesteld. In werkelijkheid bepleitte hij al voor de oorlog een raciale zuivering van ons land. ‘Wat niet in ons Volk behoort, moet eruit: van de Pinda-Chineezen tot en met de Joden.’ De verwachtingen waren hooggespannen….
De wanhoopsdaad van Dirkje
In de jonge jaren van Dirkje de Ruyter kwamen de jongens uit Barendrecht op zaterdag naar haar dorp, Pernis, om daar te vrijen met de meisjes. Pernis was zwaar christelijk, maar Barendrecht was nog een graadje strenger. In Pernis konden ze af en toe nog lachen, iets wat in Barendrecht door God verboden leek. Arend-Jan…
‘We hebben het nicht gewusst’
Als er 102.000 medeburgers worden vermoord en bijna niemand verzet zich, dan moet dat wel te wijten zijn aan onverschilligheid bij de rest van de bevolking. Die redenering vormt de basis van wat Bart van der Boom, docent moderne Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit Leiden, ‘de mythe van de schuldige omstander’ noemt. In zijn boek…
Genadebrood van de nazi’s
De Duitse bezetter drong Nederlandse Joden de Joodse Raad op. Aanvankelijk hadden de leden de hoop familie en vrienden te kunnen behoeden voor deportatie. Maar die bleek niet terecht. Iedereen moest naar Westerbork, en verder. Voordat 60.000 Amsterdamse Joden – volgens de definitie van het bezettingsbestuur – werden afgevoerd, werden ze uitgesloten. Ze werden paria’s. Het…
Marjan Schwegman over keuzes maken tijdens de bezetting
Het begon vaak als een vriendendienst. Voor Joodse bekenden die valse papieren nodig hadden bijvoorbeeld, of een onderduikadres. Zo kwamen veel verzetslieden in de illegaliteit terecht. ‘Veel van deze mensen vertelden achteraf dat het voor hen iets vanzelfsprekends was,’ zegt Marjan Schwegman, directeur van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. ‘Omdat het om…
Plaatsen van herinnering ’40-’45
De Duitse bezetting liet geen plek in Nederland onberoerd. Op sommige plaatsen trok de oorlogsgeschiedenis zeer diepe sporen. Een rondgang langs elf lieux de memoire aan de jaren 1940-1945. 1. Rhenen: de Grebbeberg ‘Vijf dagen, en de vrijheid ging verloren,/ vijf jaren, en eerst werd zij herboren./ Zo moeizaam triomfeert de gerechtigheid./ Aan dit besef…