Alle artikelen
De Slag om Iwo Jima kent een iconische foto: een groep soldaten hijst de Amerikaanse vlag. Hiermee vierden ze de Amerikaanse overwinning op het Japanse eiland, waar tussen 19 februari en 26 maart 1645 hevig gevochten werd. Maar deze slag kent ook een andere kant, vertelt de podcast Operatie Onthechting.
Die andere kant blijkt vastgelegd door de grootvader van kunstenaar Marianne Ingleby. Bruce Elkus was legerfotograaf en reisde met Amerikaanse soldaten af naar Iwo Jima, een Japans eiland dat slechts drie keer groter is dan Rottumerplaat. Toch werd hier tussen 19 februari en 26 maart 1945, in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog, hevig gevochten. Daarbij vonden 7000 Amerikanen en 21.000 Japanners de dood.
Tijdens zijn verblijf op het eiland fotografeerde Elkus alles, ook de gruwelijke taferelen. Kleindochter Ingleby erfde jaren geleden zijn archief en vond daarin schokkende beelden: een Japanse schedel op een stok als oorlogstrofee, soldaten die ledematen missen, brandende grotten waarin de Japanse vijand verstopt zat en Amerikaanse soldaten met naakte vrouwen in bordelen.

Het is een kant van de Slag om Iwo Jima die niet eerder zichtbaar was: de foto’s van Elkus werden te expliciet bevonden en daarom niet gepubliceerd. Een ander, heroïsch beeld ging de geschiedenisboeken in: Raising the Flag on Iwo Jima van fotograaf Joe Rosenthal, waarop Amerikaanse soldaten samen de vlag hijsen en de overwinning vieren.

‘Beelden achtervolgen ons’
In de podcastgaat Ingleby samen met Laura Stek, historicus en radiomaker bij OVT, op zoek naar het verhaal achter de beelden van haar opa. Daarbij haalt het tweetal de schrijfster en filosoof Susan Sontag aan: ‘Verhalen laten ons iets begrijpen, beelden doen iets anders, die achtervolgen is’.
Daarmee is Operatie Onthechting, naar Operation Detachement, de codenaam voor de Slag om Iwo Jima, een podcast over foto’s. Maar kan dat eigenlijk wel, een audioverhaal over beelden die je als luisteraar niet kunt zien? Ja, blijkt na de vier afleveringen. Juist bij foto’s die zo gruwelijk en expliciet zijn, is een korte omschrijving genoeg, gevolgd door de context.
Ingleby en Stek hebben ervoor gekozen om de podcast in twee delen te knippen: de eerste twee afleveringen gaan over de Amerikaanse kant van deze slag, de laatste twee afleveringen staan in het teken van het Japanse perspectief. Opvallend genoeg werd de eerste helft al voor de coronapandemie gemaakt en uitgebracht, en verscheen de tweede helft pas dit jaar, omdat het niet mogelijk was om eerder af te reizen naar Japan.
Stokoude veteranen
Iwo Jima werd ook wel het eiland van de jongeren genoemd: in 1945 gingen er Amerikaanse soldaten met een gemiddelde leeftijd van negentien jaar naartoe, om de eenvoudige reden dat er geen andere mannen meer beschikbaar waren. Ingleby spreekt een aantal van deze stokoude veteranen, die tot een paar jaar geleden nog bij elkaar kwamen. Zo doen de foto’s van legerfotograaf Elkus een veteraan aan een ervaring denken waar hij vóór de podcast nooit over heeft kunnen of willen praten. Net als de andere veteranen is de man inmiddels overleden, maar zijn verhaal leeft voort in Operatie Onthechting.
Na de coronapandemie reizen Ingleby en Stek af naar Japan. Daar blijkt het behoorlijk lastig om die kant van de Slag om Iwo Jima te vertellen. In Japan wordt heel anders omgegaan met deze geschiedenis, want het wordt verteld vanuit het perspectief van de verliezer. Veel aandacht was en is er niet voor. Ook is het een race tegen de klok: de laatste ooggetuigen zijn stokoud en lijken in eerste instantie onvindbaar. Toch slaagt het tweetal erin om een van de laatste Japanse veteranen te spreken die op het eiland gevochten heeft. Ook hij is inmiddels overleden.
In Japan kijken ze naar Iwo Jima vanuit het perspectief van de verliezer
In het bijzonder besteden de podcastmakers aandacht aan de ‘troostmeisjes’, de Japanse vrouwen die veelal gedwongen in de bordelen werkten en ook gefotografeerd werden door Elkus. In de podcast komt een bijna honderdjarige non aan het woord, die deze vrouwen na de oorlog opving in het klooster. Zij waren vervloekt en velen pleegden zelfmoord, vertelt deze non. Toch probeert zij deze vrouwen al decennialang in ere te herstellen en hun verhalen levend te houden.
Van de vergetelheid redden
Makers Ingleby en Stek zijn integer te werk gegaan en hebben precies genoeg aandacht besteed aan de expliciete beelden zelf, maar des te meer aan de context en verhalen erachter. Af en toe zit er wat dubbeling in de podcast, bijvoorbeeld als de Amerikaanse soldaten aan het woord komen, waarna dit in het Nederlands herhaald wordt. Dat haalt de snelheid er wat uit, maar het stoort niet: hierdoor kunnen deze ooggetuigenverslagen nog beter landen.
De belangrijkste verdienste van Operatie Onthechting is zonder twijfel dat het gelukt is om de laatste ooggetuigen, van beide kanten, een podium te geven. Daarmee worden hun verhalen van de vergetelheid gered. En het zijn juist die verhalen die verder gaan dan de geijkte beelden die de geschiedenisboeken zijn ingegaan, en zo een veel completer geven van de Slag om Iwo Jima.
Operatie Onthechting
Afleveringen 1 en 2 verschenen in 2020, afleveringen 3 en 4 in 2025
Marianne Ingleby en Laura Stek, OVT

Dit artikel is exclusief voor abonnees
De laatste ooggetuigen van de Slag om Iwo Jima
De Slag om Iwo Jima kent een iconische foto: een groep soldaten hijst de Amerikaanse vlag. Hiermee vierden ze de Amerikaanse overwinning op het Japanse eiland, waar tussen 19 februari en 26 maart 1645 hevig gevochten werd. Maar deze slag kent ook een andere kant, vertelt de podcast Operatie Onthechting. Die andere kant blijkt vastgelegd...
In de ban van bard Ossian
Midden achttiende eeuw ‘ontdekt’ de jonge Schotse schrijver James Macpherson het werk van Ossian. De gedichten van deze blinde bard uit de derde eeuw raken een romantische snaar. Heel Europa valt voor ‘de Homerus van het noorden’. De Romantiek is niet begonnen in een mondaine Parijse salon of een Londense club, maar in Schotland, een...
Linkse intellectuelen juichten voor de Sovjet-Unie, China en Cuba
Decennialang schreven westerse intellectuelen lovend over hun bezoeken aan communistische landen als de Sovjet-Unie, China en Cuba. Ze sloten zich af voor verhalen over massamoorden, hongersnoden en knekelvelden. Hoe konden ze zich zo in de luren laten leggen? Met duizenden stonden ze hem op te wachten, zwaaiend met rode vlaggen. Toen George Bernard Shaw uit...
Verkiezingsprogramma’s tonen verdeeldheid tussen trots en schaamte over de Nederlandse geschiedenis
In de verkiezingsprogramma’s voor 29 oktober staan niet alleen plannen voor de toekomst, maar ook visies op het verleden. Sommige partijen benadrukken vooral nationale trots terwijl andere partijen juist pleiten voor kritische bewustwording. Maar die tegenstelling loopt niet precies langs de traditionele links-rechtsverdeling. Het CDA is behoorlijk opgeschoven. Wat direct opvalt is dat de VVD zich...
Deng Xiaoping was directeur van de BV China
Deng Xiaoping geldt als een van de drie grote leiders van de Volksrepubliek China sinds 1949, naast Mao Zedong en Xi Jinping. Hij wist het ontwikkelingsland te veranderen in een economische supermacht. Maar meer democratie ging hem te ver. In 2021 nam de Chinese Communistische Partij ter ere van haar eeuwfeest een historische resolutie aan....
Volg HN Actueel op Google Discover
Google Discover heeft een nieuwe Volgen-functie, waardoor je zelf bepaalt welke websites je ziet. Door Historisch Nieuwsblad te volgen op Discover verschijnt ons nieuws in je feed! Wat is Google Discover? Google Discover is de gepersonaliseerde nieuwsfeed van Google. Je vindt deze op uw telefoon in de Google-app of de Chrome-app. Google laat daar automatisch nieuws,...
Terwijl het standbeeld van Paul Kruger wankelt, onthullen Afrikaner nationalisten een kopie
Een metershoog standbeeld van Paul Kruger wordt op vrijdag 10 oktober onthuld in Orania, het zelfverklaarde thuislandje van witte Afrikaners in Zuid-Afrika. Het gaat om een exacte kopie van een beeld dat in het stadscentrum van Pretoria staat, maar dat volgens sommige politici en activisten moet verdwijnen. Het originele standbeeld van Paul Kruger, president van...
De regio klaagt al eeuwenlang over Den Haag. Maar was dat altijd terecht?
Een hardnekkig verhaal wil dat Brabant, Limburg en andere gebieden aan rand van Nederland altijd zijn uitgebuit door de andere gewesten. Ook al in de zeventiende en achttiende eeuw. In werkelijkheid viel dat mee, al kon het leven er ellendig zijn. ‘Sla, snij, steek, schiet dood,’ riepen inwoners van Veghel in de late avond van...
Libanon was nooit echt vrij
Wie zijn de maronieten? Wat geloven de druzen? En hoe zat het met de burgeroorlog? Historicus en journalist Jona Lendering schreef een handzame inleiding over Libanon. Wat maakt Libanon zo bijzonder? Als klein land heeft het altijd in verbinding gestaan met andere, grotere landen en rijken, die de geschiedenis ervan ingrijpend hebben beïnvloed. De Fenicische...
1972 was het gevaarlijkste jaar op de Nederlandse wegen
Wie in 1972 de weg op ging, nam een risico. Nooit kwamen er zoveel weggebruikers om als in dat verkeersrampjaar. Dankzij maximumsnelheden, een gordelplicht en alcoholcontroles werden de wegen daarna veiliger, maar inmiddels is die dalende trend gestokt. Aan het begin van de twintigste eeuw waren het meestal automobilisten die omkwamen bij verkeersongelukken. Dat blijkt...
Nostalgie kon je letterlijk ziek maken, schreef een Duitse arts
Nostalgie is heel normaal: wie verlangt er niet soms terug naar een ‘goede oude tijd’? Voor nostalgische stemmingen ga je niet naar de psychiater. Maar 250 jaar geleden was ‘nostalgia’ wel een ernstige kwaal. De term stond voor een heimwee die mensen die ver van huis waren letterlijk ziek kon maken. Wat is de overeenkomst...
Pieter Vreede: een democraat die niet van tegenspraak hield
Patriot Pieter Vreede was voor een democratisch staatsbestel en pleitte voor afschaffing van de slavernij. Maar toen hij in 1798 na een coup aan het bewind kwam, vertoonde hij despotische trekjes en werkte hij mee aan zuiveringen. Ondanks zijn sleutelrol bestond er geen biografie van hem, maar Dirk Alkemade heeft nu in deze leemte voorzien. ...